Η αρχή του πολιτισμού ίσως δεν ήταν όπως πιστεύαμε: Το μυστήριο του 12.000 ετών Γκιομπεκλί Τεπέ στην Τουρκία

Στη νοτιοανατολική Τουρκία βρίσκεται ένας αρχαιολογικός χώρος που ίσως αλλάζει όσα πιστεύαμε για την απαρχή του ανθρώπινου πολιτισμού. Το Γκιομπεκλί Τεπέ, ηλικίας περίπου 12.000 ετών, θεωρείται ένα από τα αρχαιότερα μνημεία που έχουν κατασκευαστεί ποτέ από τον άνθρωπο και αμφισβητεί την καθιερωμένη άποψη ότι η γεωργία αποτέλεσε το πρώτο βήμα προς την ανάπτυξη των πόλεων και της οργανωμένης κοινωνίας.

Για δεκαετίες, η επιστημονική κοινότητα υποστήριζε ότι η πορεία της ανθρώπινης εξέλιξης ακολούθησε μια συγκεκριμένη σειρά: πρώτα η καλλιέργεια της γης και η εξημέρωση των ζώων, στη συνέχεια η δημιουργία μόνιμων οικισμών και, τέλος, η εμφάνιση του πολιτισμού.

Advertisement

Η διαδικασία αυτή, γνωστή ως Νεολιθική Επανάσταση, ξεκίνησε περίπου πριν από 10.000 χρόνια στην περιοχή της Εύφορης Ημισελήνου όπου οι άνθρωποι άρχισαν να καλλιεργούν σιτηρά όπως το σιτάρι και το κριθάρι και να εξημερώνουν ζώα όπως πρόβατα και κατσίκες.

Ωστόσο, το Γκιομπεκλί Τεπέ φαίνεται να ανατρέπει αυτή τη θεωρία.

Ο χώρος χρονολογείται μεταξύ 9500 και 8000 π.Χ., δηλαδή χιλιάδες χρόνια πριν από τη Μεγάλη Πυραμίδα της Γκίζας και περίπου 6.000 χρόνια πριν από το Στόουνχεντζ. Οι ανασκαφές αποκάλυψαν κυκλικές κατασκευές με εντυπωσιακούς ασβεστολιθικούς πυλώνες σε σχήμα Τ, πολλοί από τους οποίους φέρουν περίτεχνες χαράξεις ζώων.

Η πολυπλοκότητα αυτών των κατασκευών κρίνεται εξαιρετικά προηγμένη, δεδομένου ότι οι κοινωνίες που τις δημιούργησαν θεωρούνταν μέχρι πρόσφατα αποκλειστικά κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες.

Αρχικά, οι αρχαιολόγοι πίστευαν ότι το Γκιομπεκλί Τεπέ λειτουργούσε αποκλειστικά ως θρησκευτικό κέντρο ή τόπος τελετουργιών. Ο Γερμανός αρχαιολόγος Κλάους Σμιτ, ο οποίος ηγήθηκε των ανασκαφών για σχεδόν δύο δεκαετίες, το περιέγραψε ως πιθανό προσκυνηματικό χώρο όπου συγκεντρώνονταν άνθρωποι από διαφορετικές περιοχές.

Νεότερα ευρήματα, όμως, όπως ίχνη κατοικιών, δεξαμενών νερού και εργαλεία επεξεργασίας σιτηρών, δείχνουν ότι ίσως επρόκειτο για μόνιμο οικισμό με πιο σύνθετη κοινωνική οργάνωση από ό,τι είχε αρχικά θεωρηθεί.

Η σημασία της ανακάλυψης είναι μεγάλη, καθώς υποδηλώνει ότι η κοινωνική συνεργασία, η τεχνολογική ανάπτυξη και πιθανώς η θρησκευτική έκφραση εμφανίστηκαν πριν από τη συστηματική γεωργία. Με άλλα λόγια, η ανάγκη για συλλογική ταυτότητα και κοινές τελετουργίες ίσως αποτέλεσε κίνητρο για την ανάπτυξη οργανωμένων κοινωνιών και όχι αποτέλεσμα της αγροτικής ζωής.