Το επώνυμο Βλαντής προέρχεται από τη λέξη βλάττα (blatta) και βλαττί–βλαντί. Βλάττα είναι το ρινικόν οστούν του κοχυλιού πορφύρα, από το οποίο με ειδική κατεργασία εξαγόταν ο χυμός, που ονομαζόταν και αυτός πορφύρα και με αυτόν έβαφαν τα βασιλικά υφάσματα, τα βλαττία ή βλαντία. Με την ίδια ουσία έβαφαν και τα καλύμματα της Αγίας Τράπεζας, καθώς και τα ιερά άμφια. Στον Πτωχοπρόδρομο αναφέρεται: «Αυτός τον βλέπεις έδωκεν εις την μονήν εικόνα και σαραντάπηχον βλαττίν και δύο κηθροκαντήλας».1
Συνήθως τα υφάσματα αυτά ήταν μεταξωτά και γι’ αυτό όλα τα πολύτιμα υφάσματα τα ονόμασαν βλαττία και ήταν συνήθως βασιλικά ιμάτια. Από την αρχαιότητα είναι γνωστή η κατεργασία της πορφύρας στα Κύθηρα, την οποία θεωρείται ότι έφεραν στο νησί οι Φοίνικες. Τα Κύθηρα εξάλλου γι’ αυτό το λόγο ονομάστηκαν Πορφυρίς ή Πορφυρούσα.2 Ο βαφέας που έβαφε τα υφάσματα αυτά ονομαζόταν κατά τους βυζαντινούς χρόνους βλαττάς, βλαττός ή βλαντής3 και το ύφασμα βλάττα.4
Advertisement
Έτσι, το επώνυμο Βλαντής πρέπει να θεωρηθεί επαγγελματικό, όπως και τα παράγωγά του επώνυμα Βλαντιάδης, Βλαντόπουλος και Βλαντούσης.
Το Βλαττάς ως επώνυμο συναντάται στην Κρήτη από το 13ο αι. Στη Συνθήκη Ενετών–Καλλέργη (1299) αναφέρεται ένας Vassili Vlata Scuria, γιος του ποτέ Vlaco Scuria.5
Τον επόμενο, 14ο αιώνα, οι αναφορές6 στον τύπο αυτό του επωνύμου είναι πυκνότερες στην Κρήτη, δεν συναντάται όμως πουθενά ο τύπος Βλαντής, ο οποίος αναφέρεται στα Επτάνησα από τις αρχές του 16ου αι.
Συγκεκριμένα, στην Κεφαλληνία έχουμε οικογένεια Βλαντή (1525-1553), η οποία αναφέρεται ότι είναι οικογένεια εποίκων από την Κέρκυρα.7 Από τον κλάδο της Κεφαλληνίας είναι η Λάουρα Βλαντή, που αναφέρεται στις πηγές από 28 Αυγούστου 1571.8 Δεν είναι γνωστό με ποιο κλάδο και ποια περιοχή συνδέεται το επώνυμο Βλάντης, το οποίο έχει σίγουρα την ίδια προέλευση με το Βλαντής και ανιχνεύεται στον Παν. Βλάντη, που περιλαμβάνεται μεταξύ των επιτεθέντων εναντίον των τούρκων Μουκαπελεμπτσίδων στο Ανάγυρο Σοπωτού, το 1821.9
Ο τύπος Βλαντής συναντάται πρώτη φορά στα Κύθηρα το 16ο αι. Συγκεκριμένα, έχουμε αναφορά από 18 Σεπτεμβρίου 1565 σε λογαριασμό ενοικίασης των φόρων (beccaria) για έναν Παύλο Βλαντή.10
Σύμφωνα με την παράδοση, την οποία διασώζει ο Ι.Π. Κασιμάτης, ο πρώτος Βλαντής ήρθε στα Κύθηρα από την Κρήτη και πρωτοκατοίκησε στη θέση Λαχνός, κοντά στο ναό του Αγ. Ιωάννου Θεολόγου, αλλά αργότερα, από το φόβο των πειρατών, η θέση αυτή εγκαταλείφθηκε, και οι κάτοικοι μεταφέρθηκαν στις Καλοκαιρινές, χωριό, στο οποίο όλοι οι κάτοικοι αρχικά έφεραν το επώνυμο Βλαντής.11 Από αυτούς προέρχονται όλοι οι κάτοικοι των Κυθήρων, που φέρουν σήμερα το επώνυμο Βλαντής. Το επώνυμο αυτό ανιχνεύεται παλαιότερα (αρχές 18ου αι.) και στο χωριό Άγιος Ηλίας12 και υπάρχει διαπιστωμένη συγγένεια με τον κλάδο των Καλοκαιρινών. Ο κλάδος του Αγίου Ηλία δεν υφίσταται σήμερα. Η πρώτη πάντως αναφορά στο επώνυμο Βλαντής είναι χαρακτηριστική, καθώς το βαφτιστικό Παύλος είναι μέχρι σήμερα το κυρίαρχο βαφτιστικό στον κυριότερο κλάδο της οικογενείας από τις Καλοκαιρινές, έτσι που να αποδεικνύεται η συνέχεια της οικογένειας.
Εκτός από τις πολλαπλές αναφορές στο επώνυμο από το 16ο αι., και οι αναφορές στον τύπο Βλατάς παρουσιάζουν ενδιαφέρον, παρ’ όλο που δεν έχει διαπιστωθεί η παραμικρή σχέση των δύο επωνύμων. Η πρώτη αφορά τον ιερομόναχο Καλλίνικο Βλατά και είναι από το ναό της Παναγίας στα Αρωνιάδικα το 1657,13 αλλά υπάρχουν και αρκετές αναφορές την ίδια εποχή από τη Χώρα. Όπως είδαμε ο τύπος Βλατάς συναντάται ιδιαίτερα στην Κρήτη.
Ο γνωστός λόγιος και λεξικογράφος στη Βενετία Σπυρίδων Βλαντής κατάγεται με βεβαιότητα από τις Καλοκαιρινές. Ο Βλαντής διαπρέπει στο τέλος του 18ου αι. και φθάνει να γίνει διευθυντής του Φλαγγινιανού Φροντιστηρίου, ενός από τα γνωστότερα κέντρα των ελληνικών γραμμάτων στη Βενετία. Ο πατέρας του, Φραγγίσκος Βλαντής, είχε μεταναστεύσει στη Βενετία από τα Κύθηρα και εκεί παντρεύτηκε την, επίσης Κυθηρία, Ελένη Στάθη (το γένος Στάθη–Κονίδη, από τη Χώρα). Στις ληξιαρχικές πράξεις του ναού του Αγίου Γεωργίου των Γραικών,14 που αφορούν τους Έλληνες της Βενετίας, αναφέρονται οι γάμοι των μελών της οικογενείας του Φραγγίσκου Βλαντή με την Ελένη Στάθη και των τριών παιδιών τους, του Σπυρίδωνος, του Παύλου και της Άννας. Είναι αξιοπρόσεκτο ότι τα βαφτιστικά των δύο αρσενικών παιδιών της οικογενείας συνδέονται με το χωριό Καλοκαιρινές. Το μεν Παύλος αποτελεί, όπως είδαμε, κοινό βαφτιστικό της οικογενείας Βλαντή, το δε Σπυρίδων είναι το όνομα του αγίου, στον οποίο είναι αφιερωμένος ο ναός του χωριού.15
Στην κυθηραϊκή διασπορά το επώνυμο Βλαντής είναι μεταξύ αυτών που δεν λείπουν από κανέναν προορισμό των μεταναστών από το νησί. Αρχικά στη Σμύρνη υπήρχαν πολλοί με το επώνυμο Βλαντής, όλοι κυθηραϊκής καταγωγής.16 Πολλοί από αυτούς μετά την καταστροφή του 1922 εγκαταστάθηκαν στην Αθήνα. Από μια πρόχειρη έρευνα στην πρωτεύουσα, όσες οικογένειες εντοπίστηκαν με το επώνυμο Βλαντής έχουν κυθηραϊκές ρίζες. Αρκετοί από αυτούς είχαν εγκατασταθεί στην περιοχή Καισαριανής.17 Πολλές οικογένειες με το επώνυμο Βλαντής ανιχνεύονται σε όλες τις περιοχές στις οποίες εξαπλώθηκαν Κυθήριοι(Αίγυπτος, Αυστραλία, ΗΠΑ). Από την Αίγυπτο προχώρησαν στην υπόλοιπη Αφρική κλάδοι της οικογένειας, όπως αυτός του Παναγιώτη Βλαντή, που είχε εγκατασταθεί στη Μοζαμβίκη και από τον οποίο κατάγεται ένας σημερινός κλάδος από τον Πειραιά.
Χάριν πληρότητος οφείλουμε να αναφέρουμε ότι το επώνυμο συναντάται και σε άλλα κράτη (γνωστή έγινε η ηθοποιός Μαρίνα Βλαντύ), πιθανόν όμως αυτά να έχουν τη ρίζα τους στο σλαβικό βαφτιστικό Βλάντο, το οποίο δημιουργεί και επώνυμα και είναι αρκετά συνηθισμένο στη Γιουγκοσλαβία, δεν είναι όμως εξακριβωμένο αν έχει σχέση με το βυζαντινό. Σημειώνεται ότι μια μορφή του ονόματος, η οποία είναι άγνωστης προέλευσης, συναντάται στον Ερωτόκριτο, στο πρόσωπο του βασιλιά των Βλάχων Βλαντίστρατου.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1. Ιστορία Εικονογραφημένη, 7, Ιανουάριος 1969.
2. Ιστορία, Α΄, σελ. 35-51, όπου και γενικότερη αναφορά στην πορφύρα και την κατεργασία της.
3. Κουκουλές, Βυζαντινών βίος και πολιτισμός, Β΄ ΙΙ, σελ. 39.
4. Ιωσήφ Γενέσιος, Περί Βασιλείων, σελ. 37.
5. H συνθήκη, σελ. 285.
6. Xρ. Τσικριτσή-Κατσιανάκη, Κρητικά οικογενειακά ονόματα από παρωνύμια, Aθήνα1972, σελ. 36.
7. Κεφαλονιά, σελ. 151.
8. Ό.π., σελ. 315.
9. Iστορία Eλληνικού Έθνους, Εκδ. Αθηνών, ΙΒ΄, σελ. 83.
10. Εμμ. Κασιμάτης, σελ. 387.
11. Kυθηραϊκή ζωή, σελ. 313.
12. Απογραφές Κυθήρων, 1721, 1724, Α΄.
13. Βενετική παρουσία, Ι 274.
14. Ληξιαρχικά βιβλία, σελ. 302, 305, 313 και 331.
15. Στη Βενετία υπάρχει και ο οικογενειακός τάφος. Γι’ αυτόν και την επιγραφή του βλ. Απ. Παπαϊωάννου, Οι επιγραφές του Eλληνικού Nεκροταφείου στο νησί San Michele της Bενετίας, Θησαυρίσματα 19, σελ. 265.
16. Ν. Φωτεινός, Αναμνήσεις και ιστορήματα από τη Σμύρνη, Aθήνα 1986, σελ. 30 επ. Στη Σμύρνη αναφέρονται οι οικογένειες Βλαντή με τα παρωνύμια Μπασουάς, Λιαδάκης, Χατζηγκέζος κ.ά. Οι οικογένειες αυτές ήταν πολύτεκνες οι περισσότερες και από αυτές κατάγονται πολλοί που ζουν σήμερα στην περιοχή της πρωτεύουσας.
17. Για τον πρόσφυγα Βασ. Βλαντή, βλ. Νικ. Σάμιος, Ιστορία του Δήμου Καισαριανής, 1995.
ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Τα κείμενα για τα επώνυμα και τοπωνύμια, τα οποία δημοσιεύονται εδώ, είναι τα ίδια με όσα έχουν δημοσιευθεί στα αντίστοιχα βιβλία μας ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ ΕΠΩΝΥΜΑ, ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΣΤΑ ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ ΕΠΩΝΥΜΑ και ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ, τα οποία έχουν εκδοθεί από την Εταιρεία Κυθηραϊκών Μελετών (κυκλοφορούν και στα αγγλικά από: Kytherian Association of Australia, Kyhterian World Heritage Fund και Kytherian Publishing and Media). Από τις αναδημοσιεύσεις εδώ απουσιάζουν συνήθως οι βιβλιογραφικές και λοιπές σημειώσεις, είναι δε ευνόητον ότι για να αποκτήσει ο αναγνώστης πλήρη εικόνα για κάθε επώνυμο ή τοπωνύμιο είναι απαραίτητο να διαβάσει και τις εκτενείς αναφορές στα εισαγωγικά σημειώματα των παραπάνω βιβλίων, καθώς, χωρίς αυτά, οι γνώσεις του για το θέμα θα παραμένουν ελλιπείς.
Οι εκδόσεις στα Ελληνικά διατίθενται από την Εταιρεία Κυθηραϊκών Μελετών (βλ. στοιχεία στο σχετικό link σε αυτόν εδώ τον ιστότοπο) και στα Κυθηραϊκά βιβλιοπωλεία.
