Μια φωτογραφία… χίλιες αναμνήσεις

Αυτό το σημείωμα σχετίζεται με φωτογραφία, που δικαίως συγκαταλέγεται στις σημαντικότερες των Κυθήρων. Τραβήχτηκε στις 22 Μαΐου του 1911, στην αυλή του νεοκλασικού σπιτιού του τότε δημάρχου Ποταμίων (Έξω Δήμου). Ήταν η μέρα των αποκαλυπτηρίων της προτομής του στρατηγού Πάνου Κορωναίου, στην πλατεία του Ποταμού από τον τότε πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο. Για τα γεγονότα και τις εκδηλώσεις των ημερών έχω γράψει στα «ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ» πριν χρόνια, σε τρεις συνέχειες, στα φύλλα 25, 29 και 33, βασισμένος σε εκτεταμένα ρεπορτάζ των εφημερίδων «ΚΥΡΗΞ» των Χανίων, του Κυριάκου Κ. Μητσοτάκη και της «ΛΑΚΩΝΙΑ» του Γυθείου, που εξέδιδε ο Νικόλαος Δελακοβίας. Εκτεταμένο κεφάλαιο με φωτογραφικό αρχείο έχω περιλάβει στο βιβλίο μου «Ποταμός – Ιστορία και εικόνες». Οι γνώσεις μου είναι εμπλουτισμένες από τις παιδικές αναμνήσεις του οκταετούς τότε Δημήτρη (Μήτσου) Μεγαλοκονόμου, (πατέρα μου) γιού του δημάρχου που στην οικία του φιλοξενήθηκε ο Βενιζέλος και παρατέθηκε επίσημο γεύμα. Τώρα συμπληρώνω τα ονόματα των προσώπων της φωτογραφίας που έχουν αναγνωριστεί.

Αρχίζω με τον πρωθυπουργό, Ελευθέριο Βενιζέλο, καθισμένο στο μέσον, που μόλις είχε τελέσει τα αποκαλυπτήρια της περίτεχνης προτομής του ήρωα Πάνου Κορωναίου. Φέρει γυαλιά και αριστερά του κάθεται ο οικοδεσπότης, δήμαρχος Μιχάλης Μεγαλοκονόμος και δίπλα σε αυτόν ο Κυθήριος  βουλευτής Νικόλαος Δελακοβίας, πρόεδρος της επιτροπής εορτασμού και κύριος ομιλητής. Δεξιά του Βενιζέλου κάθονται αξιωματούχοι της Κυβέρνησης, το πιθανότερο υπουργοί. Είχα ακούσει πως παρίστατο ο υπουργός Εξωτερικών, που τον Μάιο του 1911 (πρώτη Κυβέρνηση Βενιζέλου) το αξίωμα κατείχε ο Ιωάννης Γρυπάρης. Ψάχνοντας το διαδίκτυο βρήκα μόνο τη μορφή του συνονόματου λογοτέχνη και όχι του κατά 25 χρόνια μεγαλύτερου πολιτικού, διπλωμάτη και φίλου του Βενιζέλου, που τότε διέτρεχε το 63ο έτος της ηλικίας του. Η ηλικία, η θέση δεξιά του πρωθυπουργού, το παρουσιαστικό τού διπλωμάτη και η ανάμνηση του Δημήτρη Μεγαλοκονόμου με πείθουν πως όντως πρόκειται για τον Ιωάννη Γρυπάρη. Το ψάξιμο μορφών στο διαδίκτυο με οδήγησε και σε μια άλλη ταυτοποίηση. Ο τελευταίος αριστερά των καθισμένων, λόγω μορφής και ηλικίας, 68 ετών τότε,ταυτίζεται με τον υπουργό Εμμανουήλ Μπενάκη, επίσης φίλου του Βενιζέλου που είχε αναλάβει τα υπουργεία Γεωργίας, Εμπορείου και Βιομηχανίας. Το 1914 εξελέγη δήμαρχος Αθηναίων και βεβαίως πρόκειται για τον Εθνικό Ευεργέτη. Από τους υπόλοιπους, τους όρθιους,αναγνωρίζω τους Κυθήριους: Παναγιώτη Πρωτοψάλτη, ακριβώς πίσω από τον δήμαρχο. Ήταν μέλος του Δημοτικού Συμβουλίου και παππούς του συνονόματου αείμνηστου Παναγιώτη, τελευταίου προέδρου της Κοινότητας Ποταμού και πρώτου αντιδήμαρχου του Δήμου Κυθήρων, Βρεττό Πανάρετο, όρθιο και 4ο από δεξιά, με προσφορά στα κοινά του Ποταμού. Τη μορφή του γνωρίζω από άλλες φωτογραφίες. Γεώργιο Κορωναίο (Ψωμόγιωργα) όρθιο και 3ο από αριστερά, ψηλότερος όλων, μετέπειτα πρόεδρος της κοινότητας Ποταμού. Ιωάννης (Τζων) Πανάρετος, δεξιά του εικονιζόμενου Ευζώνου.

Advertisement

Δύο αναγνωρίσεις έγιναν απροσδόκητα. Η πρώτη αφορά τον εικονιζόμενο Εύζωνα, που κατά το διάστημα ανάπαυσης του Βενιζέλου, όρθιος έξω από το δωμάτιο, κρατούσε συνεχώς το πόμολο της πόρτας. Καταγόταν από τα Χανιά της Κρήτης, ονομαζόταν Παπαδάκης και είχε έρθει στην Αθήνα αναλαμβάνοντας τη φρούρησή του Βενιζέλου, ιστάμενος πάντα δίπλα του. Η αναγνώρισή του έγινε από εγγονή του, συνάδελφό μου γιατρό. Η δεύτερη αναγνώριση είναι πιο εντυπωσιακή. Σε τηλεφωνική επικοινωνία με τον πατέρα Πέτρο Μαριάτο μου ζητήθηκε να του πάω την εν λόγω φωτογραφία, πιθανολογώντας πως υπήρχε ένα συγκεκριμένο πρόσωπο. Είχα στη διάθεσή μου αντίγραφο και του το παραχώρησα. Τότε άκουσα, έκπληκτος, την πρεσβυτέρα Γεωργία να μου γνωστοποιεί ότι προσωπικός γιατρός του Βενιζέλου ήταν ο Χατζηδάκης Στυλιανός, γεννημένος στη Σούδα των Χανίων, έμπιστος του Βενιζέλου και ότι τον είχε πάντα μαζί του. Κατά συνέπεια θα έπρεπε να ήρθε στα Κύθηρα και να απεικονίζεται σε αυτή την πανηγυρική φωτογραφία. Κοίταξαν και έδειξαν και οι δύο το ίδιο πρόσωπο. Πρόκειται για τον μοναδικό καθήμενο της δεύτερης σειράς, ακριβώς πίσω και δεξιά του Βενιζέλου. Δηλαδή πίσω από τους υπουργούς, μα δίπλα στον πρωθυπουργό, όπως θα ταίριαζε σε γιατρό. Στάλθηκε η φωτ0γραφία σε συγγενείς και βεβαιώθηκε η ταυτότητα του γιατρού.

Επίλογος: Ο γιατρός Στυλιανός Χατζηδάκης, αφού τερματίστηκε η θητεία του στο πλευρό του Βενιζέλου, εγκαταστάθηκε στην Πάτρα, άσκησε το επάγγελμά του και δημιούργησε οικογένεια. Η μια κόρη του, η Δέσποινα, υπήρξε μητέρα της Γεωργίας Βουρνά, που ως γιατρός Μικροβιολόγος, μαζί με τον σύζυγό της, Παθολόγο Πέτρο Μαριάτο, ήρθαν στα Κύθηρα και υπηρέτησαν επί πολλά έτη στο Τριφύλλειο Νοσοκομείο, προσφέροντας ιατρικές υπηρεσίες και πολλά άλλα στον τόπο μας. Μεγάλη η έκπληξή μου από αυτή την αναγνώριση, μα σκεφτείτε και την έκπληξη της γιατρού Γεωργίας Βουρνά – Μαριάτου που εδώ στο νησί μας, έστω σε φωτογραφία, συνάντησε τον γιατρό παππού της σε μια ιστορική στιγμή των Κυθήρων.

Δημοσιεύθηκε στην έντυπη έκδοση της εφημερίδας ΚΥΘΗΡΑΙΚΑ στο φύλλο Φεβρουαρίου 2026