Advertisement

«Ξεροτρόχαλα». Λέξεις και σημασίες από το Κυθηραϊκό γλωσσικό ιδίωμα.

Γράφει ο Εμμ. Καλλίγερος

Μόλις ρωτήσετε έναν άνθρωπο προχωρημένης ηλικίας για τις ξερολιθιές από τις οποίες είναι γεμάτο το νησί και αποτελούν ένα παραμελημένο κομμάτι του νησιωτικού πολιτισμού, ίσως ακούσετε την εξής παρατήρηση: -«Α,  αυτά τα ξεροτρόχαλα»;

Όντως, στο τοπικό γλωσσικό ιδίωμα οι ξερολιθιές ονομάζονταν ξεροτρόχαλα. Μία ακριβής σημασία της τοπικής διαλέκτου, που είχε την έννοια του κτισίματος χωρίς λάσπη. Σχεδόν το 100% από τους χαμηλούς τοίχους που συναντάμε σε όλο το νησί ήταν χτισμένο χωρίς λάσπη. Την ίδια μέθοδο, ασφαλώς για λόγους οικονομίας, χρησιμοποιούσαν και για πρόχειρα κτήρια, όπως μικρά μονόχωρα συνήθως οικήματα έξω από τα χωριά σε αγροτικές ή κτηνοτροφικές περιοχές, που χρησίμευαν για να καταφεύγουν σε κακοκαιρίες, καθώς αυτά ήταν σε μακρινές από τα χωριά περιοχές και η μετακίνηση με τα ζώα απαιτούσε ώρες, με τα πόδια δε περισσότερες…

Advertisement

Στα πρόχειρα αυτά κτίσματα φύλαγαν για λίγες μέρες τον ελαιόκαρπο και τα σιτηρά, σε πολλές περιπτώσεις δε έκλειναν προσωρινά και τα ζώα. Η  τακτική αυτή κτισίματος γινόταν και κοντά στα σπίτια των νοικοκυριών, όπου τους στάβλους (λέστεκα, στην τοπική διάλεκτο), τους έχτιζαν χωρίς κονίαμα. Τη στέγη την έκαναν με λίγα κούτσουρα συνήθως ελιάς, πάνω έβαζαν πλάκες πέτρινες ή κλαδιά από κυπαρίσσια και πάνω πηλό. Σήμερα πολλές από αυτές τις κατασκευές μπορεί να συναντήσει κανείς σε όλο το νησί, ενώ δεν έλειπαν και προσεγμένα κτίσματα με περίτεχνο χτίσιμο, προφανώς από καλούς μαστόρους. Αν οι κατασκευές ήταν εντελώς πρόχειρες, που δεν κρατούσαν πολλά χρόνια, έλεγαν: «Αυτά τα κάνουν λεστεκάδες», χαρακτηρισμός που έμεινε και γενικεύθηκε για τους κακούς μαστόρους, από τη λέξη λέστεκο, φυσικά, που εννοούσε και την πρόχειρη κατασκευή.

 

 


 

Δημοσιεύθηκε στην έντυπη έκδοση της εφημερίδας ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ στο φύλλο Οκτωβρίου 2026

 

 

Μπορεί επίσης να σας αρέσει