Μια φιλολογική λέσχη στα Κύθηρα της Αγγλοκρατίας

Ποιος θα περίμενε ότι στα Κύθηρα, την εποχή της Αγγλοκρατίας, λειτουργούσε μια Φιλολογική Λέσχη; Κι όμως, ένα αχρονολόγητο έγγραφο* του Τοπικού Αρχείου των Κυθήρων το μαρτυρεί με τον πιο απρόσμενο τρόπο.

Πρόκειται για μια αναφορά του Ιωάννη Π Στάθη, ο οποίος είχε αναλάβει  “την εργολαβίαν της εν τη πόλι φιλολογικής λέσχης”, με την επωνυμία «Ομόνοια».

Advertisement

Η αναφορά απευθύνεται στο Διοικητή της Εκτελεστικής Αστυνομίας και μεταξύ των άλλων υποστηρίζει ότι η Λέσχη δεν αποτελεί χώρο διασκέδασης, αλλά χώρο όπου τα μέλη συγκεντρώνονται κυρίως για να διαβάζουν εφημερίδες. Με βάση αυτό το επιχείρημα λέει ” ότι δεν ευθύνεται να πληρώνη τα διά τα δημόσια καταστήματα ορισμένα δικαιώματα”. Με άλλα λόγια ζητεί να μην επιβαρυνθεί με το ενοίκιο (ή το σχετικό τέλος) των καταστημάτων διασκέδασης.

Η αναφορά αυτή είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτική. Κυρίως μας γνωστοποιεί την ύπαρξη μιας οργανωμένης Φιλολογικής Λέσχης στα αγγλοκρατούμενα Κύθηρα και  αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς εντάσσει τα Κύθηρα στο ευρύτερο δίκτυο των φιλολογικών λεσχών και αναγνωστηρίων που αναπτύχθηκαν στα Επτάνησα κατά τον 19ο αιώνα. Οι χώροι αυτοί αποτέλεσαν εστίες ανάγνωσης, ενημέρωσης και πνευματικής επικοινωνίας, αντανακλώντας το ενδιαφέρον των Επτανησίων για την παιδεία και τις ιδέες της εποχής.

Ένα και μόνο αρχειακό έγγραφο αρκεί για  να μας θυμίσει ότι η πνευματική ζωή του νησιού μας έχει βαθύτερες ρίζες απ’ ότι φανταζόμαστε.

Γιώργος Λουράντος
Ρενάτα Πανταζίδου

* Τοπικό Αρχείο Κυθήρων. Λυτά Αγγλοκρατίας. Ράφι 2. Θυρίδα Α.

Προσθήκη στα Γ.Α.Κ.

Στο ενδιαφέρον αυτό θέμα για τη Φιλολογική Λέσχη, που ήταν στην ουσία μία προσπάθεια των γνωστών οικογενειών της Χώρας να σχηματίσουν μία κλειστή, τρόπον τινά, λέσχη υπάρχει μία ενδιαφέρουσα πτυχή, την οποία είχε αναδείξει ο φίλος Γ.Ν.Νικηφοράκης, αρθρογραφώντας με το ψευδώνυμο altro mondo στα πρώτα βήματα της εφημερίδας αυτής. Όταν ιδρύθηκε Φιλολογική Λέσχη απεφάσισαν τα ιδρυτικά μέλη να φέρει ο καθένας από το σπίτι του ένα έπιπλο για να καταστεί λειτουργικός ο χώρος που είχε διατεθεί για …εντευκτήριο. Ανάμεσα στα ιδρυτικά  μέλη ήταν και ο γνωστός ως σατιρικός ποιητής και μεγάλο πειραχτήριο Ιερώνυμος Στάης, που είχε την κατοικία του πάνω στο Κάστρο. Διορατικό πνεύμα και με οξεία αντίληψη και χιούμορ, είχε καταλάβει έγκαιρα ότι η προσπάθεια ήταν θνησιγενής, γιατί είχαν μεταβληθεί οι κοινωνικές συνθήκες και δύσκολα θα ανθούσε μία κλειστή λέσχη (πρώην) αριστοκρατών. Δέχθηκε όμως να συνεισφέρει κι ο ίδιος ένα έπιπλο και προσήλθε με μία καρέκλα. Πάνω της είχε καρφιτσώσει ένα τετράστιχο που έλεγε:

«Όταν η διχόνοια διαλύσει την «ΟΜΟΝΟΙΑ»,
ή στραβέγκλα ή κουτσέγκλα,
θέλω πίσω την καρέγκλα».

Και πράγματι, ο βίος της Λέσχης δεν ήταν μακρύς, αλλά είναι άγνωστο αν πήρε πίσω το έπιπλο.

Ε. Καλλίγερος

Δημοσιεύθηκε στην έντυπη έκδοση της εφημερίδας ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ στο φύλλο Σεπτεμβρίου 2026