Κυθηραϊκά παρωνύμια

ΜΠΑΛΑΣ: Παρωνύμιο κλάδου της οικογένειας Τζάννε στον Άγιο Ηλία, το οποίο αναφέρεται και σήμερα στα Κύθηρα και τη διασπορά τους. Παλαιότερο παρωνύμιο της οικογένειας είναι ένα από τα Μπόγομος  και Μπελεγρής, τα οποία αναφέρεται να ξεκινούν από το Κάτω Λειβάδι. Ετυμολογικά μάλλον πρέπει να έχει προέλευση το ψάρι μπαλάς, το οποίο έχει χαρακτηριστικά γουρλωτά μάτια, πιθανόν λοιπόν και το παρωνύμιο να σχετίζεται με σωματικά χαρακτηριστικά.

ΜΠΑΛΑΦΑΣ: Σπάνιο παρωνύμιο στα Κύθηρα, καίτοι σε πολλά μέρη της Ελλάδος έχει γίνει κοινό επώνυμο. Στα Κύθηρα αναφέρεται σε Κορωναίους του Καραβά. Προέρχεται από το μπαλάφα=ανοησία, σαχλαμάρα, χωρίς να είναι γνωστής ετυμολογίας.

Advertisement

ΜΠΑΛΗΣ: Με μία μόνο αναφορά στα Μητάτα σε σχέση με το Φυρός. Δεν είναι σαφής η ετυμολογία του, σημαίνει όμως τον κάτοχο κάποιου αξιώματος. Πιθανόν από το Ενετικό Βάιλος (Bailo).

ΜΠΑΛΩΣΟΣ: Παρωνύμιο κλάδου της οικογένειας Καλλίγερος στα Φατσάδικα, από την οποία αναφέρονται ακόμη παρουσίες στην Κυθηραϊκή Διασπορά. Ετυμολογικά πιθανόν να έχει καταγωγή από το ιταλικό balosso=ισχυρός, δυνατός ή να αποτελεί υποκορισμό του γνωστού παρωνυμίου Μπαλάς.

ΜΠΑΡΛΕΑΣ: Παλιό παρωνύμιο στα Μητάτα σχετικό με το επώνυμο Πρινέας, από το οποίο έχουμε την ονομασία του οικισμού Μπαρλιάνικα. Είναι άγνωστη η ετυμολογία και πολλή αμφίβολη η προσέγγιση ότι προέρχεται από την τουρκική λέξη barla που σημαίνει τον φωτεινό με τη συνήθη Κυθηραϊκή κατάληξη σε -έας.

ΜΠΑΣΟΥΑΣ: Παρωνύμιο μεγάλου κλάδου της οικογένειας Βλαντή από τις Καλοκαιρινές, που ζούσαν όλοι στη Σμύρνη πριν την Καταστροφή. Το παρωνύμιο το απέκτησαν εκεί και οφειλόταν στη συνήθεια του γενάρχη της οικογένειας να φοράει μακριές βράκες με φουφούλα που έφταναν ως τη γη και ονομάζονταν μπασουάδικες. Δεν είναι γνωστό αν κάποιος από τους απογόνους της οικογένειας που διασώθηκαν από την Καταστροφή κράτησαν το παρωνύμιο, το οποίο όμως δεν ήταν γνωστό εκτός Σμύρνης από όσα γνωρίζουμε.

ΜΠΑΤΑΓΙΟΣ: Παρωνύμιο Λογοθέτη στα Λογοθετιάνικα και τον Ποταμό, που κατέληξε επώνυμο με περιορισμένη χρήση. Σημαίνει τον καβγατζή, πιθανόν αυτόν που δίνει ξύλο ή ίσως και τρώει ξύλο. (Βλ. και το βιβλίο Κυθηραϊκά Επώνυμα, σελ. 517).

ΜΠΑΤΑΛΙΕΡΟΣ: Άλλο ένα παρωνύμιο για το οποίο, πλην του ό,τι αναφέρεται σε Κομηνούς στα Λογοθετιάνικα και είναι πολύ παλιό, δεν έχουμε άλλες πληροφορίες για τη σημασία του. Θυμίζει ιταλογενές, όπως και το μπαταρόλος, αλλά δεν υπάρχει καμία αντίστοιχη λέξη με αυτήν ή παρόμοια γραφή. Σήμερα χρησιμοποιείται ελάχιστα.

ΜΠΑΤΑΡΟΛΟΣ: Σπάνιο παρωνύμιο, που αναφέρεται σε μία μόνο οικογένεια Μεγαλοκονόμων στο Καψάλι, που έχει δύο κλάδους, γνωστούς στην εποχή μας με τα παρωνύμιο Μποτής και Ντόντος, από τα βαφτιστικά Παναγιώτης και Γιώργος, αντίστοιχα. Η πρώτη οικογένεια είχε αρχικά το παρωνύμιο Μπαταρόλος, ενώ η δεύτερη το Πάτριας, χωρίς να είναι ευκρινές γιατί είχαν δοθεί αυτά. Στη μεγάλη οικογένεια των Μεγαλοκονόμων μάλλον η συγκεκριμένη ανήκει σε αυτήν των Μεταξά, σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία. Το Μπαταρόλος είναι αγνώστου σημασίας και ετυμολογίας, το ίδιο και το Πάτριας.ΜΠΑΤΙΚΟΥΛΟΣ: Σπάνιο παρωνύμιο σε παλαιότερες εποχές, που αναφέρεται σε σχέση με το επώνυμο Σκορδίλης στη Χώρα και μάλιστα έχει δημιουργήσει τοπωνύμιο γνωστό και σήμερα. Μάλλον προέρχεται από την ιταλική έκφραση bat-ti-cù-lo, που σημαίνει «χτυπήστε τον κώλο σας».ΜΠΑΧΑΣ-ΜΠΑΧΑΝΟΣ: Το παρωνύμιο Μπαχάς, που το συναντούμε σε σχέση με τα επώνυμα Νοταράς και Σάμιος σε Φριλιγκιάνικα και Αλοϊζιάνικα, σημαίνει στην Πελοπόννησο τον πλούσιο, αυτόν που έχει περιουσία. Το Μπαχάνος, για το οποίο έχουμε αναφορά μόνο σε σχέση με το Τζάννες, συναντιέται στα Γουδιάνικα και είναι πιθανόν να προέρχεται από το Μπαχάς κι εδώ να έχει δοθεί με ειρωνική απόχρωση, καθώς μπαχάνος είχε τη σημασία του ανεπρόκοπου και του κουτού. Δεν είναι γνωστής ετυμολογίας.ΜΠΕ: Με μία μοναδική αναφορά σε συσχέτιση με κλάδο του Αυγερινός. Δεν είναι γνωστός ο λόγος που δόθηκε, πιθανόν να έχει σχέση με το βέλασμα των προβάτων.ΜΠΕΗΣ: Αναφέρεται σε δύο κλάδους επωνύμων, σε Καλλίγερους στα Πιτσινιάνικα και σε Σουρή στα Λογοθετιάνικα. Και στις δύο περιπτώσεις δεν έχουμε σήμερα αναφορές, καίτοι για τη δεύτερη έχουμε σίγουρα συνέχεια του κλάδου, χωρίς όμως αναφορές στο παρωνύμιο. Εννοείται από το αξίωμα στην Οθωμανική Τουρκία, εδώ όμως μάλλον με σκωπτική χροιά.ΜΠΕΚΑΤΣΟΝΙ: Παρωνύμιο κλάδου της οικογένειας Σουρή στη Σμύρνη. Φαίνεται ότι το απέκτησε από τη μύτη που έχει το πουλί αυτό.

ΜΠΕΛΑΓΕΝΙΑΣ: Παρωνύμιο ενός μόνον κλάδου με το επώνυμο Κασιμάτης της Καρβουνάδας, το οποίο δεν αναφέρεται σήμερα. Προέρχεται από το ιταλικό bellagenia=όμορφη γενιά, ομορφόσογο, επομένως έχουμε  παρωνύμιο από σωματικό χαρακτηριστικό.

ΜΠΕΛΑΣ:  Έχουμε μία μόνο αναφορά σε σχέση με κλάδο των Στρατηγών στο Μυλοπόταμο. Αυτός που έχει μπελάδες ή βάζει άλλους σε μπελάδες είναι η σημασία του, από την τουρκική bela με την ίδια σημασία.

Όλα τα παρωνύμια που έχουν αναφερθεί εδώ, αλλά και όσα περιλαμβάνονται στη σχετική μελέτη θα τα βρείτε στο βιβλίο του Εμμ. Π. Καλλίγερου ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ ΠΑΡΩΝΥΜΙΑ, που κυκλοφόρησε από την Εταιρεία Κυθηραϊκών Μελετών.

Δημοσιεύθηκε στην έντυπη έκδοση της εφημερίδας ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ στο φύλλο Σεπτεμβρίου 2026