Το επώνυμο ΠΡΙΝΕΑΣ

Από τα παλαιότερα και με σημαντική διασπορά επώνυμα στα Κύθηρα, με δύο σημαντικά κέντρα εμφάνισης, τα Μητάτα και τα Λογοθετιάνικα.

Ετυμολογικά έχει τη ρίζα του στο κοινό φυτό (θάμνο) πρίνος, αλλά το επώνυμο θεωρείται πατριδωνυμικό από το χωριό Πρινέα ή Πρινέ της Κρήτης.1 Στην Κρήτη υπάρχει παλαιό χωριό Πρινέα (ο σημερινός Πρινιάς Μαλεβιζίου) και Πρινές (στο Μυλοπόταμο Ρεθύμνου). Στο Ρέθυμνο υπάρχει και άλλο χωριό με την ίδια ονομασία. Εκτός από αυτά υπάρχει και οικισμός Πρινές στην κοινότητα Επανοχωρίου Σελίνου, όπου υπάρχουν ναοί χρονολογούμενοι από το 1367 με πολλά ονόματα κτητόρων.2 Oπωσδήποτε λοιπόν και το επώνυμο Πρινέας έχει σχέση με μία από τις παραπάνω περιοχές. Είναι γνωστό εξάλλου ότι υπάρχουν αναφορές στο επώνυμο στην Κρήτη από το 14ο αι. Το 1367 αναφέρονται σε έγγραφα ο Costa Prinea και ο Georgius Prinea.3 Στην Κρήτη το επώνυμο αναφέρεται μέχρι το 16ο αι. Το 1516 ο Ανδρέας Πρινέας, κάτοικος Χάνδακα, συμβάλλεται με το ζωγράφο Ιωάννη Σακελλάριο4. Με όλα τα παραπάνω δεν θεωρείται πιθανό να προέρχεται το επώνυμο από την Πελοπόννησο, όπως υποστηρίζεται εξαιτίας της κατάληξης που παραπέμπει σε επώνυμο από τη Μάνη.5

Advertisement

Στα Κύθηρα οι πρώτες αναφορές για το επώνυμο έρχονται από το 16ο αι. Συγκεκριμένα, σε νοταριακά έγγραφα μεταξύ των ετών 1563-1568 αναφέρονται οι Βασίλης Πρινέας του Δημήτρη, Γεώργης του Μιχάλη, Θεόδωρος του Μιχάλη, Μανώλης του Μιχαήλ, Μιχαήλ του Νικόλα και Νικόλας του Μιχάλη.6 Οι αναφορές στο επώνυμο και η ύπαρξη την εποχή αυτή τουλάχιστον επτά οικογενειών με το επώνυμο στα Κύθηρα, πείθουν ότι η οικογένεια δεν είχε πρόσφατη κατοίκηση στο νησί, αλλά είναι πολύ παλαιότερη η εγκατάστασή της σ’ αυτό, πιθανόν και πριν το 15ο αι. Είναι δηλ. πιθανόν να ανήκει και η οικογένεια αυτή ανάμεσα σ’ όσες εγκατέστησαν οι Βενιέροι από την Κρήτη το 14ο αι. και μετά, για να εποικίσουν τα Κύθηρα.

Το 16ο αι. οικογένειες Πρινέα διαπιστώνεται ότι έχουν περιουσία στη Γωνία των Μητάτων και στις περιοχές Πατρονάδο και Μαγγουνάδες, που δεν έχουν ταυτισθεί ανήκουν όμως στο δεστρέτο του Αγ. Δημητρίου, είναι επομένως στο βόρειο τμήμα των Κυθήρων. Αναφέρονται ακόμη περιουσιακά στοιχεία της οικογενείας στη θέση Κάμποι και Φοινικίες,7 έτσι ώστε δεν μένει καμία αμφιβολία για το ότι κατοικούν και στην περιοχή Λογοθετιανίκων, στην οποία αργότερα αναφέρεται και οικισμός Πρινιάδικα. Επομένως από το 16ο αι. οικογένειες Πρινέα κατοικούν στα Λογοθετιάνικα και Μητάτα, περιοχές στις οποίες αναφέρονται μέχρι σήμερα. Από συμβόλαια της εποχής επίσης προκύπτει ότι τουλάχιστον ένας κλάδος της οικογενείας διατηρεί σχέσεις με την Κρήτη,8 γεγονός που συνηγορεί στην κρητική καταγωγή της οικογενείας. Από οικογενειακές παραδόσεις και άλλες πληροφορίες προκύπτει ότι ο κλάδος των Λογοθετιανίκων πρέπει να ήταν ιδιαίτερα εύπορος και να κατείχε σημαντική κοινωνική και οικονομική θέση στην περιοχή. Από τον κλάδο αυτόν προέρχονται οι κάτοικοι του Ποταμού με το επώνυμο Πρινέας, οι οποίοι αναφέρονται το 18ο αι. να κατέχουν τίτλους ευγενείας, είναι μάλιστα μία από τις ελάχιστες περιπτώσεις οικογενειών από το βόρειο τμήμα των Κυθήρων, που αναφέρεται να κατέχουν τέτοιους τίτλους. Αναφέρονται ενδεικτικά οι signor Manoli Prinea q. Micali και signor Jani Prinea di Manoli (1721).9 Το 17ο αι. αναφέρονται σε συμβόλαια οι Ανδρέας και Σταυριανός Πρινέας (1631)10 και αργότερα, μεταξύ αυτών που υπογράφουν την έκκληση στις ενετικές αρχές για την πείνα που έχει ενσκήψει στο νησί είναι και ο «Βασήλης Πρήνεας».11 Τα βαφτιστικά Σταυριανός και Βασίλης χρησιμοποιούνται ευρύτατα από τον κλάδο στον Ποταμό και τα Πρινιάδικα. Από τον κλάδο των Μητάτων προέρχονται ασφαλώς οι αναφερόμενοι σε επιγραφή που βρίσκεται στο ναό του Αγίου Γεωργίου και η οποία έχει ως εξής:

αχπ Απριλίου Η΄(1680 Απριλίου 8). Εξαναυτκηάσαναι το ναό του αγίου Γεωργίου Παπαθεόδωρος Πρινέας ποτέ Νικόλα με την αδελφοσίνι του και μετζη αξαδέρφους του εις ένα μερτικό. Μιχάλης Πρινέας Λουτζής με την αδελφοσίνι του εις ένα μερτικό. Νηκόλας Πρινέας ποτέ Κόστα με την αδελφοσίνι του και αξαδέλφους κ(αι) ανίψια αυτού εις ένα μερτηκό οσάν εκλισιάρχη ος καθός λαλούνε τα προσόπατα από της αρχίς τρήα μερτηκά.12

Το 1685 αναφέρεται σε συμβόλαιο μία Ερίνι Πρινοπούλα.13 Κατά το 18ο αι. το επώνυμο Πρινέας αναφέρεται με πολλές οικογένειες και κατοίκηση σε διάφορα σημεία των Κυθήρων. Κύριοι χώροι στους οποίους ανιχνεύονται είναι τα Μητάτα, τα Πρινιάδικα και ο Ποταμός, υπάρχουν όμως αναφορές και από άλλες περιοχές, όπως ο Άγιος Θεόδωρος, το Πούρκο και οι Καλοκαιρινές.14

Η διασπορά του επωνύμου εκτός Κυθήρων φαίνεται να ξεκινά πολύ νωρίς. Στην υπηρεσία του Αλή Πασά υπηρετεί στις αρχές του 19ου αι. ως αξιωματικός στα πλοία υπό τον Σεκιεράν μπέη ο Κωνσταντίνος Πρινέας ή Τσιριγώτης. Το πατριδωνυμικό δεν αφήνει περιθώρια για την αμφισβήτηση της καταγωγής του Πρινέα, ο οποίος πρέπει να είχε βρεθεί σχετικά πρόσφατα μακριά από τα Κύθηρα. Αυτός εστάλη το 1821 από τον Αλή Πασά στην Πάτρα, για να στρατολογήσει πληρώματα, αλλά με την έκρηξη της Επανάστασης βούλιαξε το πλοίο του Αλή και προσχώρησε σ’ αυτήν. Αργότερα υπηρέτησε στο Μεσολόγγι, όπου διακρίθηκε ως άριστος σκοπευτής και διοίκησε ένα από τα κανονιοβολεία. Προήχθη σε υποσωματάρχη και πέθανε μετά από σύντομη ασθένεια στις αρχές του 1825.15

Από τα Μητάτα καταγόταν ο συγγραφέας και ηθοποιός Ιωάννης Πρινέας ή Λόλης, ο οποίος σπούδασε χημικός, ασχολήθηκε όμως με το θέατρο και έγραψε περίφημα λιμπρέτα και οπερέτες, όπως οι «Απάχηδες των Αθηνών», «Ριρίκα» κ.λπ. Μεταξύ άλλων εξέδωσε και Βοτανολογία.16

Οικογένειες Πρινέα αναφέρονται στις περισσότερες αποδημίες από τα Κύθηρα, όπως η Σμύρνη, η Αυστραλία και οι ΗΠΑ. Στην Οδησσό της Ρωσσίας βρέθηκε ο Δημήτριος Πρινέας από τη Σμύρνη, παντρεμένος με την Κυθηρία Σταυρούλα Βαμβακάρη. Το γιο του, που γεννιέται εκεί το 1907, αναφέρεται να βαφτίζει ένας άλλος Κυθήριος, ο Μηνάς Πατρίκιος. Αργότερα αυτός ο Πρινέας μεταναστεύει στην Αυστραλία. Τόσο από την οικογένεια αυτήν, όσο και από πολλές άλλες υπάρχουν στην Αυστραλία και σήμερα πολλές οικογένειες με το επώνυμο και κυθηραϊκή καταγωγή.

Στα Κύθηρα σήμερα το επώνυμο αναφέρεται στα χωριά Ποταμός, Αγία Πελαγία, και Μητάτα, ενώ στη διασπορά των Αθηνών υπάρχουν απόγονοι, τόσο από τον κλάδο των Μητάτων, όσο και από αυτόν των Λογοθετιανίκων. Στον τελευταίο αναφέρεται και δίστιχο από τη λαϊκή μούσα του νησιού που έχει σχέση με το χαρακτήρα κάποιων από την οικογένεια, που τους θεωρούσαν δύστροπους. Αναφέρει: «Φίλο μην κάνεις το Μουλό, ούτε γαμπρό Πρινέα, και Λαχανά συμπέθερο, είναι κακή γενέα!»17

Σημειώσεις

1. Τα εθνικά ονόματα, σελ. 181.
2. Στ. Σπανάκης, Πόλεις και χωριά, Β΄, σελ. 661.
3. Régestes, σελ. 118.
4. Τα εθνικά ονόματα, σελ. 181.
5. Κοινά γλωσσικά φαινόμενα, σελ. 181.
6. Εμμ. Κασιμάτης,σελ. 87, 114, 178, 134, 353, 367, 119, 134, 208, 297, 332 κ.ά.
7. Ό.π., σελ. 119, 353, 208, 367, 332.
8. Ό.π., σελ. 178.
9. Απογραφές Kυθήρων, Α 1063, 4.
10. Δικαιοπρακτικά και άλλα, σελ. 132.
11. Ψαρράς, Πείνα στα Kύθηρα, σελ. 78.
12. Ιστορία, Α΄, σελ. 283.

13. Κυθηραϊκά μελετήματα, σελ. 71.
14. Απογραφές Kυθήρων, Α787, Β 308, Ε 744.
15. Πετρόχειλος, Tα πολυύμνητα Kύθηρα, σελ.15, 16.
16. Ιστορία Kυθήρων, σελ. 113.
17. Κυθηραϊκό Λεξικό, σελ. 103.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ

Τα κείμενα για τα επώνυμα και τοπωνύμια, τα οποία δημοσιεύονται εδώ, είναι τα ίδια με όσα έχουν δημοσιευθεί στα αντίστοιχα βιβλία μας ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ ΕΠΩΝΥΜΑ, ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΣΤΑ ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ ΕΠΩΝΥΜΑ και ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ, τα οποία έχουν εκδοθεί από την Εταιρεία Κυθηραϊκών Μελετών (κυκλοφορούν και στα αγγλικά από:  Kytherian Association of Australia,  Kyhterian World Heritage Fund και Kytherian Publishing and Media). Από τις αναδημοσιεύσεις εδώ απουσιάζουν συνήθως οι βιβλιογραφικές και λοιπές σημειώσεις, είναι δε ευνόητον ότι για να αποκτήσει ο αναγνώστης πλήρη εικόνα για κάθε επώνυμο ή τοπωνύμιο είναι απαραίτητο να διαβάσει και τις εκτενείς αναφορές στα εισαγωγικά σημειώματα των παραπάνω βιβλίων, καθώς, χωρίς αυτά, οι γνώσεις του για το θέμα θα παραμένουν ελλιπείς.

Οι εκδόσεις στα Ελληνικά διατίθενται από την Εταιρεία Κυθηραϊκών Μελετών (βλ. στοιχεία στο σχετικό link σε αυτόν εδώ τον ιστότοπο) και στα Κυθηραϊκά βιβλιοπωλεία.