Πέδρο Σάντσεθ: Γιατί πρέπει να απαγορεύσουμε τα social media στα παιδιά

Μετά την πρόσφατη απόφαση της Ελλάδας να απαγορεύσει τα social media για ανηλίκους κάτω των 15 ετών, η Ισπανία ετοιμάζεται να ακολουθήσει.

Ο ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ, με άρθρο του στους Financial Times, υποστηρίζει ότι η προστασία των παιδιών από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελεί επιτακτική ανάγκη της εποχής. Κάνοντας ιστορικούς παραλληλισμούς με την παιδική εργασία, ο ισπανός ηγέτης τονίζει ότι οι κυβερνήσεις οφείλουν να επιβάλουν αυστηρούς περιορισμούς, ώστε να διασφαλίσουν την ψυχική υγεία, την ασφάλεια και την αξιοπρέπεια των ανηλίκων.

Advertisement

Το άρθρο του Σάντσεθ ξεκινά με μια ιστορική αναδρομή: το 1910, γράφει στους Financial Times, ο φωτογράφος Λιούις Χάιν κατάφερε να μπει κρυφά σε ένα εργοστάσιο βαμβακιού στο Βερμόντ και απαθανάτισε ένα κορίτσι μπροστά σε μια μηχανή νηματοποίησης. Στη λεζάντα της φωτογραφίας έγραψε «ένα αναιμικό μικρό κορίτσι». Το παιδί ήταν μόλις 12 ετών και εργαζόταν 12 ώρες την ημέρα για έναν μισθό που μετά βίας κάλυπτε το φαγητό του. Εκείνη την εποχή, η παιδική ηλικία ήταν εξαιρετικά σκληρή. Ασθένειες και υποσιτισμός συνδυάζονταν με εξαντλητικές και επικίνδυνες συνθήκες εργασίας σε εργοστάσια, ορυχεία και αγροκτήματα.

Στον 19ο αιώνα, ορισμένοι προοδευτικοί πολιτικοί προσπάθησαν να περιορίσουν αυτή την κατάσταση, σημειώνει ο Σάντσεθ στο κείμενό του, αλλά συνάντησαν σφοδρή αντίδραση από τη βιομηχανία. Οι επιχειρηματίες υποστήριζαν ότι δεν υπήρχαν επαρκείς αποδείξεις για τη βλάβη, ότι οι νόμοι θα ήταν δύσκολο να εφαρμοστούν και ότι πολλές οικογένειες είχαν ανάγκη το εισόδημα των παιδιών τους. Κάποιοι έφτασαν στο σημείο να ισχυριστούν ότι η απαγόρευση της παιδικής εργασίας παραβίαζε τα δικαιώματα των παιδιών, καθώς τους στερούσε την ελευθερία να εργάζονται. Με το πέρασμα του χρόνου, αυτά τα επιχειρήματα αποδείχθηκαν λανθασμένα. Σήμερα, η προστασία των παιδιών αποτελεί θεμελιώδη αρχή των δημοκρατιών και θεωρείται τόσο νομική όσο και ηθική υποχρέωση.

«Κι όμως, όταν ανακοινώθηκε η πρόθεση της ισπανικής κυβέρνησης να απαγορεύσει τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης σε ανηλίκους κάτω των 16 ετών και να επιβάλει κυρώσεις σε τεχνολογικούς κολοσσούς που δεν συμμορφώνονται, επανεμφανίστηκαν παρόμοια επιχειρήματα», τονίζει ο ισπανός πρωθυπουργός στους Financial Times. Κάποιοι, όπως γράφει, υποστηρίζουν ότι η σωματική εκμετάλλευση των παιδιών στο παρελθόν δεν συγκρίνεται με τους κινδύνους του ψηφιακού κόσμου. Ωστόσο, αυτή η άποψη παραβλέπει μια σημαντική πραγματικότητα: οι επιπτώσεις των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στους ανηλίκους είναι πλέον καλά τεκμηριωμένες.

Ερευνες δείχνουν ότι σχεδόν δύο στους πέντε εφήβους αφιερώνουν υπερβολικό χρόνο στα social media, ενώ κάθε επιπλέον ώρα αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης κατάθλιψης κατά 13%. Παράλληλα, ένα μεγάλο ποσοστό παιδιών εκτίθεται σε ανεπιθύμητο σεξουαλικό περιεχόμενο στο διαδίκτυο. Χαρακτηριστικό είναι ότι μόνο τις πρώτες 11 ημέρες μετά την κυκλοφορία της πλατφόρμας Grok, δημοσιεύτηκαν πάνω από τρία εκατομμύρια ψεύτικες γυμνές εικόνες στην πλατφόρμα X.

«Οι εταιρείες κοινωνικής δικτύωσης γνώριζαν αυτούς τους κινδύνους. Εσωτερικές εκθέσεις που έχουν αποκαλυφθεί μέσω νομικών διαδικασιών δείχνουν όχι μόνο επίγνωση των προβλημάτων, αλλά και μια μορφή συνενοχής», γράφει ο Σάντσεθ στους Financial Times. Παρ’ όλα αυτά, οι κυβερνήσεις δυσκολεύτηκαν να επιβάλουν αποτελεσματική ρύθμιση, με αποτέλεσμα ο ψηφιακός χώρος να λειτουργεί συχνά σαν «Αγρια Δύση», όπου οι κανόνες είναι ελλιπείς και η παραβατικότητα σπάνια τιμωρείται.

Αυτή η κατάσταση δεν μπορεί να συνεχιστεί, επισημαίνει ο πρωθυπουργός της Ισπανίας. Η υγεία, η ασφάλεια και η αξιοπρέπεια των παιδιών απαιτούν άμεση δράση. Σε όλους τους άλλους τομείς, ισχύει η αρχή ότι κανένα προϊόν δεν κυκλοφορεί χωρίς αυστηρούς ελέγχους. Τα φάρμακα υποβάλλονται σε κλινικές δοκιμές, τα αυτοκίνητα εξοπλίζονται με υποχρεωτικά συστήματα ασφαλείας και ακόμη και τα παιχνίδια αποσύρονται από την αγορά αν διαπιστωθεί κίνδυνος. Αντίθετα, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουμε αποδεχτεί κάτι που θα θεωρούνταν απαράδεκτο αλλού: παιδιά να μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον όπου οι κίνδυνοι είναι γνωστοί αλλά δεν αντιμετωπίζονται.

«Πρέπει να απαγορεύσουμε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για τα παιδιά, ένα μέτρο που υποστηρίζεται από περισσότερο από το 70% των ενηλίκων στο Ηνωμένο Βασίλειο και στις πέντε μεγαλύτερες χώρες της ΕΕ. Η Ισπανία δεν είναι η μόνη σε αυτό. Αυτή την εβδομάδα, μαζί με τη Γαλλία και 12 άλλες χώρες, προωθούμε μια συντονισμένη προσπάθεια σε επίπεδο ΕΕ», γράφει ο Σάντσεθ στους Financial Times.

Στην Ισπανία, συμπληρώνει, έγινε το τελευταίο βήμα για να τεθεί σε ψηφοφορία νόμος για την προστασία των παιδιών που θα περιλαμβάνει αυτήν την απαγόρευση, μαζί με ευρύτερα μέτρα. «Πρέπει να αναγκάσουμε εταιρείες όπως το X, το Instagram και το TikTok να αφαιρέσουν από τους αλγόριθμούς τους όλα τα στοιχεία που υποκινούν τον εθισμό, το άγχος και το μίσος. Και πρέπει να διασφαλίσουμε ότι όσοι δεν συμμορφώνονται θα λογοδοτήσουν βάσει του νόμου», σημειώνει.

Ο ισπανός πρωθυπουργός γνωρίζει ότι μια τέτοια απαγόρευση συνοδεύεται από δυσκολίες. «Η εφαρμογή της δεν θα είναι εύκολη και είναι πιθανό να υπάρξουν τρόποι παράκαμψής της. Ωστόσο, αυτές οι προκλήσεις δεν μπορούν να αποτελέσουν δικαιολογία για αδράνεια. Η προστασία των παιδιών είναι υπέρτερη υποχρέωση», γράφει στους Financial Times.

Επιπλέον, η πολιτική αυτή, εκτιμά ο ίδιος, στέλνει ένα σαφές μήνυμα: ακόμη και οι πιο ισχυροί παράγοντες της τεχνολογίας, όπως ο Ελον Μασκ ή ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ, δεν βρίσκονται πάνω από τον νόμο. Οσο μεγάλη κι αν είναι η οικονομική και πολιτική επιρροή τους, δεν είναι αυτοί που καθορίζουν τους κανόνες.

Σε μια δημοκρατία, καταλήγει ο Σάντσεθ, η ευθύνη ανήκει στους θεσμούς και στους πολίτες. Και όταν πρόκειται για την προστασία των παιδιών, δεν υπάρχει περιθώριο συμβιβασμού.