Advertisement
Αυτό που θα περιγράψουμε εδώ δεν συμβαίνει μόνο στα Κύθηρα, αλλά και σε πολλά άλλα μέρη, εμείς όμως οφείλουμε να το επισημάνουμε, καθώς πολλά πράγματα, όπως αυτά που αφορούν την ιστορία και τον πολιτισμό κάθε τόπου, οφείλουμε να τα περνάμε πάντα από την βάσανο της επιστήμης και της κοινής λογικής.
Το έναυσμα για το παρακάτω κείμενο δεν δόθηκε τώρα πρόσφατα, αλλά σε πολλές χρονικές περιόδους. Μάλιστα παρατηρείται τελευταία έξαρση, καθώς, η αύξηση των επισκεπτών οδηγεί μερικές φορές σε χρησιμοποίηση ανθρώπων για ξενάγηση, που μόνο κατάλληλοι δεν είναι για το σκοπό αυτόν. Δεν ενδιαφέρει το παρόν άρθρο το θέμα του ποίοι έρχονται ως συνοδοί μαζί με τους επισκέπτες, ποίοι «στρατολογούνται» για το σκοπό αυτόν, τι ιδιότητα δηλώνουν, αν διαθέτουν τα νόμιμα προσόντα και όλα τα σχετικά, αλλά μόνον ένα και σε αυτό θα εστιάσουμε προς αποφυγήν κάθε παρεξηγήσεως.
Advertisement
Και αφορμή δόθηκε 2-3 φορές, τις οποίες απλά επισημαίνουμε. Γνωστός καθηγητής Θεολογίας βρέθηκε εδώ και κάποια χρόνια σε δημοφιλές προσκύνημα την ώρα που γινόταν μία ξενάγηση σε γκρουπ επισκεπτών και άκουσε να αναφέρεται από τον «ξεναγό» που το συνόδευε κάτι σχετικό με τον φερόμενο ως ιστορήσαντα την εικόνα που θα αναφερθεί παρακάτω. Κάτι ανάλογο είχε «υποστεί» και ο αείμνηστος πρωτ. Γεώργιος Μεταλληνός, όταν προ πολλών ετών μίλησε σε συνέδριο στα Κύθηρα και ανέφερε ότι πολλοί «Βίοι Αγίων» περιέχουν ανακριβείς ή υπερβολικές πληροφορίες, και έπεσαν να τον φάνε!
Ας επανέλθουμε όμως σε μερικές από τις αλήθειες, που ενοχλούν ή τα παραμύθια που έχουν γίνει δημοφιλή και τείνουν να τα πιστεύουν ακόμη και αυτοί που όφειλαν να αναζητούν την αλήθεια.
Είναι αλήθεια ή όχι ότι ο Κολοκοτρώνης έκανε τάμα ότι, «όταν ελευθερωθεί η Ελλάδα θα ανακαινίσει το μοναστήρι της Αγίας Μόνης;»
Ναι είναι αλήθεια. Το λέει στα απομνημονεύματά του, όμως δεν εννοεί την Αγία Μόνη των Κυθήρων, αλλά την Αγία Μονή στο χωριό Εκκλησούλα στη Μεγαλόπολη Αρκαδίας, μοναστήρι που είχε «υιοθετήσει» και ανακαίνισε με δικά του χρήματα. Το θέμα αυτό δεν έπρεπε καν να απασχολεί κανέναν ξεναγό, τουλάχιστον εδώ, αφού έχει αποδειχθεί πέραν πάσης αμφιβολίας, τόσο από τα όσα γράφει ο ίδιος ο Γέρος του Μωριά, όσο και από ανακοινώσεις και δημοσιεύματα ότι η σχετική περικοπή των απομνημονευμάτων του (Διήγησις συμβάντων της Ελληνικής φυλής) δεν αφορά τη δική μας Αγία Μόνη. Μάλιστα καλό θα ήταν στις ξεναγήσεις να αποκατασταθεί η ιστορική αλήθεια και να πάψουν να αναμεταδίδονται τόσο κραυγαλέες ιστορικές ανακρίβειες.
Είναι ή όχι αλήθεια ότι την Εικόνα της Παναγίας Μυρτιδιώτισσας έχει ιστορήσει ο Ευαγγελιστής Λουκάς;
Εδώ ασφαλώς και δεν υπάρχει καμία απάντηση, που να εδράζεται σε αδιάσειστα ιστορικά στοιχεία, αφού το θέμα αφορά την παράδοση. Αν όμως ληφθεί υπ΄ όψιν ότι ο Ευαγγελιστής Λουκάς αναφέρεται να έχει ιστορήσει εκατοντάδες ή και χιλιάδες εικόνες, μάλλον θα πρέπει και αυτή η δοξασία να οφείλεται απλά στη μεγάλη φήμη που είχε ο Ευαγγελιστής ως ζωγράφος-αγιογράφος, άρα κι αυτό μάλλον στα απίθανα θα μπορούσε να αναφερθεί. Προτιμότερο θα είναι, όσοι το αναφέρουν να λένε ότι είναι και αυτό σχετικό με τη γνωστή παράδοση και όχι να το εντάσσουν στα αδιαμφισβήτητα, όπως γίνεται πολλές φορές.
Είναι ή όχι αλήθεια ότι στο αλσύλλιο στο Καψάλι υπήρχε ναός της Αφροδίτης;
Αυτό κανείς δεν μπορεί να το διαβεβαιώσει με το δεδομένο ότι δεν αναφέρεται σε καμία αξιόπιστη ιστορική πηγή. Υπάρχει μόνον μία σχετική αναφορά από τους αδελφούς Στεφανόπολι που είχε στείλει ο Μ. Ναπολέων στον Ελληνικό χώρο, που μιλούν ότι εκεί έφερε πρώτα την Ωραία Ελένη ο Πάρις, όταν την έκλεψε από τη Σπάρτη, αλλά είναι γνωστή στους ιστορικούς η αναξιοπιστία που συνοδεύει πολλές από τις περιγραφές των Στεφανόπολι, ώστε να μην μπορεί κανείς να βασιστεί σε αυτές. Ειδικά μάλιστα αν τα περιγραφόμενα σε αυτές τις διηγήσεις έχουν την προέλευσή τους στη Μυθολογία. Είναι αλήθεια ότι έχουν εντοπιστεί μερικοί κιονίσκοι στο χώρο που υπήρχε κατά την Ενετοκρατία ένα κτήριο αναψυχής, που μερικοί τους είχαν θεωρήσει αρχαϊκούς, όμως δεν έχει γίνει καμία έρευνα από αρχαιολόγους. Εδώ, πάντως, οι ξεναγοί μπορούν να αναφέρουν τις δοξασίες των Στεφανόπολι χωρίς όμως να θεωρούν, τον, όντως ελκυστικό, μύθο και ως ιστορικά ακριβή. Η εμπλοκή, βέβαια της θεάς της ομορφιάς κάνει την ιστορία αυτή ακόμη πλέον ελκυστική, καίτοι όλα αυτά ανάγονται ασφαλώς στην εποχή των Ομηρικών επών και κάθε τι που αναφέρεται πρέπει να σχετίζεται με όσα μπορούν να αποδειχθούν από την αρχαιολογική σκαπάνη και την ιστορική έρευνα.
Είναι αλήθεια ότι ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος ξεκίνησε να γράφει την περίφημη Αποκάλυψη στο σπήλαιο του Αγίου Ιωάννου του Εγκρεμνού στο Καψάλι;
Άλλος ένας ωραίος μύθος, που τον επιτείνει το μυστήριο που περιβάλλει την Αποκάλυψη και τη δημοφιλία στους μετέπειτα αιώνες των προφητικών λόγων του Ιωάννου του Θεολόγου. Είναι όμως αλήθεια ότι δεκάδες σπήλαια σε όλη την Ελλάδα και όχι μόνον, διεκδικούν την αρχή της Γραφής Του. Είναι φυσικά ανθρωπίνως αδύνατον να είναι η ιστορία αληθινή για όλα τα σπήλαια και το μόνο βέβαιο είναι ότι μόνον η Πάτμος μπορεί να διατηρεί τη βεβαιότητα για την παρουσία εκεί του Αγίου Ιωάννου και την αυθεντικότητα της σχετικής θρησκευτικής παραδόσεως.
Όλοι οι άλλοι τόποι ας μείνουν με τις «ιστοριούλες» για τις σπηλιές τους, όπως π.χ. το «Σπήλαιο της Αποκάλυψης» κάπου στο συνοικισμό Παπάγου στην Αθήνα και σε δεκάδες άλλα μέρη. Κακό δεν κάνει, αλλά καλλίτερο είναι να μην αναπαράγονται τέτοιες παραδοξολογίες, που δεν εδράζονται πουθενά.
Αυτά προς το παρόν. Ίσως συνεχίσουμε αργότερα με άλλες, λιγότερο τρανταχτές, περιπτώσεις. Και δεν γνωρίζουμε ποίος θα μπορούσε να παρέμβει στα Κύθηρα. Μητρόπολη; Δήμος; Εγχώριος; Ώστε να μπει μία τάξη ανάμεσα σε όσα λέγονται για τους χώρους που προαναφέρθηκαν, όχι για άλλο λόγο, αλλά ως απλή σύσταση. Και, εν ανάγκη, ας μοιραστούν μερικά σχετικά κείμενα, να πληροφορούνται υπεύθυνα όσοι αναλαμβάνουν να πληροφορούν τους επισκέπτες, καθώς, ανάμεσα σε αυτούς, δεν είναι πάντα άσχετοι, αδιάφοροι ή νοικοκυρές, αλλά και άνθρωποι με μόρφωση και γνώση και θα ήταν σωστό να μην τους αγνοούμε. Αυτά θα μπορούσε να μοιράζονται δωρεάν στους ξεναγούς ή, καλλίτερα στους «ξεναγούς», καθώς στις περισσότερες περιπτώσεις τα γρουπ αυτά δεν τα συνοδεύουν κανονικοί ξεναγοί με αποτέλεσμα όλα όσα περιγράφουμε.
Δημοσιεύθηκε στην έντυπη έκδοση της εφημερίδας ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ στο φύλλο Μαρτίου 2026
