Το επώνυμο ΠΟΤΗΡΗΣ

Επώνυμο το οποίο είχε πάντα περιορισμένη διάδοση, είναι όμως παλαιότατο και με συνεχή παρουσία στα Κύθηρα, σε μία μόνο περιοχή, το Μυλοπόταμο.

Ετυμολογικά προέρχεται από τη λέξη ποτήρι κι αρχικά πρέπει να ήταν παρωνύμιο, το οποίο μπορούσε να σημαίνει αυτόν που πίνει πολύ, το «γερό ποτήρι»1 ή τον καλοστεκούμενο,2 αυτόν που στέκει σαν ποτήρι. Έχει προταθεί ότι μπορεί να είναι και επαγγελματικό (όπως τα Πηρουνάς, Μαχαιράς κ.ά.) να σημαίνει δηλαδή τον κατασκευαστή ποτηριών3 και να προέρχεται από το Ποτηράς, το οποίο αναφέρεται ως επώνυμο από παλαιά.

Advertisement

Το επώνυμο θεωρείται βυζαντινό και αναφέρεται ότι ήταν σε ευρεία χρήση στην Κωνσταντινούπολη, ενώ αναφέρονται και περιπτώσεις όπου δίπλα σε άλλα επώνυμα αναγράφεται η ένδειξη ditto (=ο λεγόμενος), που σημαίνει ότι χρησιμοποιήθηκε και ως παρωνύμιο,4 όπως αναφέρθηκε προηγουμένως.

Παλαιότερη αναφορά στο επώνυμο είναι αυτή στη Συνθήκη Ενετών-Καλλέργη, το 1299, όταν, μεταξύ των απελευθερωθέντων βιλάνων (χωρικών, δουλοπάροικων), περιλαμβάνονται οι αδελφοί Emmanuel και Georgios Potiro, γιοι του ποτέ Costa Potiro.5 Αργότερα, το 16ο αι., σε κατάλογο στρατευσίμων Χανίων και Αποκορώνου, αναφέρονται οι Vassili Potire και Manoli Potera.6

Κατά το 16ο αι. εμφανίζεται το επώνυμο και στα Κύθηρα. Συγκεκριμένα, σε συμβολαιογραφικά έγγραφα των ετών 1564-1565, αναφέρεται ότι την εποχή αυτή κατοικούν στα Κύθηρα οι Γεώργης Ποτήρης και Μιχελής Ποτήρης του Γεώργη,7 οι οποίοι ανήκουν στην ίδια οικογένεια. Το επώνυμο δεν φαίνεται να είχε μεγάλη διάδοση στη συνέχεια, αλλά το 18ο αι., στις ενετικές απογραφές της εποχής, οι οικογένειες με το επώνυμο Ποτήρης είναι πλέον αρκετές και χωρίζονται σε πολλούς κλάδους, όλοι δε κατοικούν στο Μυλοπόταμο και μάλιστα οι πιο πολλοί στις ενορίες του κάστρου, στην Κάτω Χώρα.8 Η οικογένεια αναφέρεται με δύο μόνο παρωνύμια, τα Γκλεγκλές και Σπανιόλος, τα οποία δεν έχουν μεγάλη διάδοση, γεγονός που σημαίνει ότι οι κλάδοι της οικογενείας διαχωρίζονται σαφώς μεταξύ τους εκείνη την εποχή. Στο τέλος του 18ου αι. αναφέρεται, στα χρονικά του ιερέως Γρηγ. Λογοθέτη, ο ναός του Αγ. Νικολάου του Ποτήρη,9 στο Μυλοπόταμο, ο οποίος ή ήταν κτητορικός της οικογενείας ή η ενορία στην οποία συνήθως εκκλησιάζονταν οι περισσότερες οικογένειες Ποτήρη.

Αργότερα, το 19ο αι., η οικογένεια Ποτήρη ακολουθεί και αυτή τα βήματα των περισσότερων κυθηραϊκών οικογενειών και μεταναστεύουν πολλοί απ’ αυτήν στη Σμύρνη, όπου το επώνυμο συναντάται συχνά. Αναφέρεται, μεταξύ άλλων, ένας Κων. Ποτήρης ή Ντελέγκος,10 ο Αθανάσιος Ποτήρης11 και οι Αδελφοί Ποτήρη με εστιατόριο.12 Εκτός από τη Σμύρνη το επώνυμο αναφέρεται και στη διασπορά της Αιγύπτου, ενώ έντονη είναι η παρουσία του στις ΗΠΑ και την Αυστραλία, όπου υπάρχουν ακόμα οικογένειες Ποτήρη. Από το Μυλοπόταμο το επώνυμο εκλείπει με την πάροδο του χρόνου, υπάρχουν  όμως σήμερα στην Αθήνα αρκετές οικογένειες με το επώνυμο και με δεσμούς και περιουσίες στα Κύθηρα. Οι οικογένειες Ποτήρη στην περιοχή της Κορίνθου είναι επίσης κυθηραϊκής καταγωγής.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Κρητικά επώνυμα επαγγελματικά και δηλωτικά, σελ. 182.
2. Παντ. Καμάς, Επώνυμα Τήλου, Ονόματα 12, σελ. 223.
3. Κρητικά επώνυμα επαγγελματικά και δηλωτικά, σελ. 182.
4. Φ. Μαυροειδή, Τα ονόματα των Ελλήνων το 16ο αι., Ονόματα 9, σελ. 147, 151.
5. Συνθήκη, σελ. 283.
6. Κατάλογος στρατευσίμων, σελ. 342, 343.
7. Εμμ. Κασιμάτης, σελ. 124, 125, 126, 262, 297.
8. Απογραφές Kυθήρων, βλ. ευρετ., Γ΄, σελ. 83, 84.
9. Χρονικά ιερέως Γρηγ. Λογοθέτη, Κυθηραϊκή Επιθεώρησις, σελ. 346.
10. Φωτεινός, Αναμνήσεις, σελ. 30.
11. Kυθηραϊκή παροικία, σελ. 381.
12. Ό.π., σελ. 384.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ

Τα κείμενα για τα επώνυμα και τοπωνύμια, τα οποία δημοσιεύονται εδώ, είναι τα ίδια με όσα έχουν δημοσιευθεί στα αντίστοιχα βιβλία μας ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ ΕΠΩΝΥΜΑ, ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΣΤΑ ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ ΕΠΩΝΥΜΑ και ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ, τα οποία έχουν εκδοθεί από την Εταιρεία Κυθηραϊκών Μελετών (κυκλοφορούν και στα αγγλικά από:  Kytherian Association of Australia,  Kyhterian World Heritage Fund και Kytherian Publishing and Media). Από τις αναδημοσιεύσεις εδώ απουσιάζουν συνήθως οι βιβλιογραφικές και λοιπές σημειώσεις, είναι δε ευνόητον ότι για να αποκτήσει ο αναγνώστης πλήρη εικόνα για κάθε επώνυμο ή τοπωνύμιο είναι απαραίτητο να διαβάσει και τις εκτενείς αναφορές στα εισαγωγικά σημειώματα των παραπάνω βιβλίων, καθώς, χωρίς αυτά, οι γνώσεις του για το θέμα θα παραμένουν ελλιπείς.

Οι εκδόσεις στα Ελληνικά διατίθενται από την Εταιρεία Κυθηραϊκών Μελετών (βλ. στοιχεία στο σχετικό link σε αυτόν εδώ τον ιστότοπο) και στα Κυθηραϊκά βιβλιοπωλεία.