ΠΑΝΑΓΙΑ ΠΑΡΘΕΝΙΩΤΙΣΣΑ: Πώς αφήσαμε να καταστραφεί ένας ιστορικός ναός των Κυθήρων

Στο τελευταίο φύλλο της έντυπης έκδοσης των «Κ» είχαμε μία ακόμη αναφορά στον παλαιό ιστορικό ναό της Παναγίας Παρθενιώτισσας, που βρίσκεται πάνω σε ένα μονοπάτι στο δρόμο προς τη Βυζαντινή πρωτεύουσα των Κυθήρων, την Παλιόχωρα.

Τον ναό είχε εντοπίσει και είχε ενδιαφερθεί πρώτος, ο ακούραστος φίλος της ιστορίας του τόπου Αλέκος Καστρίσιος και τα «Κ» έκαναν ένα αφιέρωμα το 2014 αναφέροντας εμφατικά τους κινδύνους καταστροφής του ναού, αφού σημαντικά μέρη του ήταν ήδη έτοιμα να καταρρεύσουν, ενώ πολλές τοιχογραφίες και μέρη του είχαν ήδη πέσει στο χώμα. Κάναμε και ειδική αναφορά στην κτητορική επιγραφή, που τότε ήταν μισοκατεστραμμένη.

Advertisement

Στο θέμα επανήλθαμε το 2017 κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου για το ναό και στο δημοσίευμά μας στο φύλλο μας Νοεμβρίου 2015 δείχναμε ότι ο ναός πλέον, κατά το μεγαλύτερο μέρος του, είναι ένας σωρός ερειπίων!

Εννοείται ότι, τόσο το αρχικό μας δημοσίευμα του 2014, όσο και αυτό του 2017 φαίνεται δεν συγκίνησαν κανέναν αρμόδιο με αποτέλεσμα, ένα ακόμη πολιτιστικό μνημείο του τόπου, να έχει υποστεί ανεπανόρθωτες ζημιές με τις περισσότερες τοιχογραφίες να είναι πλέον απλά ένας σωρός χώμα! Τι να προσθέσουμε; Μάλλον δεν χρειάζεται απολύτως τίποτε. Αν διαβάζουμε κάθε μέρα τις τόσες υπερβολές και ανοησίες από τις οποίες είναι γεμάτο το διαδίκτυο θα καταλάβουμε πολλά. Κυρίως την υποκρισία όλων μας, την αδιαφορία μας στην ιστορία του τόπου και ότι, οι δήθεν οιμωγές και θρήνοι που διαβάζουμε κατά καιρούς δεν είναι τίποτε άλλο παρά όσα γράφονται για να καλύψουν τη διάχυτη αδιαφορία σχεδόν του συνόλου για ένα παρελθόν που αφήνουμε στη λήθη. Και ένας λαός χωρίς μνήμη σίγουρα δεν έχει μέλλον!

Εμμ. Καλλίγερος.

Παρακάτω παρατίθεται το δημοσίευμά μας του τρέχοντος μηνός με πολλές φωτογραφίες από τη σημερινή κατάσταση του ναού, ευγενική συνεισφορά της κυρίας Νίκης Σαρακιώτη.

 Παναγία Παρθενιώτισσα.

Ερειπωμένη το 2014, ένας σωρός από πέτρες σήμερα. Αυτή είναι η προστασία σε μνημεία του τόπου μας.

​​​​​Γράφει ο Εμμ. Π. Καλλίγερος

Το 2014 είχαμε κάνει επίσκεψη μία Κυριακή με οδηγό τον Αλέκο Καστρίσιο,   μία ομάδα από ανθρώπους που είχαν πάντα ευαισθησία στα μνημεία των Κυθήρων,  στην Παναγία Παρθενιώτισσα, έναν μάλλον Βυζαντινό ναό, κοντά στην Παλιόχωρα, ο οποίος εκείνη την εποχή ήταν σχεδόν ερειπωμένος. Ανάμεσά μας, ο αείμνηστος καθηγητής Χρ. Γιανναράς, ο τότε αντιπρύτανις της Σχολής Καλών Τεχνών κ. Άγγελος Αντωνόπουλος, ο ζωγράφος Μαν. Χάρος και πολλοί άλλοι. Να θυμηθούμε λίγα από όσα είχαμε γράψει τότε στην εφημερίδα αυτήν;

«Ποία είναι η Παναγία η Παρθενιώτισσα; Ούτε που ξέραμε μέχρι πρότινος. Έτσι λέγεται ένας ταπεινός ναΐσκος με ωραίες τοιχογραφίες, που φαίνεται να έρχονται από τα μακρινά χρόνια του Βυζαντινού παρελθόντος των Κυθήρων. Δίπλα σε μία μεγάλη ρεματιά, της οποίας το όνομα είναι Ουρανίτες! Κι έχουμε γράψει σε αυτές τις στήλες για το βυζαντινό επώνυμο Ουρανίτης, όπως και το γνωστότερο Ουρανός, που, και τα δύο, ανιχνεύονται στα Κύθηρα κάπου στο 16ο αι. και μαρτυρούν και το παρελθόν του μικρού αυτού ναού. Εκείνο όμως που έχει ξεχωριστή σημασία είναι ότι ο ναός αυτός, που έχει καταρρεύσει σε μεγάλη έκταση, ήταν γεμάτος τοιχογραφίες με ενδιαφέροντα αγιογραφικά θέματα και εξαίρετη τεχνική. Και το πλέον σημαντικό ίσως. Πάνω από την κεντρική είσοδο του ναού, εσωτερικά, σώζεται μισοκατεστραμμένη μία επιγραφή», το πιθανότερο κτητορική, η οποία και μόνη αξίζει να σωθεί, αφού μπορεί να δώσει πολύτιμες πληροφορίες για το κτίσμα, την εποχή του και πιθανώς τους κτήτορες. Φυσικά, ακόμη και λίγα χρόνια πριν, η επιγραφή αυτή θα ήταν ακέραιη. Και τώρα όμως, ίσως πάνω στις σοβαντισμένες επιφάνειες από τις πεσμένες πέτρες του κτίσματος, στις οποίες διακρίνονται ίχνη από τις τοιχογραφίες, ίσως να σώζονται μερικά χρήσιμα ψήγματα της τοπικής μας ιστορίας. Ποίος νοιάζεται για όλ’  αυτά θα πείτε».

Εννοείται ότι από τότε μέχρι σήμερα, 11 χρόνια μετά, τίποτε δεν άλλαξε για το ερημωμένο ξωκλήσι, το οποίο είχε μία ιδιάζουσα αρχιτεκτονική και σίγουρα αποτελούσε ένα συμβολισμό μίας εποχής εκεί στην ερημιά, κοντά στην Βυζαντινή πρωτεύουσα των Κυθήρων, που αργότερα, μετά την επιδρομή του Μπαρμπαρόσα, εγκαταλείφθηκε κι έμεινε ένας τόπος φαντασμάτων. Μάλιστα, το 2017, σε μία αναδημοσίευση του αρχικού άρθρου, είχαμε ζητήσει από τη Μητρόπολη να εκφράσει έμπρακτα το ενδιαφέρον της για το μνημείο αυτό, όπως και πολλά άλλα. Γράφαμε:

« Έχουν περάσει ακριβώς τρία ολόκληρα χρόνια από τη δημοσίευσή μας αυτήν και δεν μάθαμε απολύτως τίποτα για όσα απευθύναμε έκκληση στην Εκκλησία και τις αρμόδιες υπηρεσίες. Θα θεωρούσαμε απίθανο να είχε γίνει κάτι και να μην το έχουμε μάθει. Όσον αφορά την Εκκλησία μας ασχολείται περισσότερο με τα δικαστήρια και πώς θα διεκδικήσει την περιουσία της Μυρτιδιώτισσας στο μέλλον, παρά με περιπτώσεις, όπως αυτή που αφορά το Βυζαντινό παρελθόν του τόπου μας, το οποίο φαίνονται να αγνοούν συστηματικά οι περισσότεροι, πλην από την αρμόδια Αρχαιολογική υπηρεσία, που έχει δώσει θετικά δείγματα διάσωσης περιπτώσεων, παρόμοιων με το ναό που παρουσιάσαμε, για τον οποίο πολύ θα θέλαμε να ακούσουμε κάτι, έστω τη διάσωση της κτητορικής επιγραφής, αν πρόκειται για κτητορική, όπως αναφέρουμε παραπάνω».

Φέτος, ανήμερα της Μυρτιδιώτισσας στις 24 Σεπτεμβρίου, ο ίδιος άνθρωπος, ο ακούραστος Αλ. Καστρίσιος, που εμπρός σε κάθε μνημείο των Κυθήρων στεκόταν προσοχή και άφηνε ένα κρυφό δάκρυ να κυλήσει, μάς ενημέρωσε ότι κατέρρευσε το μεγαλύτερο μέρος της κτητορικής επιγραφής, ολόκληρο σχεδόν το εμπρός κλίτος  του ναού, ενώ σημαντικές φθορές, μέχρι καταστροφή, είχαμε και σε σειρά τοιχογραφιών, όπως διεπίστωσε σε πρόσφατη επίσκεψή του. Άξιοι της μοίρας μας, δυστυχώς. Τίποτε άλλο!

(Φωτ. Νίκη Σαρακιώτη)