Οικονομικές πρακτικές κληρικών στα Κύθηρα στις αρχές του 19ου αι.

Στο Τοπικό Αρχείο Κυθήρων έχει σωθεί ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον έγγραφο με ημερομηνία 5 Αυγούστου 1802* , στο οποίο ο Επίσκοπος Μαλτζίνης, Ιγνάτιος Καρύδης, «ομολογεί και φανερώνει» ότι έλαβε από τους κληρονόμους του αδελφού του, ιερέα παπά -Παύλου Καρύδη, το ποσό των 246,5 γροσίων.

Στο ποσό αυτό περιλαμβάνονταν τα 144 γρόσια, που είχε δανείσει ο Επίσκοπος στον αδελφό του, καθώς και τα 102,5  γρόσια που ήταν οι τόκοι επτά ετών. Από αυτό συμπεραίνουμε ότι το ετήσιο επιτόκιο τότε ήταν της τάξεως του 10%. Για τα δεδομένα της εποχής αυτό δεν μπορεί να χαρακτηριστεί τοκογλυφικό, αλλά αντιστοιχεί σε συνήθεις πρακτικές ιδιωτικού δανεισμού σε αγροτικές κοινωνίες χωρίς τραπεζικούς θεσμούς.

Advertisement

Ο Ιγνάτιος, επομένως, εμφανίζεται εδώ  περισσότερο ως τυπικός ιδιώτης πιστωτής της εποχής και όχι ως τοκογλύφος, παρά το γεγονός ότι πρόκειται για δάνειο μεταξύ αδελφών κληρικών.

Προέβη δε στη σύνταξη του σχετικού εγγράφου προκειμένου οι κληρονόμοι του αδελφού του να είναι νομικά κατοχυρωμένοι έναντι μελλοντικών αξιώσεων. Μάλιστα, προκειμένου αυτό  να αποκτήσει νομική ισχύ, το έδωσε “στα νοταρικά δηα φύλαξιν”. Συγκεκριμένα στις 18 Αυγούστου ο Νοτάριος Εμμανουήλ Μαλάνος, “πρώην ιερεύς και νοτάριος αυθεντικός”  το καταχώρισε στο “λίμπρο του” παρουσία δύο μαρτύρων, του περίφημου χρονικογράφου Γρηγορίου Λογοθέτη και του ιερέα Γεωργίου Ψαρού.

Το παραπάνω τεκμήριο, εκτός των άλλων, φωτίζει την απόσταση μεταξύ του κανονικού εκκλησιαστικού λόγου, που θεωρητικά αποδοκίμαζε την τοκογλυφία, και της καθημερινής πρακτικής, όπου ο ιδιωτικός δανεισμός με τόκο αποτελούσε αναγκαίο εργαλείο οικονομικής ρευστότητας. Τέτοια αρχειακά τεκμήρια υπάρχουν και άλλα στο Αρχείο μας και συμβάλλουν ουσιαστικά στην κατανόηση της κοινωνικής και οικονομικής ιστορίας των Κυθήρων στην αρχή του 19ου αιώνα.

Ας σημειωθεί ότι ο Επίσκοπος Ιγνάτιος καταγόταν από το Μυλοπόταμο και υπηρετούσε στην επισκοπή Μαλτζίνης, που ήταν μια από τις επισκοπές της Μάνης που ιδρύθηκαν κατά τον 17ο αιώνα και συγκαταλέγεται στους λίγους Κυθήριους Επισκόπους που υπηρέτησαν εκτός Κυθήρων . Η οικογένεια του Επισκόπου είχε στην κυριότητά της τον Άγιο Δημήτριο στην Κάτω Χώρα του Μυλοποτάμου(1).

Γιώργος Λουράντος
Ρενάτα Πανταζίδου

* Ιόνιος Πολιτεία 1800-1807. Ράφι. 1. Φακ. 21.

(1) Βλ. Ελένης Χάρου-Κορωναίου “Οι Κυθήριοι Επίσκοποι του 18ου αι. Δωρόθεος Βασμούλος και Ιγνάτιος Καρύδης”, Εφημερίδα “Κυθηραϊκά” , Φεβρουάριος 2010.

Δημοσιεύθηκε στην έντυπη έκδοση της εφημερίδας ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ στο φύλλο Μαΐου 2026