Να απαγορεύσουμε τα social στα παιδιά;

Η κουβέντα για την πιθανή απαγόρευση των social media σε παιδιά κάτω των 16 ετών ανοίγει και στην Ελλάδα. Αργησε να ανοίξει. Και πολύ φοβάμαι ότι θα αργήσει να οδηγήσει και σε κάποιο αποτέλεσμα. Αυτά δεν τα κουβεντιάζεις πολύ όταν υπάρχουν τα στοιχεία και η διεθνής πείρα. Οσο το κουβεντιάζεις, άλλη μια γενιά «καίγεται», ενδεχομένως ανεπιστρεπτί.

Μέχρι σχετικά πρόσφατα ήμουν εναντίον της απαγόρευσης των social. Δεν άλλαξα εγώ στο ενδιάμεσο, αυτά άλλαξαν. Ή ήταν πάντα έτσι, απλώς δεν μπορούσαμε να το δούμε. Πριν από πολύ λίγα χρόνια ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τα παιδιά στον ψηφιακό κόσμο ήταν να μην αισθάνονται μειονεκτικά συγκρίνοντας τον εαυτό τους στο Instagram, να μην περνάνε πολλές ώρες μπροστά σε μια οθόνη (που το έκαναν ούτως ή άλλως στην τηλεόραση) και να μην τα πλησιάσει κανένας «περίεργος», κάτι όχι ιδιαίτερα συχνό.

Advertisement

Σήμερα, ιδιαίτερα μετά την είσοδο της Τεχνητής Νοημοσύνης, όλα αυτά φαίνονται αστεία, μπροστά στο γεγονός ότι ολόκληρες γενιές μεγαλώνουν και σχηματίζονται ως άνθρωποι μέσα σε έναν ψηφιακό κόσμο παραπληροφόρησης, πόλωσης, μίσους, χειρισμού κάθε είδους και τεράστιας επικινδυνότητας. Και σε πλήρη αποκοπή από τον πραγματικό κόσμο.

Στην τρέχουσα σοσιαλμιντιακή κατάσταση, θα ήμουν αναφανδόν υπέρ της απαγόρευσής τους όχι μόνο για τους ανηλίκους, αλλά και για τους ενηλίκους εξίσου. Μπας και ξελαμπικάρουμε λίγο. Είναι αυτή η εικόνα των μεγαλύτερων, με τα μυαλά πουρέ μέσα στο μίξερ των αλγόριθμων, που με ταρακουνάει πιο πολύ σε σχέση με τις νεότερες γενιές: εάν εμείς γίναμε έτσι μέσα σε μια δεκαετία, φαντάσου τι παθαίνει κανείς όταν κυριολεκτικά γεννιέται και μεγαλώνει μέσα σε αυτή τη συνθήκη.

Πλέον ξέρουμε τι παθαίνει: διαταραχές προσοχής, ύπνου και διάθεσης είναι το καλύτερο σενάριο. ‘Η συμπτώματα κανονικού εθισμού. Αδυναμία να ξεχωρίσεις τι είναι πραγματικό και τι όχι, ποιος σου λέει αλήθεια και ποιος ψέματα, σταδιακή απώλεια κριτικής ικανότητας, αποδυνάμωση ή και εγκατάλειψη των φυσικών δεξιοτήτων και πολλά ακόμη.

Η απαγόρευση από μόνη της, όμως, όπως διαπίστωσε η Αμερική τη δεκαετία του 1920 με το αλκοόλ, δεν λύνει κανένα πρόβλημα: Μάλλον το μεγεθύνει. Εάν ένα πρωί πεις σε έναν –ήδη εθισμένο– 13χρονο «τέρμα τo TikTok», το αμέσως επόμενο που θα κάνει είναι να αναζητήσει εναλλακτικούς και παράνομους τρόπους να έχει πρόσβαση σε αυτό. Και θα πέσει θύμα διαφόρων που του παρέχουν αυτούς τους τρόπους, έναντι «ανταλλάγματος». Πάντα υπάρχουν τέτοιοι και, σε εποχές απαγόρευσης, το είδος ανθεί.

Το θέμα είναι να εξηγήσεις, με πειστικό τρόπο, στα παιδιά γιατί δεν τους επιτρέπεις την πρόσβαση. Μέχρι αυτό να τους γίνει συνείδηση, κάτι που χρειάζεται πολύ χρόνο έως ότου περάσει στο «DNA» μιας κοινωνίας. Αυτό δεν μπορείς να το κάνεις, προφανώς, όταν ο ίδιος είσαι χωμένος διαρκώς στο κινητό σου, χαζεύοντας βιντεάκια. Είναι μια από τις περιπτώσεις στις οποίες το επιχείρημα «άλλο η μαμά» δεν λειτουργεί. Οπως δεν λειτουργεί και με το τσιγάρο και το λέω ως καπνίστρια. Το μόνο που λειτουργεί είναι η παραδοχή «εγώ είμαι εθισμένος/η, μου κάνει κακό και το παλεύω. Μη γίνεις κι εσύ».

Ο ρόλος των γονέων είναι σημαντικός, όμως ας μην περιμένουμε και θαύματα από αυτούς. Οι γονείς στη σύγχρονη πραγματικότητα βλέπουν ελάχιστα τα παιδιά τους και όχι επειδή δεν θέλουν. Είναι οι ρυθμοί τέτοιοι. Αρα τι μένει; Το σχολείο.

Ενα πράγμα που μου προξενεί όλο και μεγαλύτερη απορία είναι η άρνηση των κρατών να κατανοήσουν ότι τα παιδιά χρειάζονται εκπαίδευση για το θέμα. Θεσμική εκπαίδευση· από τα σχολεία. Αντί να μαθαίνουν πράγματα που είναι από άχρηστα έως αστεία, γιατί δεν εισάγονται στο ημερήσιο πρόγραμμα μαθήματα για τα ΜΚΔ, την ΤΝ και όλα όσα καθορίζουν τον κόσμο μας και τη ζωή μας; Θα μου πείτε εδώ δεν τολμάμε καλά καλά να μιλήσουμε στα παιδιά για το σεξ, που είναι ήδη ξεπερασμένο ως θέμα, θα τους μιλήσουμε για το ChatGPT;

Το οποίο ChatGPT –ακριβώς όπως το σεξ– μπορεί να είναι τρομερά χρήσιμο, απολαυστικό και θετικό ως εμπειρία ή απολύτως καταστροφικό. Εξαρτάται αποκλειστικά από τον χρήστη. Εάν ο χρήστης δεν καθοδηγηθεί, όμως, και δεν διδαχθεί πώς να το κάνει, πιθανότατα θα το κάνει στραβά.

Ποιοι θα τα διδάξουν τα παιδιά για όλα αυτά; Αυτή είναι μια πολύ καλή ερώτηση. Βλέπω τον τελευταίο καιρό τα βιντεάκια του Κυριάκου Μητσοτάκη στα social, που απευθύνονται κυρίως στους νεότερους και ο ίδιος συμμετέχει άνετα στο παιχνίδι. Αυτό δείχνει κατανόηση του θέματος. Αυτήν την κατανόηση, αντί να την αφήσει στο επίπεδο της πολιτικής επικοινωνίας, θα ήταν μια πολύ καλή ιδέα να τη μεταφέρει στο πεδίο της πραγματικής κοινωνικής ανάγκης.

Υπάρχουν αρκετοί άνθρωποι εκεί έξω που κατέχουν το θέμα, που σκέπτονται γι’ αυτό και προβληματίζονται. Μπορούν να προτείνουν τρόπους διαχείρισης. Και να προχωρήσουμε στην πράξη, άμεσα. Μαζί με την απαγόρευση, εάν αυτή ισχύσει, να κάνουμε αυτό που είναι η πραγματική μας δουλειά ως ενήλικες: Να διδάξουμε τα παιδιά.

Αλλιώς, όσες απαγορεύσεις και να εφαρμόσεις, θα είσαι πάλι στο σημείο μηδέν. Για να μην πω στο μείον δύο.