Η διεθνής κρίση και ο προεκλογικός μας μικρόκοσμος

Οι αναλύσεις για τους κινδύνους στη διεθνή οικονομία δεν είναι ένα σχέδιο τρομοκράτησης των Ελλήνων που θα οδεύσουν στις κάλπες το 2027. Αν ήταν έτσι, και αν ο κόσμος περιστρεφόταν γύρω από εμάς, θα ήταν πολύ πιο απλά τα πράγματα: θα ξεφορτωνόμασταν αυτή την κυβέρνηση και θα βγαίναμε στο ξέφωτο.

Είτε χρησιμοποιήσει είτε όχι η κυβέρνηση Μητσοτάκη τις οικονομικές και γεωπολιτικές αναταράξεις για να διεκδικήσει μια τρίτη τετραετία (πιθανότερο το πρώτο), κάποια πράγματα θα συνεχίσουν να συμβαίνουν πέρα από τον έλεγχο και τον μικρόκοσμό μας. ⇒ Διαβάστε: Βαδίζουμε προς νέα παγκόσμια οικονομική κρίση;

Advertisement

Το χειρότερο με τον μικρόκοσμο είναι ότι δημιουργεί μια ψευδαίσθηση ασφάλειας. Σήμερα τα δημοσιονομικά πηγαίνουν καλά (δανειζόμαστε φθηνότερα από Γαλλία, Βρετανία και Ιταλία) και ταυτόχρονα υπάρχουν σοβαρά προβλήματα στην πραγματική οικονομία (ακρίβεια, πίεση στο διαθέσιμο εισόδημα, στεγαστικό).

Τι κάνουμε για να αντιμετωπίσουμε τα προβλήματα; Αν αφεθούμε στην ψευδαίσθηση ασφάλειας που προσφέρουν τα βελτιωμένα δημοσιονομικά, η απάντηση θα είναι αυτή που περιγράφηκε στη ΔΕΘ: ξηλώνουμε και τα ντουί από το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους και τα κάνουμε παροχές.

Η μετάβαση από τον μικρόκοσμο στον ρεαλισμό απαιτεί όμως κάποιες παραδοχές:

♦ Πρώτον, η σημερινή αναταραχή στις αγορές ομολόγων δεν είναι ένα προεκλογικό κόλπο της κυβέρνησης και του επικοινωνιακού μηχανισμού της (μακάρι να ήταν). Είναι μια εξέλιξη που, πέρα από την κυβέρνηση και τους αρχηγούς των κομμάτων, αφορά και τους πολίτες που θέλουν να ενημερώνονται για τις εξελίξεις.

Αυτό που συμβαίνει δεν είναι άλλωστε και τόσο σύνθετο. Οπως σημειώνει σε εκτενή ανάλυσή του ο Economist, που δεν νομίζω να εστιάζει στο ποιος θα κερδίσει τις εκλογές στην Ελλάδα, η αύξηση στις αποδόσεις των ομολόγων ισχυρών κρατών όπως οι ΗΠΑ, η Βρετανία, η Γαλλία και η Γερμανία θα έχει συγκεκριμένες επιπτώσεις στο άμεσο μέλλον.

Η βρετανική επιθεώρηση υπολόγισε ότι οι πλουσιότερες χώρες της Ευρώπης ενδέχεται να χρειαστούν μέτρα λιτότητας για να πετύχουν πρωτογενή πλεονάσματα, με τα οποία θα εξυπηρετήσουν το ακριβό χρέος που επωμίζονται σήμερα εν μέσω πληθωριστικής κρίσης και νέας αύξησης επιτοκίων από τις κεντρικές τράπεζες.

Καθώς οι αναλυτές αναμένουν ότι η ΕΚΤ θα προχωρήσει σε αύξηση των επιτοκίων και το 2027, στην Ελλάδα θα έχουμε φτάσει ήδη στον 16ο μισθό και στη 18η σύνταξη.

Δεύτερον, το γεγονός ότι η Ελλάδα είναι αυτή τη στιγμή «προστατευμένη από τις πιέσεις των ομολόγων», όπως ανέφερε την Παρασκευή (18/9) ο Πρωθυπουργός στον ΠτΔ Κωνσταντίνο Τασούλα, είναι ένα στοιχείο πολύ σημαντικό. Ωστόσο, αν χαθεί ο έλεγχος, σε μερικούς μήνες ή σε έναν χρόνο από σήμερα αυτή η λέξη μπορεί να μη σημαίνει και τίποτα (θα επανέλθουμε).

Σήμερα οι αγορές και η ΕΕ αναγνωρίζουν ότι η οικονομία μας αναπτύσσεται πιο γρήγορα από τον ευρωπαϊκό μ.ό., ότι δημιουργούμε πλεονάσματα και μειώνουμε το χρέος μας. Τίποτε όμως δεν είναι χαραγμένο στην πέτρα.

Flash back. Τον Δεκέμβριο του 2008, ο επίτροπος Οικονομικών της ΕΕ Χοακίν Αλμούνια παραδεχόταν εν μέσω διεθνούς κρίσης («Βήμα», 28.12.2008) ότι «ο ρυθμός ανάπτυξης (της Ελλάδας) εξακολουθεί να είναι μεγαλύτερος από τον μέσο κοινοτικό». Εναν χρόνο νωρίτερα («Εύσημα Αλμούνια για τις ελληνικές επιδόσεις», «Καθημερινή», 14.11.2007) τα έλεγε ακόμη ωραιότερα, ενώ τον Απρίλιο του 2007, με σαφέστατη ποιητική διάθεση δήλωνε στην Αθήνα (σε γεύμα με τον τότε υπουργό Οικονομίας Γ. Αλογοσκούφη):

«Είμαστε σήμερα στην Ελλάδα, μια ανοιξιάτικη ημέρα, και βλέπουμε μια σύγχρονη και ανθίζουσα οικονομία». Beat that, που λένε και οι Αμερικανοί.

Με τις ποιητικές απόπειρες του Αλμούνια να ηχούν ακόμη στα αυτιά μας, τον Δεκέμβριο του 2009 η Ελλάδα είχε ουσιαστικά χρεοκοπήσει. Η κρίση είχε έρθει απ’ έξω, από τα subprime στεγαστικά στις ΗΠΑ και την κατάρρευση της Lehman Brothers. Οι αγορές έψαχναν τον αδύναμο κρίκο και τον βρήκαν: ήταν η Ελλάδα, όπου η κυβέρνηση του Κώστα Καραμανλή είχε ρίξει έξω τον προϋπολογισμό και η νέα κυβέρνηση που είχε προκύψει από τις εκλογές τον Οκτώβριο του 2009, αυτή του Γιώργου Παπανδρέου, έπρεπε πρώτα να υλοποιήσει παροχές. Και σήμερα αν, ο μη γένοιτο, η αναταραχή μετατραπεί σε κρίση, τα κύματα θα έρθουν απ’ έξω. Και όπως τότε, έτσι και σήμερα, θα ζούμε στον προεκλογικό μας μικρόκοσμο.

Σταθερότητα και ultra φιλελευθερισμός

Δικαίως θα αναρωτηθεί κανείς: Ευθύνη έχουν μόνο ο κ. Ανδρουλάκης και ο κ. Τσίπρας ώστε να μην καλλιεργούν υπερβολικές προσδοκίες εν μέσω διεθνούς αναταραχής; Προφανώς και όχι. Την κύρια ευθύνη την έχουν πάντα η κυβέρνηση και ο Πρωθυπουργός.

Η ultra φιλελεύθερη τροπή την οποία έλαβε η πολιτική της κυβέρνησης κατά τη δεύτερη τετραετία είχε θετικές πτυχές σε δημοσιονομικό επίπεδο και παρενέργειες στο επίπεδο της πραγματικής οικονομίας.

Η αξιοποίηση του πληθωρισμού για τη μείωση του χρέους και την επίτευξη πλεονασμάτων –εν πολλοίς χάρη στους υψηλούς έμμεσους φόρους του Τρίτου Μνημονίου–, σε συνδυασμό με την ορθή δημοσιονομική διαχείριση και τις προσπάθειες διεύρυνσης της φορολογικής βάσης με ψηφιακά εργαλεία, βελτίωσε σημαντικά την εικόνα της χώρας προς τα έξω. Γι’ αυτό και σήμερα δανειζόμαστε φθηνότερα από χώρες του G7.

Η αρνητική πτυχή είναι η πραγματικότητα της τσέπης, των ενοικίων κ.ο.κ., η οποία παράγει και το 70% της δυσαρέσκειας που αποτυπώνεται στα ποιοτικά ευρήματα των δημοσκοπήσεων. Ισως γιατί κάποια στελέχη της κυβέρνησης αφέθηκαν ελεύθερα σε μια μονοδιάστατη προσέγγιση που δεν παραπέμπει στον κοινωνικό φιλελευθερισμό, αλλά περισσότερο στον ξεπερασμένο νεοφιλελευθερισμό των 90s, της εποχής των σπουδών τους. Για παράδειγμα:

Τα τελευταία χρόνια ακούσαμε από κυβερνητικά χείλη ότι η άνοδος της τιμής του ελαιολάδου (2023-2024) μπορεί να έπληττε τους καταναλωτές, αλλά ήταν μια θετική εξέλιξη για τους παραγωγούς (!). Ενώ ακόμη και σήμερα διατυπώνεται ένα «επιχείρημα» που λέει ότι η άνοδος των ενοικίων (η οποία πλήττει τους ενοικιαστές, τις προοπτικές των νέων και την πορεία του δημογραφικού) είναι θετική για τους ιδιοκτήτες ακινήτων (!). Δηλαδή για τον Σύνδεσμο των Airbnb και την ΠΟΜΙΔΑ. Τέτοιες μονοδιάστατες προσεγγίσεις έδωσαν την εντύπωση της αποσύνδεσης από την πραγματικότητα. Ευτυχώς, για την άνοδο του πετρελαίου δεν ακούσαμε ακόμη το πολιτικό επιχείρημα ότι ευνοούνται τα διυλιστήρια.

Τα λάθη και η διόρθωση

Παρότι η ΝΔ είναι πρώτη με διαφορά στην πρόθεση ψήφου, είναι σαφές από τα ποιοτικά στοιχεία των μετρήσεων ότι οι πολίτες επιθυμούν διόρθωση πορείας από την κατεύθυνση της δεύτερης τετραετίας. Και από τη σκοπιά της πολιτικής επιστήμης, οποιαδήποτε μονοδιάστατη προσέγγιση δεν θεωρείται πολιτικά βιώσιμη ούτε με όρους σταθερότητας, καθώς υπάρχει ο κίνδυνος να ενισχυθούν τα άκρα και ο πολιτικός εξτρεμισμός. Δημοκρατία έχουμε και αυτό που φαίνεται να ζητούν οι πολίτες στις δημοσκοπήσεις ενδέχεται να αποτυπωθεί στην κάλπη. Με ποιον τρόπο, μένει να φανεί.

Σε κάθε περίπτωση, η επόμενη μέρα από την ορκωμοσία της νέας κυβέρνησης (της «ίδιας» ή άλλης) θα είναι μια ώρα μεγάλης ευθύνης. Αν, όπως όλα δείχνουν, συνεχιστεί η διεθνής αναταραχή και επιχειρηθεί η διόρθωση με άτσαλο και απρόσεκτο τρόπο, τότε τίποτα δεν εγγυάται την ομαλή συνέχεια για τη χώρα.

Ας έχουμε κατά νου πως ανάμεσα στις διαπιστώσεις Αλμούνια για την υψηλότερη του ευρωπαϊκού μ.ο. ανάπτυξη της Ελλάδας (στις 28.12.2008) και στο σήμα που απλώθηκε στις αγορές ότι η Ελλάδα είναι επί της ουσίας χρεοκοπημένη (υποβάθμιση Standard & Poor’s, στις 16.12.2009) μεσολάβησαν λιγότεροι από 12 μήνες.