Τι πίστευαν πραγματικά οι γυναίκες της αρχαιότητας για το σεξ

Οι γυναίκες του αρχαίου κόσμου παρουσιάζονται συχνά μέσα από το βλέμμα των ανδρών: είτε ως πρότυπα αρετής και σεμνότητας είτε ως επικίνδυνα πλάσματα που παρασύρονται από τις επιθυμίες τους. Ομως η πραγματική φωνή τους έχει χαθεί σε μεγάλο βαθμό μέσα στους αιώνες. Σε άρθρο της στο BBC, η Ντέιζι Νταν, συγγραφέας του βιβλίου The Missing Thread: A New History of the Ancient World Through the Women Who Shaped It (Το χαμένο νήμα: Μια νέα ιστορία του αρχαίου κόσμου μέσα από τις γυναίκες που τον διαμόρφωσαν), επιχειρεί να αποκαταστήσει αυτή τη χαμένη πλευρά της ιστορίας, εξετάζοντας τι πραγματικά πίστευαν και έλεγαν οι γυναίκες της αρχαιότητας για τη σεξουαλικότητα, τον έρωτα και το σώμα τους.

Η εικόνα που κυριαρχούσε στον αρχαίο κόσμο ήταν συχνά αποτέλεσμα ανδρικών στερεοτύπων, γράφει η Νταν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο ποιητής Σημωνίδης ο Αμοργίνος, που έζησε στην Ελλάδα τον 7ο αιώνα π.Χ. και περιέγραψε δέκα διαφορετικούς τύπους γυναικών, παρομοιάζοντάς τες με ζώα.

Advertisement

Υπήρχαν, σύμφωνα με τον ίδιο, οι γυναίκες-γουρούνια, που ενδιαφέρονταν περισσότερο για το φαγητό παρά για την καθαριότητα, οι γυναίκες-αλεπούδες, που ήταν παρατηρητικές και πονηρές, οι γυναίκες-γάιδαροι, που χαρακτηρίζονταν από υπερβολική σεξουαλική διάθεση, οι γυναίκες-σκύλοι, που ήταν ανυπάκουες. Υπήρχαν ακόμη οι γυναίκες-θύελλες, οι γυναίκες-γη που ήταν άπληστες, οι γυναίκες-νυφίτσες που έκλεβαν, οι τεμπέλες γυναίκες-άλογα, οι άσχημες γυναίκες-πίθηκοι και, τέλος, ο μοναδικός θετικός τύπος: οι γυναίκες-μέλισσες, εργατικές και αφοσιωμένες.

Οπως επισημαίνει η Νταν στο BBC, ανάμεσα σε όλους αυτούς τους χαρακτηρισμούς, οι λεγόμενες «γυναίκες-γάιδαροι», δηλαδή εκείνες που παρουσιάζονταν ως ιδιαίτερα σεξουαλικές, παραμένουν ίσως οι πιο ενδιαφέρουσες. Το ερώτημα είναι αν αυτή η εικόνα αντανακλούσε την πραγματικότητα ή απλώς την ανδρική φαντασία.

Οι ιστορικές πηγές αποκαλύπτουν έναν κόσμο όπου οι γυναίκες είχαν περιορισμένη δημόσια παρουσία. Στην αρχαία Ελλάδα συχνά κυκλοφορούσαν καλυμμένες και στην κοινωνία της Ρώμης βρίσκονταν υπό την επίβλεψη «κηδεμόνων», συνήθως του πατέρα ή του συζύγου τους, οι οποίοι έλεγχαν τις μετακινήσεις και την περιουσία τους.

Ωστόσο, η συγγραφέας υποστηρίζει ότι, για να κατανοήσουμε τη γυναικεία σεξουαλικότητα στην αρχαιότητα, πρέπει να κοιτάξουμε πέρα από τις ανδρικές περιγραφές. Η συντριπτική πλειονότητα των σωζόμενων κειμένων γράφτηκε από άνδρες, οι οποίοι συχνά υπερέβαλλαν προς δύο αντίθετες κατευθύνσεις, γράφει στο BBC: είτε παρουσίαζαν τις γυναίκες ως απόλυτα αγνές, σχεδόν υπεράνθρωπες μορφές, είτε τις απεικόνιζαν ως ακόρεστες και επικίνδυνες.

Μια διαφορετική εικόνα προκύπτει από τις ίδιες τις γυναικείες φωνές που έχουν διασωθεί.

Η Σαπφώ και η εμπειρία του πάθους

Ενα από τα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα είναι η Σαπφώ, η ποιήτρια από τη Λέσβο που έζησε τον 7ο αιώνα π.Χ. Σε ένα από τα γνωστότερα ποιήματά της περιγράφει την έντονη σωματική αντίδραση που προκαλεί ο έρωτας: την καρδιά που χτυπά δυνατά, τη δυσκολία στην ομιλία, τη φωτιά που διατρέχει το σώμα, την προσωρινή απώλεια της όρασης, τον ιδρώτα, το τρέμουλο και την ωχρότητα.

Οπως σημειώνει το BBC, πρόκειται για μια περιγραφή που παραμένει διαχρονικά αναγνωρίσιμη σε οποιονδήποτε έχει βιώσει την ένταση μιας ερωτικής έλξης. Σε άλλο ποίημά της, η Σαπφώ μιλά για μια γυναίκα που στεφανώνει με λουλούδια και θυμάται με νοσταλγία πως σε ένα μαλακό κρεβάτι θα μπορούσε να «σβήσει την επιθυμία της».

Ακόμη και η σχέση των αρχαίων γυναικών με ερωτικά αντικείμενα φαίνεται να ήταν πιο σύνθετη από ό,τι υπέθεταν παλαιότερα οι ιστορικοί. Σε ορισμένα αποσπάσματα της Σαπφούς έχουν εντοπιστεί αναφορές στους «όλισβους», τεχνητά φαλλικά αντικείμενα που χρησιμοποιούνταν τόσο σε τελετουργίες γονιμότητας όσο και για προσωπική απόλαυση.

Στον ετρουσκικό κόσμο, πριν η Ρώμη εξελιχθεί σε κυρίαρχη δύναμη της Ιταλίας, ερωτικές παραστάσεις κοσμούσαν έργα τέχνης και τάφους. Ενα θυμιατό με απεικονίσεις ανδρών και γυναικών που αγγίζουν τα γεννητικά τους όργανα βρέθηκε μάλιστα σε τάφο γυναίκας του 8ου αιώνα π.Χ.

Η πορνεία και η γυναικεία φωνή

Η αρχαιότητα δεν έκρυβε τη σεξουαλικότητα από τον δημόσιο χώρο, γράφει το BBC. Στην Πομπηία, τα αρχαία πορνεία διατηρούν ακόμη στους τοίχους τους επιγραφές πελατών που σχολίαζαν τις υπηρεσίες συγκεκριμένων γυναικών.

Οι περισσότερες πληροφορίες, ωστόσο, προέρχονται και πάλι από άνδρες συγγραφείς. Μια σπάνια εξαίρεση είναι η ποιήτρια Νόσσις, που έζησε τον 3ο αιώνα π.Χ. στη νότια Ιταλία. Εκείνη εξύμνησε ένα άγαλμα της Αφροδίτης που είχε τοποθετηθεί σε ναό χάρη στη χρηματοδότηση μιας εταίρας, της Πολυάρχιδας.

Η περίπτωση αυτή δεν ήταν μοναδική. Μια παλαιότερη εταίρα, η Δωρίχα, χρησιμοποίησε επίσης τον πλούτο που απέκτησε για να δημιουργήσει κάτι που θα παρέμενε στη δημόσια μνήμη: εντυπωσιακές σούβλες για ψήσιμο βοδιών στους Δελφούς.

Οπως εξηγεί η Νταν στο BBC, αυτές οι γυναίκες δεν επιδίωκαν απαραίτητα να προβάλουν τη σεξουαλική τους ζωή. Αναζητούσαν κάτι πολύ πιο σπάνιο για τις γυναίκες της εποχής: να αφήσουν πίσω τους ένα ίχνος ύπαρξης.

Συμβουλές για τον έρωτα από την αρχαιότητα

Υπάρχουν, επίσης, ενδείξεις ότι οι γυναίκες μοιράζονταν μεταξύ τους πρακτικές συμβουλές για το σεξ. Σε μια επιστολή που αποδίδεται στη Θεανώ, φιλόσοφο του κύκλου του Πυθαγόρα, μια γυναίκα συμβουλεύεται να αφήνει έξω τη ντροπή, μαζί με τα ρούχα της, όταν μπαίνει στο συζυγικό κρεβάτι.

Αν και η αυθεντικότητα του κειμένου αμφισβητείται, σημειώνει το BBC, η συμβουλή μοιάζει να αντανακλά μια διαχρονική γυναικεία συζήτηση γύρω από την επιθυμία και την οικειότητα.

Η ποιήτρια Ελεφαντίς λέγεται επίσης ότι έγραψε έργα με συμβουλές για τη σεξουαλική ζωή των γυναικών, αν και τα βιβλία της δεν σώζονται σήμερα. Αναφορές σε αυτά υπάρχουν στον ρωμαίο ποιητή Μαρτιάλη και στον βιογράφο Σουητώνιο, ο οποίος ισχυριζόταν ότι ο αυτοκράτορας Τιβέριος είχε αντίγραφα.

Οι γυναίκες που εμφανίζονται στα αρχαία κείμενα συχνά μιλούν περισσότερο για αγάπη παρά για το ίδιο το σεξ. Η Λεσβία, η μυστηριώδης αγαπημένη του ποιητή Κάτουλλου, λέει ότι όσα λέει μια γυναίκα στον εραστή της «πρέπει να γράφονται στον άνεμο και στο τρεχούμενο νερό».

Οπως καταλήγει η Ντέιζι Νταν στο BBC, οι άνδρες μπορεί να κυριαρχούν στις ιστορικές πηγές, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι κυριάρχησαν και στη γυναικεία επιθυμία. Πίσω από τις κλειστές πόρτες της αρχαιότητας, οι γυναίκες μπορούσαν να είναι εξίσου παθιασμένες, σύνθετες και ανθρώπινες όσο και οι άνδρες.