Οι πυρκαγιές που έπιασαν τους επιστήμονες αδιάβαστους

Η κλίμακα των πυρκαγιών που πλήττουν τη Γαλλία και την Ισπανία είναι δύσκολο να γίνει κατανοητή. Στη νοτιοδυτική Γαλλία, η φωτιά έχει καταστρέψει μια έκταση τέσσερις φορές μεγαλύτερη από το Παρίσι, οδηγώντας στην εκκένωση περίπου 250.000 ανθρώπων από την επαρχία Ζιρόντ, ενώ οι φλόγες πλησιάζουν όλο και περισσότερο το Μπορντό.

Στην Ισπανία, οι πυρκαγιές κινούνται προς την πρωτεύουσα Μαδρίτη. Και στις δύο χώρες, ειδυλλιακά τοπία διακοπών μετατρέπονται κυριολεκτικά σε εμπόλεμες ζώνες, ενώ οι αρχές ανησυχούν ότι το επερχόμενο νέο κύμα καύσωνα θα μπορούσε να πυροδοτήσει εκ νέου τα αποκαΐδια. Μεγάλο τμήμα της Γηραιάς Ηπείρου, η οποία θερμαίνεται γρηγορότερα από κάθε άλλη, διατρέχει αυξημένο κίνδυνο πυρκαγιών, σύμφωνα με την υπηρεσία παρακολούθησης της ΕΕ.

Advertisement

Οι επιστήμονες αγωνίζονται πλέον να κατανοήσουν πώς ξεκινούν, εξαπλώνονται και εντείνονται οι δασικές πυρκαγιές. «Βλέπουμε τη φωτιά να κάνει πράγματα που δεν περιμέναμε, σε μέρη που δεν περιμέναμε, και τα μοντέλα ανάλυσης δυσκολεύονται να ακολουθήσουν», λέει στους Financial Times η Κέριν Λιτλ, ερευνήτρια πυρογεωγραφίας στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ στο Ηνωμένο Βασίλειο, προσθέτοντας ότι η κλιματική αλλαγή και οι μεταβολές στη χρήση γης αυξάνουν τον κίνδυνο ακραίων δασικών πυρκαγιών. Πέρυσι, η ίδια συνυπέγραψε μια μελέτη της Βασιλικής Εταιρείας (Royal Society), η οποία υποστήριζε ότι τα μοντέλα πρόβλεψης έχουν ξεπεράσει το «σημείο καμπής κλίματος-πυρκαγιάς».

Καθώς οι περίοδοι πυρκαγιών επιμηκύνονται, κοινότητες και υπηρεσίες αντιμετώπισης θα χρειαστεί σαφώς να επανεξετάσουν τη σχέση τους με τις δασικές πυρκαγιές. Ερευνητές όπως η Λιτλ προσαρμόζουν τις επιστημονικές προσεγγίσεις σε νέα ακραία σενάρια, καθώς διαπιστώνουν ότι οι δασικές πυρκαγιές να καίνε πλέον ταχύτερα, σε μεγαλύτερη έκταση, για περισσότερο χρόνο και με λιγότερη προβλεψιμότητα από ποτέ.

Αν και οι δασικές πυρκαγιές ξεκινούν κυρίως ως αποτέλεσμα ανθρώπινης δράσης, από αμέλεια ή από πρόθεση, οι επιπτώσεις τους επιδεινώνονται από τις κλιματικές συνθήκες που πλέον περιλαμβάνουν την εναλλαγή μεταξύ ακραίων βροχοπτώσεων και ακραίας ζέστης ανά εποχές. Οι πιο υγροί χειμώνες και άνοιξη επιτρέπουν την ανάπτυξη περισσότερης βλάστησης· τα θερμότερα καλοκαίρια στη συνέχεια την ξηραίνουν και τη μετατρέπουν σε καύσιμη ύλη.

Στη Γαλλία, αναφέρουν οι FT, η πυρκαγιά έχει δημιουργήσει το δικό της μετεωρολογικό σύστημα, καθιστώντας την προσέγγισή της υπερβολικά επικίνδυνη. Αυτές οι «πυροκαταιγίδες» (pyrocumulonimbus storms), που σχηματίζονται από ανοδικές στήλες στάχτης, καπνού και υδρατμών, είχαν μέχρι σήμερα παρατηρηθεί στην Αυστραλία, τις ΗΠΑ και τον Καναδά, αλλά σπάνια στην Ευρώπη.

Αυτού του είδους η ακραία συμπεριφορά, εξηγεί στους FT η Λιτλ, βρίσκεται εκτός των συνηθισμένων μοντέλων πυρκαγιάς, όπως και η ταχεία εξάπλωση κατά τη διάρκεια της νύχτας (λόγω χαμηλής υγρασίας).

Η μελέτη της εντόπισε τρεις παραμέτρους που χρειάζονται επείγουσα προσοχή: τον τρόπο με τον οποίο οι πυρκαγιές ξεκινούν, εξαπλώνονται και προκαλούν ζημιές, ιδιαίτερα στα όρια μεταξύ αγροτικών και αστικών περιοχών· την ενίσχυση της ανθεκτικότητας κοινοτήτων και οικοσυστημάτων· και τη μέτρηση των επιπτώσεων των δασικών πυρκαγιών στην ατμόσφαιρα και το κλίμα. Η διαχείριση της καύσιμης ύλης — δηλαδή η στρατηγική αποψίλωση της βλάστησης — θεωρείται αποτελεσματικός τρόπος πρόληψης καταστροφών.

Ομως όπου υπάρχει δασική πυρκαγιά, υπάρχει επίσης και τοξικός καπνός — ένας παράγοντας που αφορά την (δημόσια) υγεία και που δεν έχει μελετηθεί αρκούντως στα μοντέλα πυρκαγιών.

Ο καπνός περιέχει ατμοσφαιρικούς ρύπους όπως όζον, μονοξείδιο του άνθρακα και οξείδια του αζώτου, καθώς και λεπτά αιωρούμενα σωματίδια που μπορούν να εισχωρήσουν στους πνεύμονες και στην κυκλοφορία του αίματος. Συνδέεται με περίπου 340.000 πρόωρους θανάτους ετησίως, με τους ειδικούς να εκτιμούν ότι ο αριθμός αυτός θα αυξηθεί καθώς οι πυρκαγιές εντείνονται και ο καπνός μεταφέρεται σε μεγαλύτερες αποστάσεις.

Ενώ η καύση αποτελεί φυσικό χαρακτηριστικό πολλών οικοσυστημάτων — καθαρίζοντας χώρο για άλλα είδη άγριας ζωής και βοηθώντας στην ανάπτυξη φυτών προσαρμοσμένων στη φωτιά — οι δασικές πυρκαγιές εισχωρούν πλέον σε μη προσαρμοσμένα οικοσυστήματα, συμπεριλαμβανομένων των τροπικών δασών και της αρκτικής τούνδρας μεγάλου υψομέτρου. Αυτές οι φυσικές «δεξαμενές άνθρακα» κινδυνεύουν να μετατραπούν σε πηγές εκπομπής άνθρακα. Οι πυρκαγιές στον Καναδά το 2023 συνέβαλαν, σύμφωνα με εκτιμήσεις, στο 23% των παγκόσμιων εκπομπών άνθρακα από δασικές πυρκαγιές εκείνης της χρονιάς. Αυτό επιταχύνει περαιτέρω την υπερθέρμανση του πλανήτη, η οποία με τη σειρά της αυξάνει τον κίνδυνο δασικών πυρκαγιών.

Καθώς όλο και μεγαλύτερο μέρος του κόσμου καίγεται, οι κλιματικές ανατροφοδοτήσεις μοιάζουν όλο και περισσότερο με φαύλους κύκλους καταστροφής.