Νέος ενεργειακός εφιάλτης στην Ευρώπη

Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν νέο ενεργειακό εφιάλτη που δεν πυροδοτείται μόνο από τους πολέμους στην Ουκρανία και στο Ιράν, αλλά και από την κλιματική κρίση. Τις τελευταίες εβδομάδες οι επενδυτές εστίασαν στην κλιμάκωση της έντασης στα Στενά του Ορμούζ ανάμεσα στις ΗΠΑ και στο Ιράν, που εκτόξευσε τις τιμές του πετρελαίου απειλώντας την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα και επαναφέροντας τον κίνδυνο πληθωριστικής έκρηξης. Την ίδια στιγμή, όμως, αναδύεται μια εξίσου σοβαρή, αν και «αθόρυβη», απειλή για τη Γηραιά Ηπειρο. Η παρατεταμένη ξηρασία και οι υψηλές θερμοκρασίες έχουν μειώσει δραματικά τη στάθμη των υδάτων στις κρίσιμες πλωτές οδούς της Ευρώπης, προκαλώντας σοβαρά προβλήματα στην εφοδιαστική αλυσίδα και στη βιομηχανία της ηπείρου.

Advertisement

Στον Ρήνο, τη σημαντικότερη βιομηχανική διαδρομή της Δυτικής Ευρώπης, τα επίπεδα του νερού σε σημεία, όπως η Κολωνία και το Κάουμπ, έχουν υποχωρήσει σε επίπεδα που υποδηλώνουν ακραία ξηρασία, αναγκάζοντας τις φορτηγίδες να μειώσουν τα φορτία τους και να αυξήσουν το κόστος μεταφοράς. Η κατάσταση είναι παρόμοια στον Δούναβη. Στη Βουδαπέστη η στάθμη πλησιάζει ιστορικά χαμηλά, προκαλώντας ήδη σοβαρές αναταράξεις στον οικονομικά κρίσιμο τομέα του ποτάμιου τουρισμού, με τα κρουαζιερόπλοια να παραμένουν ακινητοποιημένα στα λιμάνια και πολλές εταιρείες να ανακοινώνουν μειώσεις κρατήσεων και ακυρώσεις δρομολογίων. «Από μόνα τους τα ποτάμια με χαμηλή στάθμη προκαλούν ταλαιπωρία. Σε συνδυασμό με τις αυξανόμενες γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή, όμως, γίνονται κάτι πιο επικίνδυνο: ένας πολλαπλασιαστής της ενεργειακής ανασφάλειας», προειδοποιεί ο αρθρογράφος του Reuters Γκάβιν Μαγκουάιρ. Μετά την απώλεια του ρωσικού φυσικού αερίου μέσω αγωγών –λόγω του πολέμου στην Ουκρανία–, η Ευρώπη οικοδόμησε την ενεργειακή αρχιτεκτονική της βασιζόμενη στις εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και πετρελαιοειδών μέσω των μεγάλων λιμανιών της, όπως το Ρότερνταμ, η Αμβέρσα και το Αμστερνταμ, που είναι οι κρυφές αρτηρίες του ενεργειακού της συστήματος. Η άφιξη των φορτίων στα λιμάνια, όμως, είναι μόνο η αρχή. Η μεταφορά αυτών των καυσίμων, του άνθρακα και των χημικών πρώτων υλών προς τη βιομηχανική καρδιά της ηπειρωτικής Ευρώπης βασίζεται παραδοσιακά στις φορτηγίδες. Οταν η ξηρασία μειώνει τη μεταφορική τους ικανότητα, κάθε τόνος άνθρακα, ντίζελ, βενζίνης, χημικών ουσιών ή βιοκαυσίμων απαιτεί περισσότερα πλοία, υψηλότερα ναύλα και μεγαλύτερους χρόνους παράδοσης. Καθώς οι εχθροπραξίες ΗΠΑ – Ιράν απειλούν για άλλη μια φορά τις ροές πετρελαίου μέσω του Ορμούζ και εκτοξεύουν τις τιμές ενέργειας, οι συρρικνούμενες πλωτές οδοί της Ευρώπης κινδυνεύουν να μετατρέψουν ένα εξωτερικό σοκ εφοδιασμού σε μια ευρύτερη εσωτερική εφοδιαστική κρίση, σημειώνουν οι αναλυτές. Και η χρονική στιγμή δεν θα μπορούσε να είναι χειρότερη. Ο Ρήνος είναι η σημαντικότερη εσωτερική εμπορική πλωτή οδός της Ευρώπης. Μόνο η γερμανική βιομηχανία βασίζεται σε αυτόν για τη μεταφορά περίπου 200 εκατ. τόνων αγαθών ετησίως, συμπεριλαμβανομένων καυσίμων και βιομηχανικών πρώτων υλών. Η ThyssenKrupp Steel αναγκάστηκε να αναστείλει προσωρινά τη δική της υπηρεσία μεταφοράς με φορτηγίδες για τη μεταφορά πρώτων υλών προς το εργοστάσιο του Ντούισμπουργκ λόγω της χαμηλής στάθμης του Ρήνου, ενώ ο χημικός κολοσσός BASF αύξησε τον στόλο των πλοίων του για να καλύψει τις απώλειες χωρητικότητας.

Στον Ρήνο τα επίπεδα του νερού σε πολλά σημεία έχουν υποχωρήσει, αναγκάζοντας τις φορτηγίδες να μειώσουν τα φορτία τους και να αυξήσουν το κόστος μεταφοράς.

Το πρόβλημα επιδεινώνεται δραματικά από την έλλειψη εναλλακτικών λύσεων. Η μετατόπιση των φορτίων από τα ποτάμια προς το σιδηροδρομικό δίκτυο προσκρούει σε σοβαρά εμπόδια, καθώς μια κρίσιμη για τα εμπορεύματα σιδηροδρομική γραμμή στη δεξιά όχθη του Ρήνου, λόγου χάρη, είναι κλειστή για εργασίες συντήρησης. Υπό αυτές τις συνθήκες, η γερμανική μεταποίηση, η οποία προσπαθεί να ανακάμψει από χρόνια στασιμότητας, απειλείται με νέο κύκλο αναταράξεων. Η ιστορία έχει δείξει ότι το κόστος είναι μεγάλο: μια ανάλογη ξηρασία στον Ρήνο το 2018 είχε κοστίσει στη γερμανική οικονομία το 0,4% του ΑΕΠ της.

Σε συνδυασμό με τις αυξανόμενες γεωπολιτικές εντάσεις, η χαμηλή στάθμη των ποταμών γίνεται ένας πολλαπλασιαστής της ενεργειακής ανασφάλειας.

Η πραγματική απειλή για την Ευρώπη είναι η ταυτόχρονη εκδήλωση δύο μεγάλων κρίσεων. Ενώ τα διυλιστήρια και οι βιομηχανίες καλούνται να απορροφήσουν το αυξημένο κόστος πετρελαίου που προκαλεί η ένταση στον Κόλπο, την ίδια στιγμή έρχονται αντιμέτωπα με τη φυσική αδυναμία να διανείμουν αποτελεσματικά τα καύσιμα στην ενδοχώρα. Αυτή η κρίση στην εφοδιαστική αλυσίδα απειλεί να αναζωπυρώσει τις πληθωριστικές πιέσεις, την ίδια στιγμή που η ΕΚΤ εξετάζει τα επόμενα βήματά της για τη συγκράτηση των τιμών που πυροδότησε ο πόλεμος στο Ιράν. «Για δεκαετίες, η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης διαμορφωνόταν από αγωγούς, δεξαμενόπλοια και διπλωματία. Ολο και περισσότερο πλέον διαμορφώνεται από τις βροχοπτώσεις. Και καθώς τα ποτάμια συρρικνώνονται και οι συγκρούσεις πολλαπλασιάζονται, η ήπειρος μαθαίνει μια δυσάρεστη αλήθεια: μερικές φορές το πιο ευάλωτο σημείο της παγκόσμιας ενεργειακής ροής δεν βρίσκεται στην άλλη άκρη του κόσμου, αλλά διασχίζει την ίδια σου την αυλή», συνοψίζει ο Γκάβιν Μαγκουάιρ στο Reuters.

Οι προκλήσεις

«Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής βλέπουν ολοένα και περισσότερο την κλιματική αλλαγή και τη γεωπολιτική ως ξεχωριστές προκλήσεις που απαιτούν ξεχωριστές λύσεις. Πρόσφατα γεγονότα υποδηλώνουν ότι γίνονται βαθιά αλληλένδετες», λέει ο Γκάβιν Μαγκουάιρ, αρθρογράφος για την παγκόσμια ενεργειακή μετάβαση στο Reuters.

600.000

επιβάτες διασχίζουν τον Δούναβη κάθε χρόνο. Αποτελεί ζωτική αρτηρία και σημαντική πηγή τουριστών για τις 10 χώρες που διασχίζει.

Η νέα πραγματικότητα

«Μεγάλα φορτηγά πλοία μεταφέρουν ελαφρύτερα φορτία λόγω του μειωμένου βάθους των υδάτων. Το αποτέλεσμα είναι χαμηλότεροι όγκοι μεταφορών ανά πλοίο και επομένως αυξανόμενο κόστος μεταφοράς», δήλωσε στο πρακτορείο ειδήσεων DPA ο Αντρέας Μπάρτελ του λιμενικού φορέα του Ντούισμπουργκ.

56%

αυξήθηκαν κατά την περασμένη εβδομάδα τα ναύλα των φορτηγίδων για τη μεταφορά ντίζελ από την περιοχή του Ρότερνταμ προς την Καρλσρούη στη νότια Γερμανία.

Ακινητοποιημένα πλοία

«Τα κρουαζιερόπλοια ποταμών εξακολουθούν να μπορούν να εισέλθουν στην Ουγγαρία, πολλά πλοία όμως έχουν ακινητοποιηθεί ή περιμένουν σε λιμάνια λόγω της χαμηλής στάθμης των υδάτων», δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος τoυ φορέα εκμετάλλευσης αξιοθεάτων της χώρας, MAHART PassNave, Λάζλο Σόμοντι.