Υπηρεσίες Δόμησης: Η “κορυφή ενός παγόβουνου” προβλημάτων που δεν αντιμετωπίστηκε ποτέ επαρκώς

Η πολυπλοκότητα της πολεοδομικής νομοθεσίας και του συστήματος έκδοσης οικοδομικών αδειών, θεωρούνται οι δύο βασικότεροι λόγοι για τους οποίους, “εκκολάπτονται” συνεχώς νέες υποθέσεις διαφθοράς και χρηματισμού δημοσίων λειτουργών, ευνοώντας ακόμα και την σύσταση οργανωμένων “κυκλωμάτων” που λυμαίνονται τον δημόσιο χώρο, ασφαλώς με την αντίστοιχη “πίεση” και από τα ιδιωτικά συμφέροντα.

Ωστόσο, ένας ακόμα σημαντικός λόγος που τέτοια φαινόμενα όχι μόνο δεν εξαλείφονται, αλλά εμφανίζονται σε νέες περιοχές της χώρας κάθε φορά, είναι η δραματική υποστελέχωση των αρμόδιων υπηρεσιών. Σύμφωνα με ανάλυση της εταιρείας Blupeak Estate Analytics, από τους 332 δήμους της χώρας, μόνο οι 185 διαθέτουν Υπηρεσία Δόμησης, ενώ οι υπόλοιποι 147 δήμοι δεν έχουν καν δική τους λειτουργική υπηρεσία, με αποτέλεσμα οι ενδιαφερόμενοι να στρέφονται σε γειτονικές περιοχές. Ακόμα χειρότερα, περίπου το 35% των λειτουργούντων Υπηρεσιών Δόμησης λειτουργούν με έως και δύο μηχανικούς, ενώ σε περίπου το 23% των υπηρεσιών, ο μέσος χρόνος έκδοσης οικοδομικής άδειας ξεπερνά τους τρεις μήνες. Μάλιστα, έχουν καταγραφεί και σύνθετες περιπτώσεις, που ξεπέρασαν ακόμα και τα πέντε χρόνια.

Advertisement

Όπως σημειώνει ο κ. Βασίλης Ηλιόπουλος, επικεφαλής της Blupeak, “η καθυστέρηση από μόνη της δεν είναι διαφθορά. Όταν όμως συνδυάζεται με έλλειψη διαφάνειας, με ασύνδετα μητρώα και με φακέλους που δεν μπορούν να παρακολουθηθούν σε πραγματικό χρόνο, δημιουργεί συνθήκες αβεβαιότητας, η οποία είναι τελικά το περιβάλλον όπου ευδοκιμούν οι ανεπίσημες διαδρομές”. Το 2024 η Εθνική Αρχή Διαφάνειας δέχθηκε 5.305 καταγγελίες. Την ίδια χρονιά, ο Συνήγορος του Πολίτη δέχθηκε 15.394 αναφορές πολιτών. Από αυτές, 2.278 αφορούσαν το οικιστικό περιβάλλον, δηλαδή θέματα που συνδέονται με οικοδομική δραστηριότητα, χωροθέτηση, αδειοδοτήσεις και προβλήματα γύρω από την καθημερινή λειτουργία του χώρου.

Η οικοδομή παραμένει μεγάλος οικονομικός τομέας. Η ΕΛΣΤΑΤ κατέγραψε για το 2024 συνολικά 30.992 οικοδομικές άδειες, που αντιστοιχούσαν σε περίπου 7,28 εκατομμύρια τετραγωνικά μέτρα επιφάνειας και σχεδόν 32 εκατομμύρια κυβικά μέτρα όγκου. Όταν οι άδειες καθυστερούν ή όταν η νομιμότητα ενός ακινήτου δεν είναι ξεκάθαρη, η ζημιά δεν μένει στον φάκελο. Περνά στις μεταβιβάσεις, στις μισθώσεις, στις επενδύσεις και τελικά στην αξία της περιουσίας.

Για να επιτευχθεί διαφάνεια στις Υπηρεσίες Δόμησης, η Blupeak τονίζει την ανάγκη να υπάρξει μεγαλύτερη διαφάνεια. “Θα πρέπει να δημοσιεύονται απλά στατιστικά για τις άδειες που εκδίδονται, τις καθυστερήσεις και τις εκκρεμείς υποθέσεις, ενώ να εφαρμόζονται τυχαίοι και στοχευμένοι έλεγχοι σε φακέλους υψηλού κινδύνου. Κάθε ενέργεια υπαλλήλου πρέπει να καταγράφεται ψηφιακά, με παράλληλη λειτουργία ασφαλούς καναλιού καταγγελιών για πολίτες και μηχανικούς. Ψηφιακά μητρώα, GIS και dashboards μπορούν να βοηθήσουν, υπό την προϋπόθεση ότι δεν υποκαθιστούν τον δημόσιο έλεγχο”, καταλήγει ο κ. Ηλιόπουλος.

Σε σχετικό του άρθρο στο Capital.gr, ο κ. Λέανδρος Ρακιντζής, Αρεοπαγίτης ε.τ. και πρώην Γενικός Επιθεωρητής Δημόσιας Διοίκησης (2004-2016), ανέφερε ότι “σαφώς η ηλεκτρονική ψηφιοποίηση των διαδικασιών είναι θετικό αλλά ανεπαρκές βήμα. Ισχυρό εργαλείο για το πόλεμο κατά της διαφθοράς στις πολεοδομίες είναι ο έλεγχος της περιουσιακής κατάστασης των υπαλλήλων των πολεοδομιών. Σαν ΓΕΔΔ είχα αποστείλει στον εισαγγελέα 37 περιπτώσεις για ανακριβή δήλωση που στη συνέχεια  καταδικάστηκαν. Κατά πληροφορίες η ΕΑΔ έχει αποστείλει στον Εισαγγελέα για ανακριβή δήλωση 18 περιπτώσεις μεταξύ των οποίων και το επικεφαλής ζεύγος του κυκλώματος για το πρόσφατο σκάνδαλο, που η απαλλαγή τους προκάλεσε ερωτηματικά. Χωρίς όμως την αξιόπιστη συνεργασία της δικαιοσύνης ούτε και ο έλεγχος του πόθεν έσχες θα αποτελέσει σοβαρό αποτρεπτικό μέσο κατά της διαφθοράς στις πολεοδομίες”.

Παράλληλα, ο κ. Ρακιντζής αναφέρεται και στην ασφάλεια και την αλληλοεπικάλυψη των πολεοδομικών διατάξεων. “Η Πολιτεία, μετά τη θέσπιση το 2012 του ΝΟΚ και με την αιτιολογία της αντιμετώπισης αναγκών, αλλά για την εξυπηρέτηση κάποιων συμφερόντων, τροποποίησε το ΝΟΚ 42 φορές μέχρι τώρα, με αποτέλεσμα να προκληθεί πλήρες κομφούζιο για το ποιες διατάξεις ισχύουν και να επωφεληθούν οι επιτήδειοι”.

Στο πλαίσιο αυτό, προτείνονται μέτρα όπως ο προέλεγχος των οικοδομικών αδειών, η άμεση επέμβαση κατά την εκτέλεση του αυθαίρετου έργου και όχι η επιβολή προστίμων, που τελικά δεν εξοφλούνται. Επίσης, το ΤΕΕ έχει προτείνει ήδη από την άνοιξη του 2025 την θέσπιση ενός νέου, πιο απλοποιημένου οικοδομικού κανονισμού, αποτελούμενο από μόλις 10 άρθρα, ώστε να μην υπάρχουν “γκρίζες ζώνες” και ασάφειες. Ο νέος κανονισμός θα πρέπει να επεμβαίνει μόνο σε ζητήματα της εξωτερικής εμφάνισης και του μεγέθους και του όγκου των κτιρίων, χωρίς ιδιαίτερους περιορισμούς στο εσωτερικό τους.