Το «βρώμικο» μυστικό της φύσης: Γιατί η επαφή με το χώμα μπορεί να κάνει καλό στο μικροβίωμά μας

Όταν βγαίνουμε βόλτα στο πάρκο, συνήθως απολαμβάνουμε τη φύση χωρίς να αγγίζουμε ιδιαίτερα. Βλέπουμε τα δέντρα, μυρίζουμε τα λουλούδια, ακούμε τα πουλιά και επιστρέφουμε σπίτι με τα χέρια καθαρά. Για τους περισσότερους από εμάς, άλλωστε, το να μη λερωθούμε μοιάζει σχεδόν αυτονόητο. Πόσες φορές, όμως, έχουμε σκεφτεί ότι ίσως θα ήταν καλό να βάλουμε τα χέρια μας στο χώμα, να πιάσουμε έναν κορμό ή να καθίσουμε στο γρασίδι;

Όσοι είμαστε γονείς, συνήθως προσπαθούμε να προστατεύσουμε τα παιδιά από κάθε λεκέ, χώμα ή λάσπη, αποτρέποντάς τα από το να κυλιστούν στο γρασίδι, να σκαλίσουν το χώμα ή να παίξουν με τα φυσικά υλικά γύρω τους. Μπορεί, όμως, αυτή η υπερβολική προσπάθεια να μένουμε καθαροί να μας στερεί μια πολύτιμη επαφή με τη φύση;

Advertisement

Φυσικά, δεν είναι ούτε εύκολο ούτε πρακτικό να περνάμε καθημερινά χρόνο με τα χέρια στο χώμα. Υπάρχουν, όμως, απλοί τρόποι να το εντάξουμε περισσότερο στη ζωή μας. Η κηπουρική, για παράδειγμα, είναι μια καλή ευκαιρία να αγγίξουμε χώμα και φυτά, να λερώσουμε λίγο τα χέρια μας και να έρθουμε πιο κοντά στη φύση και όλα δείχνουν ότι αυτή η επαφή μπορεί να έχει περισσότερο ενδιαφέρον για την υγεία μας απ’ όσο νομίζαμε.

Πρόσφατο δημοσίευμα του BBC αναδεικνύει μια σειρά από έρευνες που δείχνουν ότι η επαφή με φυσικά υλικά μπορεί να επηρεάσει τη μικροβιακή ποικιλότητα του δέρματός μας. Σε ένα από τα πειράματα που περιγράφονται, άνθρωποι έτριψαν τα χέρια τους για μόλις 20 δευτερόλεπτα με χώμα, τύρφη και βρύα. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι αυξήθηκε σημαντικά η ποικιλία των μικροοργανισμών στο δέρμα τους, ακόμη και μετά το ξέπλυμα των χεριών με νερό.

Το δέρμα μας δεν χρειάζεται να είναι αποστειρωμένο

Η ιδέα ότι περισσότερα βακτήρια στο δέρμα μας μπορεί να είναι κάτι θετικό ίσως ακούγεται παράδοξη. Το δέρμα μας, όμως, φιλοξενεί ένα ολόκληρο οικοσύστημα μικροοργανισμών, το μικροβίωμα του δέρματος, που αλληλεπιδρά με τον οργανισμό και συμμετέχει στην προστασία του δερματικού φραγμού.

Γι’ αυτό και το ζητούμενο δεν είναι να έχουμε «περισσότερα μικρόβια» γενικά, αλλά μεγαλύτερη μικροβιακή ποικιλότητα και ισορροπία. Η επαφή με φυσικά περιβάλλοντα αποτελεί έναν από τους τρόπους με τους οποίους ερχόμαστε σε επαφή με διαφορετικούς μικροοργανισμούς.

Και φαίνεται πως αυτό μπορεί να συμβεί αρκετά γρήγορα. Μελέτη που εξέτασε την άμεση επαφή ανθρώπινου δέρματος με χώμα και φυτικά υλικά διαπίστωσε ότι η μικροβιακή ποικιλότητα του δέρματος αυξήθηκε μετά την έκθεση. Οι αλλαγές ήταν προσωρινές, κάτι που σημαίνει ότι δεν αρκεί απαραίτητα μία και μοναδική επαφή με τη φύση για μόνιμη αλλαγή του μικροβιώματος.

Η φύση αφήνει κυριολεκτικά το μικροβιακό της αποτύπωμα πάνω μας

Και δεν χρειάζεται να έχουμε έναν κήπο ή να ζούμε δίπλα σε δάσος. Έρευνα που δημοσιεύθηκε στο Environment International εξέτασε τι συμβαίνει όταν άνθρωποι εκτίθενται σε χώμα, φύλλα και αέρα από αστικούς χώρους πρασίνου.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι μετά την έκθεση αυξήθηκε η μικροβιακή ποικιλότητα στο δέρμα και στη μύτη σε δύο από τις τρεις περιοχές που μελετήθηκαν. Παράλληλα, η σύνθεση των μικροοργανισμών στο δέρμα έγινε περισσότερο παρόμοια με εκείνη του χώματος.

Αυτό έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για όσους ζούμε σε πόλεις, καθώς δείχνει ότι ένα πάρκο, ένας κήπος ή ακόμη και ένα κομμάτι πράσινου στη γειτονιά μας μπορεί να αποτελέσει πηγή μικροβιακής έκθεσης.

Τα παιδιά που παίζουν στο χώμα

Οι πιο ενδιαφέρουσες έρευνες, πάντως, έχουν γίνει και σε παιδιά. Σε φινλανδικούς παιδικούς σταθμούς, οι ερευνητές εμπλούτισαν τους χώρους παιχνιδιού με φυσικά υλικά, όπως χώμα, φυτά και άλλα στοιχεία του δασικού περιβάλλοντος.

Μετά από συστηματική έκθεση, παρατηρήθηκαν αλλαγές στη μικροβιακή σύνθεση του δέρματος των παιδιών, ενώ σε σχετικές μελέτες καταγράφηκαν και διαφοροποιήσεις σε δείκτες που συνδέονται με τη λειτουργία του ανοσοποιητικού.

Σε άλλη μελέτη, παιδιά έπαιζαν σε άμμο εμπλουτισμένη με μικροβιακά πλούσιο χώμα. Εκτός από τις αλλαγές στη μικροβιακή ποικιλότητα του δέρματος, οι ερευνητές παρατήρησαν αλλαγές σε ανοσολογικούς δείκτες, μεταξύ άλλων σε κύτταρα και μηχανισμούς που συμμετέχουν στη ρύθμιση της ανοσολογικής απόκρισης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το παιχνίδι στο χώμα προλαμβάνει το άσθμα, τις αλλεργίες ή το έκζεμα. Οι ερευνητές εξετάζουν αν υπάρχει τέτοια πιθανή σχέση, αλλά δεν έχει αποδειχθεί ότι η επαφή με τη φύση από μόνη της προστατεύει από αυτές τις παθήσεις.

Και οι μεγάλοι μπορούν να ωφεληθούν

Η εικόνα δεν αφορά μόνο τα παιδιά. Σε μελέτη, ενήλικες κλήθηκαν να καλλιεργήσουν βρώσιμα φυτά σε εσωτερικό χώρο κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Η μία ομάδα χρησιμοποίησε μικροβιακά πλούσιο χώμα, ενώ η άλλη ένα οπτικά παρόμοιο αλλά μικροβιακά φτωχότερο υπόστρωμα.

Μετά από έναν μήνα, στην ομάδα που χρησιμοποίησε το μικροβιακά πλούσιο υπόστρωμα παρατηρήθηκε μεγαλύτερη ποικιλία βακτηρίων στο δέρμα, ενώ αυξήθηκαν και τα επίπεδα της ανοσορυθμιστικής κυτοκίνης IL-10 στο αίμα.

Με άλλα λόγια, λίγη κηπουρική μπορεί να είναι ένας εύκολος τρόπος να ερχόμαστε συστηματικά σε επαφή με μικροοργανισμούς του φυσικού περιβάλλοντος, ακόμη και αν μένουμε σε διαμέρισμα.

Ακόμη και το γραφείο μπορεί να γίνει πιο «πράσινο»

Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι οι ερευνητές έχουν εξετάσει αν μπορούμε να μεταφέρουμε μέρος αυτής της μικροβιακής ποικιλότητας στους χώρους όπου περνάμε πολλές ώρες.

Σε μελέτη στην Φινλανδία που δημοσιέυθηκε στο Scientific Reports τοποθετήθηκαν ζωντανοί πράσινοι τοίχοι σε γραφεία για δύο εβδομάδες. Οι εργαζόμενοι που εκτέθηκαν στους πράσινους τοίχους παρουσίασαν αλλαγές στη μικροβιακή ποικιλότητα του δέρματος, μεταξύ άλλων αύξηση βακτηρίων του γένους Lactobacillus. Οι ερευνητές παρατήρησαν επίσης αλλαγές σε ορισμένους δείκτες του ανοσοποιητικού.

Η συγκεκριμένη μελέτη ήταν μικρή συμμετείχαν 28 εργαζόμενοι και οι ίδιοι οι ερευνητές σημειώνουν ότι χρειάζεται περαιτέρω έρευνα. Ωστόσο, προσθέτει ένα ακόμη κομμάτι στο παζλ για τη σχέση ανάμεσα στην πράσινη βιοποικιλότητα, το μικροβίωμα και το ανοσοποιητικό.

Δεν χρειάζεται να φοβόμαστε κάθε μικρόβιο

Όπως σημειώνει το Nature Reviews όλα αυτά συνδέονται με την «υπόθεση της βιοποικιλότητας», σύμφωνα με την οποία η επαφή μας με φυσικά περιβάλλοντα και τη μικροβιακή ποικιλία τους μπορεί να επηρεάζει το μικροβίωμα και την ανοσολογική λειτουργία. Η υπόθεση παραμένει αντικείμενο ενεργούς έρευνας και δεν σημαίνει ότι η επαφή με το χώμα προλαμβάνει ασθένειες.

Γι’ αυτό, όταν βγαίνουμε στη φύση, δεν χρειάζεται να φοβόμαστε κάθε μικρόβιο. Λίγο χώμα, λίγα φυτά, ένα πάρκο ή λίγη κηπουρική μπορούν να μας φέρουν σε επαφή με μεγαλύτερη μικροβιακή ποικιλότητα, χωρίς φυσικά να ξεχνάμε τους βασικούς κανόνες υγιεινής.

Ίσως, τελικά, το να λερώσουμε λίγο τα χέρια μας να μην είναι και τόσο κακή ιδέα.

Με πληροφορίες από BBC,Environment International,Scientific Reports ,Nature Reviews