Το «ΝΑΤΟ των σουνιτών», οι στόχοι του και η Ελλάδα

Ο πόλεμος συνεχίζει –παρά τη συμφωνία που επιτεύχθηκε– να μεταμορφώνει ριζικά τη Μέση Ανατολή και οι ρωγμές στις ισορροπίες ισχύος ολοένα βαθαίνουν. Κοντά στον φόβο του Ιράν, που βγαίνει από τη σύρραξη πιθανώς πιο ενισχυμένο, έχει προστεθεί και η δυσπιστία για τον Ντόναλντ Τραμπ και τον Μπενιαμίν Νετανιάχου.

Σε αυτό το πλαίσιο η Σαουδική Αραβία ανέλαβε την πρωτοβουλία να καταστρώσει ένα σχέδιο που, εάν ευοδωθεί, θα μπορούσε να ανατρέψει την αρχιτεκτονική ασφαλείας ολόκληρης της Μέσης Ανατολής, όπως προειδοποιεί ο Τζανλούκα ντι Φέο της ιταλικής La Repubblica, αναφερόμενος στις εντατικές προσπάθειες του Ριάντ για μια συμμαχία με το Πακιστάν, την Αίγυπτο και την Τουρκία.

Advertisement

Οπως συνοψίζει ο ιταλός δημοσιογράφος με ειδίκευση σε στρατιωτικές υποθέσεις, τα τέσσερα σουνιτικά κράτη σχεδιάζουν ένα στρατιωτικό σύμφωνο με σημαντικές οικονομικές και πολιτικές προεκτάσεις. Είναι, δε, κάτι που αφορά άμεσα την Ελλάδα και την εξωτερική πολιτική της, δεδομένων της πολυεπίπεδης (και στρατιωτικής) συνεργασίας Αθήνας – Ριάντ από τη μια, και της εύθραυστης σχέσης με την Τουρκία, από την άλλη.

Αν και ακόμη στα χαρτιά, η σουνιτική συμμαχία είναι ήδη γνωστή ως STEP, από τα αρχικά των τεσσάρων κρατών, ενώ κάποιοι κάνουν ήδη λόγο για «ΝΑΤΟ της Αραβίας». Στο Ριάντ μιλούν για Συμφωνίες του Μωάμεθ και ο ιταλός ειδικός παρατηρεί πως αυτό καταδεικνύει τον κεντρικό –καθοδηγητικό και ηγετικό– ρόλο που επιδιώκει να διαδραματίσει ο πρίγκιπας διάδοχος του θρόνου και de facto ηγέτης της Σαουδικής Αραβίας Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει συναντηθεί με τον Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν τρεις φορές τα τελευταία πέντε χρόνια και μόλις πριν 18 μήνες, κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στην Αλ Ούλα, είχε συμπροεδρεύσει, μαζί με τον σαουδάραβα ηγέτη, στην πρώτη συνεδρίαση του Ανώτατου Συμβουλίου Στρατηγικής Συνεργασίας Ελλάδας – Σαουδικής Αραβίας. Παράλληλα ο Πρωθυπουργός φρόντισε να υπογράψει, πέρυσι τον Μάιο, με τον ηγέτη της Αιγύπτου Αμπντελφατάχ Αλ Σίσι, διακήρυξη για τη στρατηγική εταιρική σχέση Αθήνας – Καΐρου, ενώ μόλις τον περασμένο Απρίλιο υποδέχτηκε στο Μέγαρο Μαξίμου τον εμίρη του Κατάρ, σεΐχη Ταμίμ μπιν Χαμάντ Αλ Θανί.

Ωστόσο, αυτή η ενεργητική διπλωματική τακτική της ελληνικής κυβέρνησης στη Μέση Ανατολή δεν εγγυάται ότι οι παραδοσιακοί δεσμοί τεσσάρων σουνιτικών λαών θα παρακαμφθούν για χάρη μιας ευρωπαϊκής χριστιανικής χώρας.

Ισως το μεγαλύτερο εμπόδιο –και αυτό ενδέχεται να είναι το κρίσιμο σημείο–, είναι ότι το σχέδιο αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει την ταφόπλακα των Συμφωνιών του Αβραάμ με το Ισραήλ.

Μια σουνιτική συμμαχία Σαουδαράβων, Τούρκων, Πακιστανών και Αιγυπτίων θα ήταν ικανή να λειτουργεί σε πλήρη αυτονομία, την ώρα που ο ρόλος των ΗΠΑ –έστω και σε επίπεδα συμβολισμών και όχι επιχειρησιακής δυνατότητας– έχει δεχτεί ένα πλήγμα.

Οπως το έθεσε ένας ανώτατος αξιωματικός από χώρα του Περσικού Κόλπου, «οι Σαουδάραβες έχουν τα χρήματα, οι Πακιστανοί τα πυρηνικά όπλα, οι Τούρκοι την τεχνολογία και οι Αιγύπτιοι έναν τρομερά ισχυρό στρατό», το οποίο σημαίνει πως ενδεχομένως να επίκειται η γένεση μιας νέας στρατιωτικής υπερδύναμης, με ό,τι μπορεί να σημαίνει αυτό για τη σταθερότητα στην πιο ασταθή περιοχή του πλανήτη.

Ο δημοσιογράφος της La Repubblica εφιστά, βέβαια, την προσοχή στο γεγονός πως στο παρελθόν πρόεδροι, εμίρηδες και δικτάτορες της Μέσης Ανατολής είχαν ανακηρύξει διάφορες συμμαχίες, συντηρητικές-θρησκευτικές και προοδευτικές -πολιτικές, οι οποίες αποδείχθηκαν εφήμερες. Την εποχή του μπααθισμού, του Σαντάμ Χουσεΐν, του Χάφεζ αλ Ασαντ και των λιγότερο ευθυγραμμισμένων Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ και Μουαμάρ Καντάφι δημιουργήθηκαν ακόμη και ομοσπονδίες κρατών, οι οποίες, όμως, δεν άντεξαν πολύ.

Ομως σήμερα η αποφασιστικότητα του Μπενιαμίν Νετανιάχου να επιτύχει τους όποιους στόχους του χωρίς να λαμβάνει υπ’ όψιν ούτε καν τα βέτο του Λευκού Οίκου, σε συνδυασμό με την αδυναμία του Τραμπ και την διαφαινόμενη απροθυμία του να εγγυηθεί την ασφάλεια της περιοχής, έχουν δημιουργήσει ένα μεγάλο κενό. Εξ ου και η επιδίωξη του Μπιν Σαλμάν να διασφαλίσει την πατρίδα του έναντι κάθε απειλής, περιλαμβανομένης και της πυρηνικής.

Οπως σημειώνεται στο ιταλικό δημοσίευμα, το έναυσμα για την έναρξη αυτής της πορείας ήταν μια ισραηλινή επιχείρηση που κλόνισε τις σχέσεις του Τελ Αβίβ με τις αραβικές μοναρχίες: η επιδρομή του περασμένου Σεπτεμβρίου στην Ντόχα του Κατάρ με στόχο την εξόντωση ηγετικών στελεχών της Χαμάς.

Το γεγονός σόκαρε τα κράτη του Κόλπου ενώ ο σαουδάραβας ηγέτης δεν άργησε να αντιδράσει, υπογράφοντας, έπειτα από λίγες εβδομάδες, συνθήκη συνεργασίας με το Ισλαμαμπάντ, η οποία περιλαμβάνει ρήτρα αμοιβαίας άμυνας παρόμοια με το Αρθρο 5 του ΝΑΤΟ: οι Πακιστανοί προσφέρουν την ομπρέλα του πυρηνικού τους οπλοστασίου και των ενόπλων δυνάμεών τους, οι οποίες δεν είναι μεν οι πλέον σύγχρονες αλλά είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικές, ενώ οι Σαουδάραβες υποστηρίζουν την πακιστανική οικονομία.

Η αμερικανοϊσραηλινή επίθεση της 28ης Φεβρουαρίου κατά του Ιράν αποτέλεσε ένα δεύτερο, εξίσου ισχυρό, σοκ, καθώς οι Σαουδάραβες υποστήριζαν τις μεσολαβητικές προσπάθειες του Ομάν. Πίστευαν, μάλιστα, πως επέκειτο μια διευθέτηση, αντιθέτως, όμως, παρασύρθηκαν σε έναν πόλεμο, χωρίς προειδοποίηση και δίχως να λάβουν ενισχύσεις από τους Αμερικανούς, γεγονός που επέτρεψε στους Φρουρούς της Επανάστασης να επιβάλουν στις μοναρχίες του Κόλπου το μεγαλύτερο μέρος του κόστους του πολέμου που άρχισαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.

Ακριβώς η επιθυμία να τερματιστεί ο πόλεμος ήταν που έφερε στα μέσα του Μαρτίου τους τέσσερις υπουργούς Εξωτερικών της STEP στο ίδιο τραπέζι: εκεί τέθηκαν οι βάσεις για την διπλωματική πρωτοβουλία που οδήγησε στην αναστολή των αμερικανικών βομβαρδισμών και στις συνομιλίες του Ισλαμαμπάντ. Οι διαβουλεύσεις μεταξύ των επικεφαλής της διπλωματίας των τεσσάρων σουνιτικών κρατών απέκτησαν μόνιμο χαρακτήρα, ενώ ακολούθησαν και απευθείας συναντήσεις μεταξύ ηγετών, με τον ιταλό σχολιαστή να γράφει πως ο Μοχάμεντ Μπιν Σαλμάν αναμένεται σύντομα να επισκεφτεί την Τουρκία.

Οι δύο πλευρές θα συζητήσουν την πιθανή συμμετοχή Αγκυρας στη συνθήκη ασφαλείας με το Ισλαμαμπάντ (οι Πακιστανοί υποστηρίζουν ότι υπάρχει ήδη έτοιμο προσχέδιο) ενώ παράλληλα έχουν ήδη συνάψει συμφωνίες για την κατασκευή σιδηροδρόμων, κέντρων logistics, μεταφορικών υποδομών και ψηφιακών συστημάτων.

Επιπλέον η προσέγγιση μεταξύ Αιγύπτου και Τουρκίας, που μέχρι πριν από τέσσερα χρόνια ήταν σκληροί αντίπαλοι, μετατρέπεται πλέον σε «αδελφότητα όπλων», όπως το θέτει ο Ιταλός. Αυτή τη στιγμή οι αεροπορίες των δύο χωρών πραγματοποιούν κοινές ασκήσεις και εξετάζουν τη δημιουργία μιας κοινής μοίρας μαχητικών F-16 με αποστολή να προστατεύει τον εναέριο χώρο της Σαουδικής Αραβίας. Την πρόθεση του να ενταχθεί σε αυτό το «ΝΑΤΟ της Αραβίας» έχει εκφράσει και το Κατάρ (οι ένοπλες δυνάμεις του οποίου εκπαιδεύονται από την Τουρκία).

Κάτι που δεν πρέπει να μας διαφεύγει, είναι το γεγονός ότι από κοινού οι δυνάμεις αυτές θα ήταν σε θέση να θέτουν υπό άμεσο έλεγχο τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα στον κόσμο: τον Βόσπορο, τη Διώρυγα του Σουέζ, το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ και τα Στενά του Ορμούζ.