Το κουνούπι-τέρας, εμείς και η Πολιτεία

Οπου σταθώ και όπου βρεθώ αυτές τις μέρες η συζήτηση καταλήγει στα κουνούπια. Ο ιός του Δυτικού Νείλου απασχολεί τον κύριο στο καφενείο, την ψιλικατζού, την ψυχολόγο, τον μανάβη μου. Αρχισα και εγώ, που μέχρι πρότινος προσπερνούσα το θέμα, να σκέφτομαι πόσο επικίνδυνο είναι να πάω θερινό σινεμά σε κήπο με δέντρα και ποιο είναι το καλύτερο εντομοαπωθητικό.

Κοίτα να δεις που αυτό το επίμονο, εκνευριστικό ζουζούνι κατέληξε να γίνει ο φόβος και ο τρόμος μας. Κάποτε απλώς μας ενοχλούσε, αλλά δεν καταναλώναμε και τόση σκέψη γι’ αυτό. Με ένα αντικουνουπικό, μια σήτα, μια παντόφλα και λίγη υπομονή μέχρι να τελειώσουν οι ζέστες, το αντιμετωπίζαμε. Αλλά ήρθε ο Δυτικός Νείλος και το κουνούπι έγινε κίνδυνος, ένα μικρό τέρας πάνω στο μπράτσο μας.

Advertisement

Δεν σημαίνει, βέβαια, ότι κάθε κουνούπι είναι φορέας του ιού, ούτε ότι ένα τσίμπημα μετατρέπεται αυτομάτως σε ασθένεια. Και αυτή η διάκριση έχει σημασία ακριβώς επειδή ο φόβος έχει την τάση να ισοπεδώνει τις αποστάσεις ανάμεσα στο πιθανό και το βέβαιο. Ο ιός μεταδίδεται κυρίως μέσω τσιμπήματος μολυσμένου κουνουπιού και η κυκλοφορία του παρακολουθείται από τις αρμόδιες υγειονομικές αρχές.

Είναι το αντικουνουπικό λύση; Σίγουρα δεν είναι λύση ολοκληρωμένη. Η τελευταία περιλαμβάνει τον περιορισμό των συνθηκών που ευνοούν τον πληθυσμό των κουνουπιών. Δεν το καταλαβαίνουμε, αλλά τους φτιάχνουμε παντού την ιδανική φωλιά για να αναπαραχθούν: ένα πιατάκι κάτω από μια γλάστρα που κρατάει νερό, ένας κουβάς στην αυλή, μια ξεχασμένη λεκάνη στο μπαλκόνι, μια υδρορροή που δεν καθαρίστηκε, ένα φρεάτιο, μια δεξαμενή, ένας ακάλυπτος χώρος, ένα εγκαταλειμμένο οικόπεδο, όλα αυτά αποτελούν διάσπαρτες υποδομές μιας ζωής που λειτουργεί ως ιδανικό περιβάλλον για την αναπαραγωγή τους.

Το πρόβλημα είναι ότι η πόλη αποτελείται από χιλιάδες τέτοια «απαρατήρητα» σημεία. Κανένα μόνο του δεν μοιάζει αρκετά σημαντικό ώστε να προκαλέσει συναγερμό, όλα μαζί όμως συνθέτουν ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο το κουνούπι βρίσκει αυτό που χρειάζεται για να πολλαπλασιαστεί και να κουβαλήσει μαζί του ασθένειες.

Η πρόληψη και έγκαιρη επέμβαση παίζουν ρόλο, από το πόσο γρήγορα καθαρίζεται ένα φρεάτιο που κρατάει νερό, ποιος αναλαμβάνει έναν παραμελημένο κοινόχρηστο χώρο και τι γίνεται με ένα εγκαταλειμμένο οικόπεδο, μέχρι το πώς αντιμετωπίζεται ένα πρόβλημα που βρίσκεται ανάμεσα στην ιδιωτική ευθύνη και τη δημόσια αρμοδιότητα.

Είναι εύκολο να μετατρέψουμε την πρόληψη σε ατομική υπόθεση και να πούμε στον καθένα να βάλει αντικουνουπικό, να φορέσει μακριά ρούχα, να βάλει σήτες και να μην αφήνει νερά στις γλάστρες του. Ολα αυτά είναι χρήσιμα και αναγκαία, αλλά υπάρχει κάτι που χάνεται όταν ολόκληρη η ευθύνη ακουμπά πάνω στον πολίτη. Αν η πολυκατοικία έχει ακάλυπτο που δεν συντηρείται, αν δίπλα υπάρχει οικόπεδο που έχει αφεθεί στην τύχη του, αν υπάρχουν κοινόχρηστες υποδομές που κρατούν νερό, αν οι ψεκασμοί από την Πολιτεία έγιναν καθυστερημένα, τότε το καλύτερο αντικουνουπικό του κόσμου να βάλεις, δεν σε σώζει.

Ατομική προσοχή και δημόσια οργάνωση: αυτά τα δύο στην Ελλάδα μοιάζουν να ζουν σε παράλληλους κόσμους. Περιμένουμε από τον πολίτη να είναι σχολαστικός με τη γλάστρα του, αλλά όχι πάντα από το σύστημα να είναι εξίσου σχολαστικό με τον δημόσιο χώρο. Διαβάζω για τους ψεκασμούς και διαπιστώνω ότι υπάρχουν ερωτήματα για το αν οι προληπτικές παρεμβάσεις των περιφερειών και των δήμων έγιναν στον σωστό χρόνο και αν ήταν επαρκείς ως προς την έκταση και την αποτελεσματικότητά τους.

Στο επίκεντρο βρίσκεται κυρίως το πότε ξεκίνησαν οι ψεκασμοί, ποιες περιοχές κάλυψαν και αν οι δράσεις αυτές είχαν προηγηθεί της έξαρσης των πληθυσμών των κουνουπιών και, κατ’ επέκταση, της ενίσχυσης της κυκλοφορίας του ιού. Για τους ειδικούς, η πρόληψη χάνει μεγάλο μέρος της αξίας της όταν ενεργοποιείται αφότου η μετάδοση έχει ήδη αρχίσει να αυξάνεται. Η ουσιαστική παρέμβαση πρέπει να προηγείται, με έμφαση στον έγκαιρο εντοπισμό των σημείων όπου αναπτύσσονται οι προνύμφες και στην εξουδετέρωσή τους προτού εξελιχθούν σε ενήλικα κουνούπια ικανά να συνεχίσουν τον κύκλο μετάδοσης.

Η συζήτηση ξεπερνά τα κουνούπια. Είναι μια ευκαιρία να δούμε πόσο καλά λειτουργεί ένας μηχανισμός πρόληψης όταν το πρόβλημα είναι διάσπαρτο, μικρό σε κάθε επιμέρους σημείο και σοβαρό μόνο όταν τα πολλά μικρά σημεία αθροιστούν. Η πρόληψη δεν είναι ιδιαίτερα φωτογενής, δεν προσφέρει εύκολους ενόχους ούτε μια θεαματική λύση, απαιτεί όμως επανάληψη, επιμονή, έλεγχο, συντονισμό, και κυρίως την ικανότητα να ασχολείσαι με κάτι προτού γίνει πρόβλημα. Το δύσκολο, αλλά και το αποτελεσματικό, είναι να έχεις ήδη φροντίσει ώστε όταν έρθει η στιγμή της μετάδοσης, να υπάρχουν όσο το δυνατόν λιγότερες ευκαιρίες για να συμβεί.

Πάντως ένα είναι σίγουρο, ότι αυτό το μικρό ζουζούνι κατάφερε να μετατρέψει ένα πιατάκι γλάστρας σε υπόθεση δημόσιας υγείας και να φωτίσει την αλυσίδα που συνδέει ένα παραμελημένο οικόπεδο με τα κενά στη φροντίδα του δημόσιου χώρου μας.

Μέχρι να καλύψουμε τα κενά, βάλτε αντικουνουπικό και σήτα.