Δισεκατομμύρια για πυραύλους ή για Canadair;

Μέχρι τη στιγμή που γράφεται αυτό το κείμενο, στις 4 Αυγούστου, τέσσερις ευρωπαϊκές χώρες έχουν καταγράψει απώλειες περίπου τεσσάρων εκατομμυρίων στρεμμάτων από τις πυρκαγιές. Η Ελλάδα, η Ισπανία, η Ιταλία και η Γαλλία, καίγονται ταυτόχρονα. Αυτό από μόνο του δείχνει ότι το ευρωπαϊκό μοντέλο αντιμετώπισης των μεγάλων πυρκαγιών μέσω της αλληλοβοήθειας, έχει πάψει να λειτουργεί. Αν όλοι χρειάζονται βοήθεια την ίδια στιγμή, ποιος μπορεί να βοηθήσει ποιον;

Η Γαλλία έχει χάσει φέτος πάνω από 2 εκατομμύρια στρέμματα δάσους, περίπου το 0,40% της συνολικής της έκτασης. Στην Ιταλία έχουν καεί 650.000 στρέμματα, που αντιστοιχούν στο 0,22% της έκτασής της, στην Ισπανία περίπου ένα εκατομμύριο στρέμματα (0,16%) και στην Ελλάδα 200.000-250.000 στρέμματα (0,15%-0,19%).

Advertisement

Οι συνέπειες για κάθε χώρα είναι διαφορετικές και δεν αποτυπώνονται σε απόλυτους αριθμούς. Διαφορετικές είναι και οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα κράτη σε σχέση με την πυρόσβεση: αλλιώς πολεμάς τη φωτιά σε μια πεδιάδα κι αλλιώς στο δύσβατο ελληνικό τερέν.

Πέρα από τις διαφορές, όμως, υπάρχει ένα κοινό. Η Ευρώπη είναι αντιμέτωπη με μια νέα πραγματικότητα, αυτήν της κλιματικής αλλαγής. Το 2026 έχει ήδη αποδειχθει μια από τις πιο δύσκολες χρονιές των τελευταίων δεκαετιών για πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Και βρισκόμαστε μόλις στις αρχές Αυγούστου.

Οι φωτιές ξεσπάνε, κατά κανόνα, την ίδια περίοδο σε όλες τις χώρες. Η χρονική τους σύμπτωση και η έντασή τους, κατέδειξε με τον πιο δραματικό τρόπο ότι ο παλιός τρόπος αντιμετώπισής τους έχει τελειώσει. Ο δανεισμός μέσων πυρόσβεσης που ήταν έως τώρα το σύνηθες, προϋποθέτει ότι τα μέσα του άλλου είναι διαθέσιμα.

Εδώ είναι το σημείο στο οποίο η κουβέντα συνήθως παρεκτρέπεται σε επιχειρήματα του στιλ «να πάρουμε δικά μας Canadair, να μην χρειαζόμαστε κανέναν». Πόσα Canadair να πάρουμε; Εκατό; Χίλια; Δεν είναι ακριβώς φτηνά και στην πραγματικότητα τα χρειάζεσαι μόνο μερικές εβδομάδες το χρόνο. Επιπλέον, υπάρχει το κόστος συντήρησης και ανταλλακτικών, αλλά και η εκπαίδευση των εξειδικευμένων πληρωμάτων. Δεν είναι πρακτικά εφικτό κάθε χώρα να έχει το δικό της στόλο, όπως δεν είναι εφικτό να συντηρούμε εκατοντάδες εκχιονιστικά, επειδή μπορεί να χιονίσει στην Αθήνα. Επίσης, τα Canadair δεν τα αγοράζεις από το σούπερ μάρκετ αεροπλάνων. Παράγονται λίγα και με αργούς ρυθμούς.

Ετσι όπως εξελίσσονται τα πράγματα υπάρχει μόνο μια λογική προσέγγιση κι αυτή είναι η δημιουργία μιας ευρωπαϊκής δύναμης δασοπυρόσβεσης: κοινός στόλος αεροσκαφών, κοινές ομάδες ταχείας επέμβασης, κοινά κέντρα εκπαίδευσης και πολιτικές πρόληψης. Η ήδη υπάρχουσα rescEU είναι φανερό ότι δεν μπορεί να ανταποκριθεί στην κλίμακα του προβλήματος. Ο σχεδιασμός της αφορούσε μια Ευρώπη στην οποία οι μεγάλες πυρκαγιές ήταν κατά κανόνα τοπικό φαινόμενο και όχι ταυτόχρονο γεγονός στη μισή ήπειρο.

Η ένσταση είναι εύλογη: «Αφού οι φωτιές είναι πλέον ταυτόχρονες, γιατί ένας ευρωπαϊκός στόλος θα είναι αρκετός;».

Διότι δεν είναι μόνο το θέμα του κόστους. Είναι κυρίως θέμα logistics. Τα Canadair είναι ιδανικά για το ελληνικό ανάγλυφο, ενώ άλλες περιοχές χρειάζονται διαφορετικού τύπου αεροσκάφη. Ενας κοινός στόλος θα επέτρεπε καλύτερη αξιοποίηση των διαθέσιμων μέσων. Κοινές προμήθειες, κοινή συντήρηση, κοινή εκπαίδευση και διαφορετικοί τύποι αεροσκαφών, ανάλογα με το έδαφος και τις ανάγκες κάθε περιοχής, θα αύξαναν σημαντικά την αποτελεσματικότητα.

Η ΕΕ είναι έτοιμη να δαπανήσει (ή να επενδύσει, όπως το δει κανείς) εκατοντάδες δισεκατομμύρια στην κοινή της άμυνα. Καλά κάνει. Πόσο, όμως, πρέπει να καεί ώστε να αποφασίσει να επενδύσει ανάλογα και στην πυρασφάλειά της; Οι Γάλλοι, για παράδειγμα, σκέφτονται πώς να προστατεύσουν το Μπορντό απέναντι σε μια επιθετική ενέργεια των Ρώσων, αλλά στο μεταξύ το Μπορντό κόντεψε να γίνει κρανίου τόπος από τη φωτιά. Οσο προετοιμαζόμαστε για τον πιθανό εχθρό στο μέτωπο, ο αληθινός μάς έχει ήδη επιτεθεί στα μετόπισθεν.

Οπως η Αμυνα, έτσι και η ανθεκτικότητα απέναντι στις φυσικές καταστροφές και την κλιματική αλλαγή οφείλει να αντιμετωπιστει άμεσα ως ζήτημα συλλογικής ασφάλειας. Οσα Canadair κι αν αγοράσει μια χώρα, δεν μπορεί να διαχειριστεί αυτά τα προβλήματα μόνη της. Αρα το δίλημμα δεν είναι «Belh@ra ή Canadair»· είναι «μόνοι μας ή όλοι μαζί».

Πολύ πριν φτάσουμε στα Canadair, όμως, που τα χρειαζόμαστε αφότου έχουμε πάρει φωτιά, υπάρχει απόλυτη ανάγκη μια κοινή ευρωπαϊκή στρατηγική για την πρόληψη. Δεν μπορεί να κάνει πρόληψη καθένας μόνος του όταν μιλάμε για εννιαίο οικοσύστημα, όπως η Μεσόγειος. Είναι σαν να μαζεύεις τα σκουπίδια μόνο από το ένα πεζοδρόμιο, διότι στο απέναντι είναι άλλος Δήμος.

Ολα αυτά δεν αποτελούν ούτε άλλοθι, ούτε ευκαιρία για εφησυχασμό από κάθε χώρα και κυβέρνηση. Δεν κουβεντιάζουμε αν η ευρωπαϊκή βοήθεια μπορεί να υποκαταστήσει την εθνική ευθύνη.

Δεν μπορεί και δεν πρέπει. Κουβεντιάζουμε για ενίσχυση των εθνικών μέσων, για άμεση συνεργασία με τους παραδίπλα και ταυτόχρονα για ισχυρή πανευρωπαϊκή στρατηγική. Για την Ελλάδα, ιδιαίτερα, ένας αυστηρότερος ευρωπαϊκός συντονισμός ίσως λειτουργούσε και ως κίνητρο βελτίωσης.

Η Ευρώπη αγωνιά να προστατεύσει τα σύνορά της. Η μεγάλη πρόκληση, όμως, είναι να προστατεύσει ταυτόχρονα τον ίδιο το φυσικό της χώρο. Τα τέσσερα εκατομμύρια στρέμματα, οι περιουσίες και οι άνθρωποι που χάθηκαν, είναι μια σοκαριστική υπενθύμιση ότι αυτό που ζούμε έχει πάψει προ πολλού να είναι αυστηρά εθνική υπόθεση.