Advertisement
Το 287 π.Χ. στην Σικελία, στην αρχαία πόλη των Συρακουσών, γεννήθηκε ένας άνδρας που θα έμενε στην ιστορία για το απίστευτα προχωρημένο για την εποχή μυαλό του. Ένας πρώιμος, αρχαίος Αϊνστάιν; Ίσως. Σίγουρα πάντως ένας από τους ευφυέστερους ανθρώπους της αρχαιότητας.
Ο Αρχιμήδης είχε μάλλον καταστήσει εμφανείς τις ικανότητές του στα μαθηματικά από νωρίς. Όταν ζούσε εκείνος στις Συρακούσες, τύραννος ήταν ο Ιέρωνας. Ο μαθηματικός και ο τύραννος (στην αρχαιότητα τύραννος ήταν ο απόλυτος άρχοντας που είχε πάρει άνομα την εξουσία) ίσως είχαν αναπτύξει κάποιου είδους φιλία.
Advertisement
Από πηγές μαθαίνουμε, ότι ο Ιέρωνας έκανε διάφορες παραγγελίες στον Αρχιμήδη. Είχε καταλάβει την διάνοιά του και προσπαθούσε να την εκμεταλλευτεί προς όφελος της πόλης τους.
Ο Αρχιμήδης δεν ησύχαζε καθόλου. Μανιακός με τα μαθηματικά, έγινε επίσης φυσικός, μηχανικός και αστρονόμος. Ο συνδυασμός αυτών των επιστημών, του επέτρεψε να πρωτοπορήσει στον κόσμο τόσο των θεωριών όσο και των εφευρέσεων.
Κάποια στιγμή, μπόρεσε να ταξιδέψει και στην Αίγυπτο, στην λαμπρή πόλη της Αλεξάνδρειας. Σε ένα από τα σπουδαιότερα πολιτιστικά κέντρα της αρχαιότητας. Εκεί έκανε σπουδαίες γνωριμίες, όπως ο Ευκλείδης (επίσης σπουδαίος μαθηματικός) και εμπνεύστηκε περαιτέρω.
Πραγματικά μαθηματικό μυαλό, ο Αρχιμήδης ήταν αυτός που ανακάλυψε τον κοχλία. Ο κοχλίας αποτελούνταν από έναν ξύλινο κύλινδρο (σωλήνα), μέσα στον οποίο υπήρχε ένας κεντρικός άξονας με ξύλινα πτερύγια τοποθετημένα σε σπειροειδή διάταξη, όπως το σπείρωμα μιας σημερινής βίδας. Χρησιμοποιήθηκε κυρίως για την κατά πολύ ευκολότερη και γρηγορότερη άντληση νερού.
Υπολόγισε μια προσεγγιστική τιμή για τον άρρητο αριθμό «π», διατύπωσε την αρχή άνωσης του νερού και έγινε διάσημος για την εφεύρεση καινοτόμων πολεμικών μηχανών.
Συγκεκριμένα, η αρχή άνωσης του νερού, διατυπώθηκε από τον Αρχιμήδη μετά τα γεγονότα της γνωστής σε όλους μας ιστορίας. Όταν ο τύραννος των Συρακουσών του ζήτησε να ελέγξει κατά πόσο το στέμμα του ήταν φτιαγμένο από ατόφιο χρυσάφι, ο Αρχιμήδης είχε καιρό που δεν μπορούσε να βρει λύση. Μέχρι την στιγμή που βυθίστηκε στο νερό της (αρχαίας) μπανιέρας του και είδε ότι μια ποσότητα νερού ξεχείλισε.
Ενθουσιασμένος εκτός ορίων, βγήκε γυμνός στους δρόμους φωνάζοντας «Εύρηκα! Εύρηκα!». Όταν επανήλθε στα λογικά του, ανακοίνωσε στον άρχοντα ότι ο τρόπος για να δει αν το στέμμα δεν ήταν κράμα, αλλά ατόφιο χρυσάφι, ήταν να το βυθίσει στο νερό μαζί με ένα κομμάτι χρυσάφι ίδιου βάρους με αυτό που είχε δώσει στον τεχνίτη του. Το στέμμα ήταν ελαφρύτερο, άρα αναμεμειγμένο με άλλα μέταλλα. Ο τεχνίτης του στέμματος είχε κλέψει ουσιαστικά τον άρχοντά του.
Οι πολεμικές μηχανές του Αρχιμήδη από την άλλη, είχαν πιο βίαιους σκοπούς. Τότε, ήταν η αυγή της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Τα πρώτα της βήματα και οι συνεχείς κατακτήσεις εδαφών. Οι Συρακούσες έπρεπε να αμυνθούν και οι εφευρέσεις του σπουδαίου μαθηματικού έπιαναν τόπο.
Το αρχιτρόνιτο, ένα πυροβόλο ατμού που ανακάλυψε ξανά ο Λεονάρντο ντα Βίντσι αιώνες αργότερα, οι καταπέλτες, οι αρπάγες (μηχανήματα που ανύψωναν και αναποδογύριζαν τα αντίπαλα πλοία) και τα κάτοπτρα που αντανακλούσαν το φως του ήλιου σε τέτοιο βαθμό που πυρπολούσαν τα πλοία των Ρωμαίων, ήταν όλα εφευρέσεις του Αρχιμήδη.
Έχουν διατυπωθεί και υποθέσεις, που λένε ότι ίσως μια άλλη εφεύρεση του Αρχιμήδη, η λεγόμενη «σφαίρα του Αρχιμήδη» λειτούργησε ως πρότυπο για την μετέπειτα κατασκευή του Μηχανισμού των Αντικυθήρων. Η σφαίρα λέγεται ότι έδειχνε με ακρίβεια τις κινήσεις του ήλιου και των πλανητών και ότι με βάση αυτήν μπόρεσε στην συνέχεια να φτιαχτεί ο «πρώτος υπολογιστής» όπως λέγεται αλλιώς ο Μηχανισμός. Αυτό όμως έγινε έναν αιώνα μετά τον Αρχιμήδη, με την σφαίρα του άφαντη και την μόνη πηγή για την υπόθεση αυτή να είναι τα γραπτά του Κικέρωνα (πολιτικός, ρήτορας, φιλόσοφος 1ου αιώνα π.Χ.).
Όταν ήρθε η ώρα για την κατάκτηση της Σικελίας και συγκεκριμένα των Συρακουσών, οι Ρωμαίοι χρειάστηκε να την πολιορκήσουν δύο χρόνια. Ίσως χάρη στον Αρχιμήδη είχε καθυστερήσει τόσο πολύ η κατάκτησή της…
Η φήμη του ήταν τόσο μεγάλη, που ο στρατηγός της εκστρατείας, ο Μάρκελλος, είχε δώσει εντολή στα στρατεύματα να μην τον πειράξουν αν τον έβρισκαν. Μόνο να του τον παρέδιδαν ζωντανό.
Κανένας τους όμως δεν ήξερε πώς έμοιαζε ο Αρχιμήδης. Κανένας τους δεν το είχε δει ποτέ από κοντά. Οπότε πώς μπορούσαν να ξέρουν ποιος ήταν; Αυτό που γνωρίζουμε μέχρις στιγμής, είναι ότι ένας Ρωμαίος στρατιώτης, βρήκε μπροστά του τον ηλικιωμένο Αρχιμήδη, ο οποίος ίσως του πρόβαλε αντίσταση, με αποτέλεσμα ο Ρωμαίος να τον σκοτώσει.
Ο Αρχιμήδης δεν υπήρξε απλώς ένας κορυφαίος στοχαστής της εποχής του, αλλά ο σπουδαιότερος θετικός επιστήμονας της αρχαιότητας και ένας από τους μεγαλύτερους όλων των εποχών. Η ανεκτίμητη παρακαταθήκη του –από τις θεμελιώδεις αρχές της φυσικής και της γεωμετρίας μέχρι τις ιδιοφυείς μηχανικές του εφευρέσεις– γεφύρωσε για πρώτη φορά τη θεωρία με την πράξη. Το έργο του άντεξε στο πέρασμα των αιώνων και συνεχίζει να αποτελεί τη βάση της σύγχρονης επιστήμης, αποδεικνύοντας ότι το πνεύμα του Συρακούσιου σοφού παραμένει ζωντανό και επίκαιρο κάθε φορά που η ανθρωπότητα αναζητά τη γνώση και την εξέλιξη.
Βιβλιογραφία:
