Καύσωνες: Θα σπάσει το φράγμα των 50 βαθμών στη Μεσόγειο;

Μέχρι την ώρα που γράφονταν αυτές οι γραμμές (15/7/2026) οι καύσωνες έχουν χτυπήσει την κεντρική και βόρεια Ευρώπη, αλλά όχι ακόμα την Ελλάδα. Την περασμένη χρονιά η Αθήνα είχε ήδη βιώσει στα μέσα Ιουλίου ένα κύμα καύσωνα και οι επιστήμονες προβλέπουν ότι δεν θα το αποφύγουμε ούτε εφέτος.

Σύμφωνα με τη βρετανική Telegraph, το να καταγραφεί εφέτος για πρώτη φορά θερμοκρασία άνω των 50 βαθμών Κελσίου σε μετεωρολογικό σταθμό της νότιας Ευρώπης δεν θεωρείται μακρινό ή θεωρητικό σενάριο. Ας ελπίσουμε ότι η Ελλάδα δεν θα κατακτήσει αυτή την πρωτιά. Ο καθηγητής Γεωφυσικών και Κλιματικών Κινδύνων του University College London (UCL), Μπιλ ΜακΓκουάιρ, ανέφερε στην Telegraph ότι ένα τέτοιο ρεκόρ είναι «απολύτως πιθανό», ακόμη και μέσα στο φετινό καλοκαίρι.

Advertisement

Σύμφωνα με τα επίσημα αρχεία της Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας (ΕΜΥ), η υψηλότερη θερμοκρασία που έχει καταγραφεί επίσημα στην Ελλάδα ήταν 48 βαθμοί Κελσίου και σημειώθηκε στις 10 Ιουλίου 1977, στους μετεωρολογικούς σταθμούς της Ελευσίνας και του Τατοΐου, στην Αττική. Αυτή η τιμή είναι η πιο υψηλή θερμοκρασία που έχει καταγραφεί ποτέ, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σε ολόκληρη την ηπειρωτική Ευρώπη (και ως τέτοια είναι καταγεγραμμένη στα επίσημα αρχεία του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού).

Ωστόσο, με βάση την άποψη του μετεωρολόγου και πρώην διευθυντή της ΕΜΥ Θοδωρή Κολυδά, το ρεκόρ αυτό είναι αμφισβητήσιμο, καθώς εκείνη την ημέρα στην Πάρνηθα είχε ξεσπάσει πυρκαγιά που έφτασε πολύ κοντά στο Τατόι. Ενώ στην περίπτωση του σταθμού της Ελευσίνας η θέρμανση προήλθε πιθανόν κυρίως από τους δυτικούς βoρειοδυτικούς ανέμους.

Εκτός ηπειρωτικού κορμού, το υφιστάμενο ευρωπαϊκό ρεκόρ είναι οι 48,8 βαθμοί που καταγράφηκαν στη Σικελία το 2021. Κατά τον ΜακΓκουάιρ του UCL δεν απαιτείται ιδιαίτερα μεγάλη μεταβολή των συνθηκών ώστε αυτό το όριο να ξεπεραστεί. Η βρετανική εφημερίδα θυμίζει πως ήδη η φετινή θερινή περίοδος περιλαμβάνει αλλεπάλληλα ιστορικά υψηλά. Η Βαρκελώνη σημείωσε την υψηλότερη θερμοκρασία που έχει καταγραφεί ποτέ στην πόλη, με 40,5 βαθμούς στις 8 Ιουλίου, ενώ στη Γαλλία η 24η Ιουνίου αποτέλεσε τη θερμότερη ημέρα που έχει ποτέ καταγραφεί σε εθνικό επίπεδο ως μέση ημερήσια θερμοκρασία.

Κατά την ανάλυση του έγκυρου βρετανικού φύλλου, η Σαρδηνία και η Σικελία αναμένεται τις επόμενες ημέρες να ξεπεράσουν τους 40 βαθμούς, ακριβώς την περίοδο που εκατοντάδες χιλιάδες Ευρωπαίοι ξεκινούν τις θερινές διακοπές τους. Ο καθηγητής ΜακΓκουάιρ εμφανίζεται ιδιαίτερα απαισιόδοξος για το μέλλον των καλοκαιριών στη νότια Ευρώπη. Οπως σημειώνει, οι παρατεταμένες περίοδοι με θερμοκρασίες πάνω από 40 βαθμούς θα αποτελούν ολοένα και συχνότερο φαινόμενο, καθιστώντας δύσκολη ακόμη και την καθημερινή δραστηριότητα, ιδιαίτερα για ηλικιωμένους και μικρά παιδιά.

Παράλληλα, προειδοποιεί ότι οι δασικές πυρκαγιές θα εξελιχθούν σε έναν από τους σημαντικότερους κινδύνους για ολόκληρη τη Μεσόγειο, απειλώντας ανθρώπινες ζωές, κατοικίες και τουριστικές περιοχές. Τις τελευταίες εβδομάδες μεγάλες φωτιές έπληξαν την Ανδαλουσία στην Ισπανία και περιοχές στους πρόποδες των γαλλικών Πυρηναίων, ενώ μόνο στην επαρχία της Αλμερίας έχασαν τη ζωή τους 13 άνθρωποι.

Ο ίδιος υποστηρίζει ότι όσα βιώνει σήμερα η Ευρώπη δεν αποτελούν τη «νέα κανονικότητα», αλλά απλώς έναν ακόμη σταθμό σε μια πορεία συνεχούς ανόδου των θερμοκρασιών. Οπως χαρακτηριστικά επισημαίνει, από την οπτική του έτους 2100, το καλοκαίρι του 2026 ενδέχεται να θεωρείται ένα από τα πιο δροσερά του αιώνα.

Η ελληνική οπτική

Ανάλογη είναι και η εκτίμηση του ερευνητή του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, Σταύρου Ντάφη. Οπως αναφέρει στην Telegraph, το ορόσημο των 50 βαθμών Κελσίου βρίσκεται στον ορίζοντα.

«Η τάση εξελίσσεται πιο γρήγορα από ό,τι περιμέναμε, και όχι πιο αργά. Δεν θα με εξέπληττε να δούμε την πρώτη πραγματική μέτρηση 50 βαθμών Κελσίου στην ενδοχώρα της νότιας Ισπανίας, στη Σικελία, ή ενδεχομένως στην Ελλάδα, μέσα στην επόμενη δεκαετία, υπό τις κατάλληλες συνοπτικές συνθήκες», σημείωσε ο κ. Ντάφης. Οι συνοπτικές συνθήκες είναι, με απλά λόγια, η «μεγάλη εικόνα» του καιρού σε μια τεράστια γεωγραφική περιοχή (όπως ολόκληρη η Ευρώπη ή η Μεσόγειος).

Ο έλληνας επιστήμονας πρόσθεσε τα εξής: «Οι επιστήμονες έχουν αφιερώσει δεκαετίες προετοιμάζοντας το κοινό για ένα θερμότερο μέλλον, αλλά αυτό το μέλλον φτάνει ακόμη πιο γρήγορα από ό,τι είχε προβλεφθεί, εν μέρει επειδή οι μικρές τοπικές μεταβολές στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία ακολουθούν μηχανισμούς που δεν καταγράφονται πάντα από τα κλιματικά μοντέλα».

Οι μετεωρολόγοι θεωρούν λοιπόν ότι η εξέλιξη της υπερθέρμανσης προχωρά ταχύτερα από ό,τι προέβλεπαν αρκετά κλιματικά μοντέλα. Οι αλλαγές αυτές δεν περιορίζονται στα στατιστικά στοιχεία: επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζεται η τουριστική ανάπτυξη στη νότια Ευρώπη.

Ο τουρισμός

Eρευνα του Πολυτεχνείου της Καταλονίας προβλέπει ότι έως το 2050 ορισμένες περιοχές της νότιας Ισπανίας θα μπορούσαν να αποκτήσουν χαρακτηριστικά στέπας ή ακόμη και ερήμου, μεταβάλλοντας ριζικά τις κλιματικές συνθήκες που επί δεκαετίες τροφοδοτούσαν τον μαζικό τουρισμό.

Σύμφωνα με τη βρετανική εφημερίδα, ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν και οι επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία. Υπολογίζεται ότι παγκοσμίως περίπου μισό εκατομμύριο άνθρωποι χάνουν κάθε χρόνο τη ζωή τους εξαιτίας ακραίας ζέστης, αριθμός μεγαλύτερος από τους θανάτους που προκαλούνται συνολικά από πολέμους και τρομοκρατικές επιθέσεις.

Μελέτη του University of Roehampton το 2023 κατέδειξε πως όταν η θερμοκρασία του περιβάλλοντος ξεπερνά τους 40 βαθμούς ο ανθρώπινος οργανισμός αρχίζει να λειτουργεί με σημαντικά μεγαλύτερη ενεργειακή επιβάρυνση. Σε συνθήκες 40 βαθμών και χαμηλής υγρασίας ο μεταβολικός ρυθμός αυξάνεται κατά περίπου 35%.

Σε θερμοκρασίες κοντά στους 50 βαθμούς οι κίνδυνοι γίνονται πολύ σοβαρότεροι. Η αφυδάτωση επιταχύνεται, τα κύτταρα αρχίζουν να υφίστανται βλάβες και η αδυναμία του οργανισμού να ρυθμίσει αποτελεσματικά τη θερμοκρασία του μπορεί να οδηγήσει σε θερμοπληξία, επιδείνωση καρδιολογικών ή αναπνευστικών παθήσεων και, σε ακραίες περιπτώσεις, ακόμη και σε πολυοργανική ανεπάρκεια μέσα σε λίγες ώρες.

Προσοχή στις δραστηριότητες

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται και για όσους επιλέγουν δραστήριες διακοπές. Ο Λι Μπίρμπινγκ, ιδρυτής εταιρείας που οργανώνει ποδηλατικές εκδρομές με την ονομασία Love Velo, σημειώνει μιλώντας στην Telegraph ότι τα τελευταία χρόνια έχουν σημειωθεί αρκετοί θάνατοι τουριστών που υποτίμησαν τις πραγματικές συνθήκες που επικρατούσαν σε ορεινές ή απομακρυσμένες περιοχές με υψηλές θερμοκρασίες. Ακόμη και δημοφιλείς προορισμοί, όπως η Τενερίφη, μπορεί να αποδειχτούν ιδιαίτερα επικίνδυνοι όταν παρουσιαστεί κάποιο απρόοπτο μακριά από οργανωμένες υποδομές.

Παρά τις προειδοποιήσεις, η τουριστική ζήτηση δεν δείχνει να υποχωρεί. Η Ισπανία αναμένεται να προσεγγίσει τα 100 εκατομμύρια διεθνών αφίξεων μέσα στο 2026, επίδοση που θα αποτελέσει νέο ιστορικό ορόσημο για τη χώρα. Ταυτόχρονα, μεγάλοι τουριστικοί όμιλοι αρχίζουν να προσαρμόζουν τις στρατηγικές τους, επενδύοντας περισσότερο σε βορειότερους προορισμούς, όπως οι σκανδιναβικές χώρες, οι χώρες της Βαλτικής, αλλά και ορεινές περιοχές της Πολωνίας, εκτιμώντας ότι οι μεταβολές του κλίματος θα επηρεάσουν σταδιακά και τις επιλογές των ευρωπαίων ταξιδιωτών.