Η Ελλάδα ποτέ δεν πεθαίνει, αλλά γερνάει επικίνδυνα

Η τελευταία φορά που αντέδρασε το πολιτικό σύστημα της χώρας στη συρρίκνωση της ελληνικής περιφέρειας και στην εγκατάλειψη ολόκληρων χωριών, ακόμη και κωμοπόλεων, ήταν όταν ανακοινώθηκε ο «ξαφνικός θάνατος» 204 καταστημάτων των ΕΛΤΑ ανά την Ελλάδα.

Η απόφαση εκείνη της τότε διοίκησης των Ελληνικών Ταχυδρομείων ακυρώθηκε κάτω από το βάρος των αντιδράσεων των τοπικών κοινωνιών, όμως σε κάποιες δεκάδες χωριά και κωμοπόλεις τα καταστήματα κλείνουν επειδή, απλούστατα, έχουν εξαφανιστεί αυτοί που αποτελούσαν τη λιγοστή εναπομείνουσα πελατεία των ταχυδρομείων.

Advertisement

Ανάλογη «αναδιάρθρωση» γίνεται, δυστυχώς, και στα σχολεία. Κάθε χρόνο κλείνουν σχολικές μονάδες Δημοτικού, Γυμνασίου και Λυτκείου, και όσοι μαθητές έχουν απομείνει σε πολλές επαρχιακές περιοχές της χώρας μεταφέρονται καθημερινά (δωρεάν) στα σχολεία γειτονικών κωμοπόλεων για να μάθουν γράμματα. Το ερώτημα είναι, σε λίγα χρόνια, όταν τελειώσουν το σχολείο, θα παραμείνουν στον τόπο τους; Και γιατί να παραμείνουν;

Βεβαίως, την απάντηση τη γνωρίζει το πολιτικό μας σύστημα (κυβέρνηση και κόμματα), καθώς δεκάδες μελέτες για τις περιφερειακές ανισότητες και την Ελλάδα των δύο ταχυτήτων σημαίνουν συναγερμό για δύο εθνικά ζητήματα: Τη συρρίκνωση του πληθυσμού της χώρας (δημογραφική απειλή) και τη συγκέντρωση της οικονομικής δραστηριότητας στην Αττική, σε τέτοιο σημείο ώστε να παράγει το 50% του ΑΕΠ της εθνικής επικράτειας.

Μια υπενθύμιση των σοβαρών αυτών προβλημάτων, που απασχολούν και θα απασχολήσουν περισσότερο την ελληνική κοινωνία –σίγουρα μετά τις εκλογές– έκανε το Ιδρυμα Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ) παρουσιάζοντας σε εκδήλωση στην Πάτρα την «Εκθεση κοινωνικών και οικονομικών τάσεων στις ελληνικές περιφέρειες».

Τα συμπεράσματα της έκθεσης είναι αποκαλυπτικά για την ερήμωση της περιφέρειας (περιοχές που δεν στηρίζονται στον τουρισμό) και για το γεγονός ότι η Ελλάδα μετατρέπεται σε μια χώρα ηλικιωμένων, καθώς «οι επίσημες δημογραφικές προβολές αναμένουν επιδείνωση τις επόμενες δεκαετίες στις 12 από τις 13 περιφέρειες, πλην του Νοτίου Αιγαίου».

Οι μελέτες δείχνουν μάλιστα ότι «ένας ολοένα μικρότερος πληθυσμός παραγωγικής ηλικίας θα καλείται να στηρίξει έναν αυξανόμενο αριθμό ηλικιωμένων, με τον δείκτη εξάρτησης να αναμένεται να ξεπεράσει το 80% (δηλαδή οκτώ ηλικιωμένοι για κάθε δέκα οικονομικά ενεργούς πολίτες) σε μερικές δεκαετίες στη Στερεά Ελλάδα, στην Ηπειρο και στη Δυτική Μακεδονία, εάν δεν ληφθούν τώρα μέτρα πολιτικής με μακροχρόνια στόχευση».

Ποιοι αντέχουν

Οι αστικές περιφέρειες που συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο ποσοστό της οικονομικής δραστηριότητας, όπως η Αττική και η Κεντρική Μακεδονία, καθώς και ορισμένες νησιωτικές περιφέρειες με ισχυρή τουριστική δραστηριότητα, εμφανίζουν συγκριτικά μεγαλύτερη ανθεκτικότητα.

Αντίθετα, ηπειρωτικές περιφέρειες της Βόρειας, Δυτικής και Κεντρικής Ελλάδας αντιμετωπίζουν εντονότερη γήρανση και πληθυσμιακή συρρίκνωση, η οποία συνδέεται με χαμηλή γονιμότητα και μετακίνηση νεότερων ηλικιακών ομάδων προς μεγαλύτερα αστικά κέντρα.

Εδώ βρίσκεται το δεύτερο μεγάλο πρόβλημα. Η μισή οικονομική δραστηριότητα καταγράφεται στην Αττική, όπου μετράται και το υψηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ στη χώρα. Επιπροσθέτως, αυτό που δείχνουν οι αριθμοί είναι ότι το 2024 και το 2025 μόνο οι νησιωτικές και τουριστικές περιφέρειες, καθώς και η Στερεά Ελλάδα, σημείωσαν υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης και ξέφυγαν από την οικονομική και εισοδηματική συρρίκνωση.

Τι να περιμένουμε από τα κομμάτα

Ποιο είναι, λοιπόν, το ευρύτερο συμπέρασμα για την οικονομική και κοινωνική διάρθρωση της Ελλάδας;

Παρά την επιστροφή στην ανάπτυξη και τη συνολική βελτίωση των οικονομικών επιδόσεων μετά τα μνημόνια, οι περιφερειακές ανισότητες παραμένουν έντονες. Μάλιστα, σε σύγκριση με την Ευρώπη, παραμένει χαμηλό το ποσοστό επενδύσεων στις περισσότερες περιφέρειες (με εξαίρεση τα τελευταία δύο χρόνια τη Δυτική Μακεδονία, τη Στερεά Ελλάδα και τη φτωχότερη περιφέρεια της χώρας, την Ηπειρο), αλλά και το μερίδιο των εργαζομένων σε θέσεις που σχετίζονται με την επιστήμη και την τεχνολογία.

Τέλος, όπως επισημαίνουν οι μελετητές, για την έξοδο από την υπαρκτή δημογραφική κρίση και εγκατάλειψη των οικονομικά αδύναμων περιοχών της Ελλάδας, «τα επόμενα χρόνια, κρίσιμο ρόλο θα διαδραματίσουν πολιτικές με επίκεντρο την οικογένεια, τη μετανάστευση και την τόνωση της τοπικής οικονομικής δραστηριότητας. Πολιτικές που αφορούν το φυσικό ισοζύγιο του πληθυσμού και θα έχουν μακροχρόνια αποτελέσματα στο δημογραφικό και, εν συνεχεία, στην κοινωνική συνοχή και στην οικονομία, όπως και πολιτικές ενίσχυσης του μεταναστευτικού ισοζυγίου».

Ισως όλα αυτά τα δούμε στα προεκλογικά προγράμματα κυβέρνησης και κομμάτων. Γιατί ο χρόνος κυλάει γρήγορα…