Προειδοποίηση: Το ισχυρότερο Ελ Νίνιο όλων των εποχών

Πριν από αρκετούς αιώνες, οι ψαράδες στις ακτές του Περού παρατήρησαν ένα παράξενο φαινόμενο που επαναλαμβανόταν κάθε λίγα χρόνια. Τα κοπάδια αντζούγιας, που αποτελούσαν βασικό στοιχείο της αλιείας τους στον ισημερινό Ειρηνικό Ωκεανό, εξαφανίζονταν ξαφνικά από τις συνήθεις περιοχές. Επειδή το γεγονός συνέπιπτε συνήθως με την περίοδο των Χριστουγέννων, το ονόμασαν «Ελ Νίνιο», γράφει ο Economist, προς τιμήν του Θείου Βρέφους.

Σήμερα, το Ελ Νίνιο είναι γνωστό ως ένα από τα σημαντικότερα κλιματικά φαινόμενα του πλανήτη. Πρόκειται για μια περιοδική μεταβολή του ωκεανού και της ατμόσφαιρας που επηρεάζει τις καιρικές συνθήκες σε πολλές περιοχές της Γης. Μπορεί να προκαλέσει ξηρασίες, πλημμύρες, ακραία κύματα ζέστης, δασικές πυρκαγιές και γενικότερη αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας. Στις 11 Ιουνίου, η Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας των Ηνωμένων Πολιτειών ανακοίνωσε την έναρξη ενός νέου κύκλου Ελ Νίνιο, ο οποίος ενδέχεται να αποδειχθεί ο ισχυρότερος που έχει καταγραφεί μέχρι σήμερα.

Advertisement

Το φαινόμενο, σύμφωνα με τον Economist, συνδέεται με αλλαγές στους ανέμους πάνω από τον ανατολικό Ειρηνικό Ωκεανό. Οι μεταβολές αυτές μεταφέρουν θερμότερα από το συνηθισμένο επιφανειακά νερά σε μια συγκεκριμένη περιοχή του ωκεανού, γνωστή ως «Νίνιο 3.4». Η ένταση κάθε επεισοδίου Ελ Νίνιο μετριέται με βάση το πόσο αυξάνεται η θερμοκρασία των υδάτων σε σχέση με τον μακροχρόνιο μέσο όρο. Ανοδος μεγαλύτερη από δύο βαθμούς Κελσίου θεωρείται ιδιαίτερα ισχυρή.

Σύμφωνα με τα περισσότερα κλιματικά μοντέλα, η αύξηση της θερμοκρασίας των θαλάσσιων επιφανειών κατά το υπόλοιπο του έτους και τους πρώτους μήνες του 2027 μπορεί να ξεπεράσει τους 2,5 βαθμούς και ίσως φτάσει ακόμη και τους 3 βαθμούς Κελσίου. Αν αυτό συμβεί, θα πρόκειται για πρωτοφανές γεγονός στα περίπου 75 χρόνια συστηματικών μετρήσεων. Μέχρι σήμερα, το ισχυρότερο Ελ Νίνιο είχε καταγραφεί την περίοδο 1982-1983.

Οι αντζούγιες προτιμούν ψυχρότερα νερά και γι’ αυτό μετακινούνται νοτιότερα όταν εμφανίζεται το φαινόμενο. Ωστόσο, επισημαίνει ο Economist, οι συνέπειες δεν περιορίζονται στους αλιείς του Περού. Λόγω του τεράστιου μεγέθους του Ειρηνικού Ωκεανού και της αλληλεπίδρασης των παγκόσμιων καιρικών συστημάτων, το Ελ Νίνιο ανακατανέμει θερμότητα και υγρασία σε ολόκληρο τον πλανήτη.

Μια από τις σημαντικότερες συνέπειές του είναι η επιπλέον αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας. Αν και το Ελ Νίνιο δεν προκαλείται από την κλιματική αλλαγή, οι επιδράσεις των δύο φαινομένων αλληλοενισχύονται. Το ισχυρό Ελ Νίνιο του 1997-1998 συνέβαλε ώστε το 1998 να γίνει το θερμότερο έτος που είχε καταγραφεί πότε, ως τότε. Παρόμοια εξέλιξη σημειώθηκε και το 2016, μετά το έντονο επεισόδιο του 2015-2016. Μέχρι σήμερα, το θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί είναι το 2024, με τη μέση παγκόσμια θερμοκρασία να βρίσκεται 1,55 βαθμούς Κελσίου πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα. Πολλοί επιστήμονες εκτιμούν ότι το 2027 μπορεί να αποδειχθεί ακόμη θερμότερο.

Οι περιφερειακές επιπτώσεις του Ελ Νίνιο διαφέρουν σημαντικά από περιοχή σε περιοχή, εξηγεί ο Economist. Τα προηγούμενα ισχυρά επεισόδια προκάλεσαν σοβαρές καταστροφές στην ανατολική και νότια Αφρική, την Κεντρική Αμερική και την Ωκεανία. Οι παρατεταμένες ξηρασίες κατέστρεψαν καλλιέργειες και βοσκοτόπια, οδηγώντας εκατομμύρια ανθρώπους σε επισιτιστική ανασφάλεια και αναγκάζοντας πολλούς να μετακινηθούν αναζητώντας τροφή και πόρους.

Ανάλογοι κίνδυνοι υπάρχουν και σήμερα. Στις 9 Ιουνίου, ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών προειδοποίησε ότι η νότια Αφρική και η περιοχή του Σαχέλ, η ημίξηρη ζώνη που εκτείνεται κατά μήκος των νότιων παρυφών της Σαχάρας, είναι ιδιαίτερα ευάλωτες. Το προηγούμενο Ελ Νίνιο των ετών 2023-2024 συνδέθηκε με τη χειρότερη ξηρασία που είχε καταγραφεί στην Αφρική εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα.

Στην ανατολική Αφρική, και ιδιαίτερα στη Σομαλία, οι ειδικοί προειδοποιούν για έναν διπλό κίνδυνο: παρατεταμένη ξηρασία μέχρι τον Οκτώβριο και στη συνέχεια έντονες βροχοπτώσεις έως το τέλος του έτους. Αν και αυτό φαίνεται θετικό, στην πραγματικότητα τα ξερά εδάφη συχνά αδυνατούν να απορροφήσουν γρήγορα το νερό, με αποτέλεσμα να προκαλούνται σοβαρές πλημμύρες. Περιοχές της Κεντρικής Αμερικής, της Καραϊβικής και της Ασίας αντιμετωπίζουν κι αυτές αυξημένο κίνδυνο ξηρασίας.

Η κατάσταση, καταλήγει ο Economist, γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική επειδή πολλές από αυτές τις περιοχές ήδη δοκιμάζονται από συγκρούσεις, οικονομικές δυσκολίες και έλλειψη τροφίμων. Παρότι υπάρχουν τρόποι περιορισμού των συνεπειών, όπως η χρήση ανθεκτικών στην ξηρασία σπόρων ή η αποθήκευση νερού και ζωοτροφών, οι ειδικοί τονίζουν ότι οι απαραίτητες προετοιμασίες πρέπει να ξεκινήσουν άμεσα ώστε να μειωθούν οι επιπτώσεις ενός ενδεχομένως ιστορικά ισχυρού Ελ Νίνιο.