Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΚΥΛΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΟΚΤΩ ΠΡΩΤΟΙ – Της Αννίτας Παναρέτου

Μετά από τη δημοσίευση των φωτογραφιών των 200 που εκτελέστηκαν στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944, φωτογραφίες που ήδη κηρύχθηκαν Εθνικό μνημείο, προκλήθηκε έντονο ενδιαφέρον για αυτή την πτυχή της ιστορίας μας, με αποτέλεσμα το σκοπευτήριο της Καισαριανής, το Μνημείο των Πεσόντων και το παρακείμενο Μουσείο της Εθνικής Αντίστασης να δέχονται πολλούς επισκέπτες. Σε αυτή τη συγκυρία κυκλοφόρησε το νέο βιβλίο της εξαίρετης Κυθήριας ερευνήτριας και συγγραφέως Αννίτας Παναρέτου, με τίτλο: «Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΚΥΛΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΟΚΤΩ ΠΡΩΤΟΙ» από τις εκδόσεις του βιβλιοπωλείου της ΕΣΤΙΑΣ. Η Αννίτα περιγράφει τη σύλληψη, τη φυλάκιση και τελικά την εκτέλεση του Μιχαήλ Ακύλα στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής από του Γερμανούς κατακτητές, μαζί με άλλους εφτά που καταδικάστηκαν μαζί του. Ήταν οι πρώτοι που εκτελέστηκαν στην Καισαριανή, ενώ μέχρι να ηττηθούν και να φύγουν οι Γερμανοί από την Ελλάδα, στον ίδιο τόπο, εκτέλεσαν πάνω από 600 αγωνιστές. Οι περισσότεροι ήταν «όμηροι», δηλαδή εκτελέστηκαν δίχως να υπάρχει εις βάρος τους καταδικαστική «εις θάνατον» απόφαση, αλλά προς εκφοβισμό του Ελληνικού Λαού που μαζικά συμμετείχε στην Εθνική Αντίσταση. Μια τέτοια πράξη κατατάσσεται στα εγκλήματα πολέμου, χώρια οι χιλιάδες άλλες ομαδικές εκτελέσεις και ολοκαυτώματα χωριών σε πολλές περιοχές της πατρίδας μας.

Advertisement

Στο μουσειακό χώρο της Λεοντίου Σχολής στα Άνω Πατήσια και μέσα σε συγκινησιακό κλίμα έγινε η παρουσίαση του βιβλίου της Αννίτας, μιας και ο Μιχάλης Ακύλας, πριν ακολουθήσει στρατιωτική σταδιοδρομία, υπήρξε μαθητής της Λεοντίου. Οι αφηγήσεις επιζώντων μαρτύρων που διαβάστηκαν και που η Αννίτα με υποδειγματικό τρόπο και τεράστια υπομονή συνέλλεξε, μα και η ζωντανή παρουσία και ομιλία του γερμανικής καταγωγής, αλλά Έλληνα πλέον, καθηγητή της Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο των Αθηνών, Χάνγεν Φλάισερ, δημιούργησαν ιερό δέος στον εμβληματικό χώρο της παρουσίασης. Το ερευνητικό δαιμόνιο οδήγησε τη συγγραφέα στον πιο κατάλληλο άνθρωπο, για να του εμπιστευτεί να γράψει τον πρόλογο και τον επίλογο του βιβλίου της, στον Χάνγκεν Φλάισερ. Αυτός ο άνθρωπος στα πλαίσια δικής του έρευνα για την συμπεριφορά των Γερμανών κατακτητών στην Ελλάδα, κατόρθωσε να συναντηθεί και να συνομιλήσει με τον επιζώντα Γερμανό στρατηγό Αντρέ, ο οποίος ως διοικητής των γερμανικών δυνάμεων Νοτίου Ελλάδας, διέταξε τον άδικο θάνατο του Μιχαήλ Ακύλα και των άλλων εφτά, που αυθαίρετα ονομάσθηκαν «όμηροι». Ο στρατηγός Αντρέ, ο «δήμιος» όπως τον αποκαλεί ο Φλάισερ δικάστηκε στην Ελλάδα και θα είχε το ίδιο τέλος με τους δύο διαδόχους του, που εκτελέστηκαν ως εγκληματίες πολέμου, αλλά σώθηκε χάρη στην ελληνομάθειά του που πρόβαλε στην απολογία του. Έτσι καταδικάστηκε τετράκις σε ισόβια δεσμά, μα υπέβαλε αίτηση χάριτος που σύντομα του δόθηκε. Υπήρξε παρέμβαση τού τότε υφυπουργού Εξωτερικών Ευάγγελου Αβέρωφ προς στον υπουργό Δικαιοσύνης Δημήτριο Παπασπύρου, προβάλλοντας τα νέα διεθνή δεδομένα που διαμορφώνονταν. Έτσι και επέζησε και αποφυλακίστηκε ο στρατηγός Αντρέ, που επιπρόσθετα έφερε και τον τίτλος του «αρχιδήμιου της Κρήτης».

Η Αννίτα με δεξιοτεχνία μας αποκαλύπτει, για μια ακόμα φορά, άγνωστη πτυχή μεγάλης ιστορικής αξίας. Μας μεταφέρει διεξοδικά τα γεγονότα της σύλληψης, της φυλάκισης και της εκτέλεσης των ηρώων και μας εισάγει στον ψυχισμό του Ακύλα και των συγκρατουμένων του. Ψυχή και σώματι ο αναγνώστης συνυπάρχει στην τρομερή δοκιμασία μέχρι και τη στιγμή της εκτέλεσης, γιατί μέχρι και τις μαρτυρίες των εξομολογητών ιερέων και αυτές έχει συλλέξει η Αννίτα. Ένα βιβλίο συγκλονιστικό για όσους θέλουν να δουν κατάματα την αλήθεια. Η Αννίτα διασώζει και μας φανερώνει την ανδρεία των μαρτύρων, που κύριο μέλημά τους ήταν να μη διακρίνουν ούτε στιγμή οι δήμιοί τους φόβο στα δικά τους μάτια. Νίκη γι’ αυτούς ήταν να σταθούν μπροστά στις κάνες άτρωτοι πολεμιστές. Να πεθάνουν πολεμώντας, στέλνοντας ως τελευταίο μήνυμα στους κατακτητές πως με τίποτα δεν μπορούν να νικήσουν την Ελληνική ψυχή. Πώς επίκειται η συντριβή τους. Να πετύχουν, δηλαδή, οι άοπλοι να τρομοκρατήσουν τους δημίους τους.  Και το πέτυχαν θριαμβευτικά, γιατί σήκωσαν ψηλά το κεφάλι και κοιτάζοντάς τους κατάματα έψαλλαν τον Εθνικό Ύμνο.

Συνάμα η Αννίτα διασώζει και μας  φανερώνει τη λογοτεχνική ιδιοσυγκρασία και ποιητική δεινότητα, τη φιλοσοφική υπόσταση, αν θέλετε, του Ακύλα. Στις τελευταίες σελίδες, το βιβλίου της, περιλαμβάνει όλο το σωζόμενο λογοτεχνικό έργο του Μιχάλη Ακύλα, μα και τους τελευταίους στίχους της ζωής του. Ένα έργο που ασφαλώς θα εξελισσόταν σε άλλα μεγέθη, αν πολεμικά όπλα δεν θέριζαν, αναίτια, τη δική του και τόσες άλλες ζωές. Ας συγχαρούμε την Αννίτα, τη δική μας Αννίτα κι ας γευτούμε τις αλήθειες που με κόπο συνέλεξε και με τη πένα της μας προσφέρει.

Δημοσιεύθηκε στην έντυπη έκδοση της εφημερίδας ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ στο φύλλο Μαΐου 2026