Η ελληνική οικονομία στα «στενά» του Ορμούζ

Ο Πίτερ Ντράκερ, «πατέρας» του σύγχρονου μάνατζμεντ, είπε κάποτε ότι «ο μεγαλύτερος κίνδυνος σε περιόδους αναταραχών δεν είναι η ίδια η αναταραχή, αλλά η αντίδραση με βάση τη λογική τού χθες».

Αυτή η προειδοποίηση, την οποία επικαλέστηκε ο Γιάννης Στουρνάρας μιλώντας σε διεθνές ακροατήριο, είναι εξαιρετικά επίκαιρη, καθώς αυτό που βλέπουμε να συμβαίνει σε όλον τον κόσμο από την έναρξη του πολέμου μέχρι σήμερα, είναι να εξαπλώνεται ο πληθωρισμός με τη δύναμη «φλογοβόλου» στις δυτικές οικονομίες, γκρεμίζοντας ουσιαστικά το οικοδόμημα της σταθερότητας των τιμών και της επιστροφής στην ανάπτυξη, που χτίστηκε αργά αλλά σταθερά μετά το πληθωριστικό σοκ του 2022 εξαιτίας του πολέμου του Πούτιν στην Ουκρανία.

Advertisement

Ο μέσος πληθωρισμός στην ευρωζώνη έπεσε από το 8,6% (Ιούνιος 2022) στο 1,9% (Φεβρουάριος 2026), με τις διεθνείς τιμές του πετρελαίου μπρεντ να κινούνται γύρω από τα 70 δολάρια το βαρέλι. Τα επιτόκια του ευρώ επανήλθαν σε πτωτική τροχιά, ακολουθούσαν τα επιτόκια του δολαρίου και οι προβλέψεις για την ανάπτυξη γίνονταν από τρίμηνο σε τρίμηνο πιο ενθαρρυντικές.

Ολα αυτά ανατράπηκαν μαζί με τη διάψευση όλων όσοι πίστεψαν πριν από δύο χρόνια ότι η εποχή Τραμπ θα χαρακτηριζόταν από το δόγμα «κάντε business, όχι πόλεμο», με μεγαλύτερους «απατημένους» τους ίδιους τους ψηφοφόρους του.

Πλέον οι προσδοκίες διαψεύσθηκαν, οι τιμές του πετρελαίου ίπτανται πάνω από τα 110 δολάρια το βαρέλι, η απαισιοδοξία πήρε τη θέση της ελπίδας που διαφάνηκε με τη συμφωνία ειρήνευσης στη Γάζα και, το κυριότερο, οι θεσμικές απαντήσεις του παρελθόντος που δόθηκαν σε ανάλογες κρίσεις (όπως η ποσοστική χαλάρωση και οι επιδοτήσεις που δόθηκαν την περίοδο του κορονοϊού, για να ακολουθήσει η σταδιακή αύξηση των επιτοκίων ώστε να πέσει ο πληθωρισμός που προκάλεσαν η επιστροφή στην ανάπτυξη και εν συνεχεία ο πόλεμος στην Ουκρανία) φαίνεται πως δεν επαρκούν για τις προκλήσεις που δημιουργεί ο νέος πόλεμος.

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή μπορεί να συγκριθεί μόνο με το πετρελαϊκό σοκ της δεκαετίας του 1970, καθώς κανείς δεν μπορεί να προβλέψει τη διάρκεια, το πώς θα διαμορφωθεί η γεωπολιτική σκηνή μετά το τέλος (κάποτε) του πολέμου και πώς όλα αυτά θα αλλάξουν τον παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη και τους δρόμους της ναυσιπλοΐας.

Τα σήματα κινδύνου για την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας ηχούν καθημερινά και οι οθόνες των αγορών (χρηματιστήρια, τράπεζες, διαχειριστές κεφαλαίων και κρατικά θησαυροφυλάκια που διαχειρίζονται το δημόσιο χρέος) θυμίζουν περισσότερο κέντρα πολεμικών επιχειρήσεων.

Πιερρακάκης: «Η παγκόσμια οικονομία ζει ένα σοκ»

Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας Κυριάκος Πιερρακάκης, ως εκ της θέσεως του προέδρου του Eurogroup, συμμετέχει σε όλα τα «πολεμικά συμβούλια» για την οικονομία (συνεδριάσεις συμβουλίων υπουργών Οικονομικών στην ΕΕ, σύνοδο των υπουργών του G7, συνόδους της ΕΚΤ) και έχει πλήρη εικόνα των εξελίξεων, που δεν είναι ευοίωνες.

Οπως επισημαίνει, «η λέξη-κλειδί για τις εξελίξεις και τα μέτρα στήριξης που θα απαιτηθούν είναι αβεβαιότητα. Τη Δευτέρα ήμουν στη συνεδρίαση των G7 με την ιδιότητα του προέδρου του Eurogroup. Tην Παρασκευή είχαμε Eurogroup. Δεν γνωρίζουμε ποιο θα είναι το βάθος και οι επιπτώσεις αυτής της κρίσης. Φυσικά και ανησυχούμε.

»Αυτό που μπορώ να πω με γενικούς όρους είναι ότι από τα Στενά του Ορμούζ περνάνε κάθε μέρα 20 εκατ. βαρέλια πετρέλαιο, αργό και παράγωγα προϊόντα. Η υποκατάσταση που γίνεται σήμερα από τη Σαουδική Αραβία ή τα Εμιράτα είναι 4-5 εκατομμύρια βαρέλια. Χάνουμε 15-16 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα. Υπάρχει “σοκ” προσφοράς. Αν μείνουν τα Στενά του Ορμούζ κλειστά για παρατεταμένο χρονικό διάστημα… θα μιλάμε για μια τεράστια κρίση».

Ο στασιμοπληθωρισμός απειλεί την ευρωζώνη

Στο ίδιο μήκος κύματος κινούνται και οι προβλέψεις της ΕΚΤ και της Τράπεζας της Ελλάδος, η οποία θα παρουσιάσει την ετήσια έκθεσή της για τις εξελίξεις και την ανατροπή που έχει φέρει ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή στην ευρωπαϊκή και στην ελληνική οικονομία, στη γενική συνέλευση των μετόχων την Παρασκευή.

Ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας, Γιάννης Στουρνάρας, μιλώντας σε διεθνές ακροατήριο στη Ρουμανία για τους προβληματισμούς που εγείρει ο πόλεμος στην ευρω-οικονομία, τόνισε τα εξής:

♦ Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή προκάλεσε μια νέα δυσμενή εξωτερική διαταραχή της προσφοράς για την Ευρώπη μέσω διαφόρων διαύλων, και κυρίως μέσω των επιπτώσεών του στις αγορές ενέργειας. Ως καθαρός εισαγωγέας ενέργειας, η ζώνη του ευρώ πλήττεται.

Η φύση της παρούσας διαταραχής των τιμών ενέργειας είναι στασιμοπληθωριστική. Σύμφωνα με το βασικό σενάριο των προβολών των εμπειρογνωμόνων της ΕΚΤ, η κρίση αναμένεται να ωθήσει τον γενικό πληθωρισμό σε υψηλότερα επίπεδα, ενώ θα επηρεάσει αρνητικά την ανάπτυξη μέσω του αυξημένου κόστους της ενέργειας, της μείωσης των πραγματικών εισοδημάτων, της αυξημένης αβεβαιότητας και της υποχώρησης της εμπιστοσύνης.

Οι προβολές δείχνουν ότι οι βραχυπρόθεσμες προοπτικές για τον πληθωρισμό έχουν επιδεινωθεί σημαντικά, καθώς ο γενικός πληθωρισμός προβλέπεται να διαμορφωθεί σε 3,1% στο β’ τρίμηνο του τρέχοντος έτους και 2,8% στο γ’ τρίμηνο.

Ο ρυθμός αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ αναμένεται να διαμορφωθεί σε 0,9% εφέτος, ελαφρώς χαμηλότερα σε σχέση με τις προηγούμενες προβολές. Ωστόσο και αυτές οι προοπτικές υπόκεινται σε υψηλή αβεβαιότητα, που εξαρτάται από την εξέλιξη του πολέμου.

♦ Η νομισματική πολιτική θα πρέπει να πορευθεί μέσα σε αυτή την αβεβαιότητα. Εάν ο πόλεμος συνεχιστεί επί μακρόν, η ζώνη του ευρώ θα βρεθεί αντιμέτωπη με ένα δυσμενέστερο μακροοικονομικό περιβάλλον από εκείνο που προκύπτει από το βασικό σενάριο των προβολών της ΕΚΤ, με ασθενέστερη ανάπτυξη και υψηλότερο και πιο επίμονο πληθωρισμό.

Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η πρόκληση για τους κεντρικούς τραπεζίτες είναι σαφής: πώς να αντιδράσουν στον πληθωρισμό, που σε μεγάλο βαθμό προκαλείται από παράγοντες από την πλευρά της προσφοράς, χωρίς να επιδεινωθεί η οικονομική επιβράδυνση.

Με ποια κρίση συγκρίνεται ο πόλεμος

Ανατρέχοντας στο παρελθόν και στις πρόσφατες πληθωριστικές κρίσεις, είναι γεγονός ότι η ΕΚΤ κατάφερε να τιθασεύσει τον πληθωρισμό, επιτυγχάνοντας παράλληλα ομαλή προσγείωση της οικονομίας, δηλαδή χωρίς αρνητικό ρυθμό ανάπτυξης όταν η οικονομία της ευρωζώνης επλήγη από την πανδημία Covid-19 και την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.

Το στοιχείο, όμως, που διαφοροποιεί το παρελθόν από τη σημερινή κρίση είναι ότι κατά τη διάρκεια της έξαρσης του πληθωρισμού την περίοδο 2021-2022, οι προσδοκίες για τον πληθωρισμό παρέμειναν συγκρατημένες στις αγορές.

Οπως εξηγεί ο κ. Στουρνάρας, «το επιτόκιο των συμφωνιών ανταλλαγής που συνδέεται με τον πληθωρισμό, μετά από πέντε έτη, για ορίζοντα πέντε ετών (forward), στη ζώνη του ευρώ παρέμεινε κάτω του 3%, παρά το γεγονός ότι ο πραγματικός πληθωρισμός έφθασε σε διψήφια επίπεδα. Το σημαντικότερο είναι ότι δεν δημιουργήθηκε δίνη μισθών-τιμών.

»Μια τέτοια συγκρατημένη αύξηση των ονομαστικών μισθών ενδεχομένως θα είναι δυσκολότερο να επιτευχθεί αυτή τη φορά εάν συνεχιστεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, καθώς νοικοκυριά και επιχειρήσεις αρχίζουν να πιστεύουν ολοένα και περισσότερο ότι ο πληθωρισμός καθορίζεται από επαναλαμβανόμενες παγκόσμιες διαταραχές από την πλευρά της προσφοράς και ότι οι κεντρικές τράπεζες δεν είναι σε θέση να προφυλάξουν την οικονομία».

Προσδεθείτε: Ερχονται αυξήσεις επιτοκίων

Κατόπιν τούτων, οι συνέπειες για την πολιτική των επιτοκίων είναι προφανείς. Εάν εμφανιστούν ενδείξεις εδραίωσης των πληθωριστικών προσδοκιών, η ΕΚΤ θα αντιδράσει για να διασφαλίσει ότι οι πληθωριστικές πιέσεις δεν θα παγιωθούν στις προσδοκίες. Οι αγορές ήδη προεξοφλούν ότι μέσα στη χρονιά θα γίνουν δύο αυξήσεις επιτοκίων (0,25 και 0,25) του ευρώ.