Επαγγέλματα που δεν υπάρχουν πια στα Κύθηρα

Πολλά επαγγέλματα που ήταν περιζήτητα στα παιδικά μας χρόνια, η σύγχρονη εποχή τα έχει εξοστρακίσει. Δεν τα χρειάζεται όπως άλλοτε. Όλα φτιάχνονται πλέον σε σύγχρονα εργοστάσια μαζικής παραγωγής και πολλά έρχονται από το εξωτερικό, φτιαγμένα σε χώρες με φτηνά εργατικά χέρια. Θυμάμαι στη δεκαετία του ’40 και του ’50 υπήρχαν 6 τσαγκαράδικα στη Χώρα. Υπήρχαν ραφτάδες και μοδίστρες, υπήρχε φαναρτζής που έφτιαχνε λαδοφάναρα, λύχνους, μπρίκια του καφέ, φανάρια που ήταν τα ψυγεία της εποχής εκείνης και τόσες άλλες απιλογίες. Υπήρχαν μαραγκοί που έφτιαχναν τα σύνεργα για το όργωμα, τις σκάλες για το λιομάζωμα, τις σκάφες και τις πλύστρες για τη μπουγάδα, τις πινακωτές, τις τάβλες και τις σκάφες για το ζύμωμα, και φουρνόξυλα για το φούρνο και τόσα άλλα απαραίτητα στην καθημερινότητα. Υπήρχε και ο σιδηρουργός, ο οποίος με το καμίνι, το αμόνι, και το σφυρί κατεργαζόταν το σίδερο και έφτιαχνε πολύ χρήσιμα πράγματα. Εργαλεία για τον αγρότη, κασμάδες, αξίνες, τσάπες, σκαλίδια, το υνί για το όργωμα, φουρνελοσίδερα, καλέμια, κοπίδια, λοστάρια, και τόσα άλλα που τότε δεν τα εύρισκες στο εμπόριο.

Στη Χώρα είχαμε έναν εξαιρετικό σιδηρουργό, πολύ καλό μάστορα, το μαστρο Κοσμά Στάθη-Σπιθέα. Ήταν άριστος τεχνίτης και στο αμόνι του έφτιαχνε αγγέλους που λέμε. Σε μια ρίμα το 1947 ο παπα Σταύρος έγραψε το εξής τετράστιχο για το Σπιθέα.

Advertisement

«Αν θέτε ν’ ατσαλώσετε κανένα εργαλείο,

τρέξετε όλοι στου Κοσμά, τα φτιάχνει μεγαλείο».

Η οικογένεια του μαστροΚοσμά καταγόταν από το Κεραμουτό, αλλά ο ίδιος γεννήθηκε στα Φατσάδικα, όπου είχε παντρευτεί ο πατέρας του και επεκράτησε το παρωνύμιο της μητέρας από τα Φατσάδικα, που ήταν Καλλίγερου-Σπιθέα. Έτσι δημιουργήθηκε η γνωστή οικογένεια Στάθη-Σπιθέα, που ανέδειξε αξιόλογους οργανοπαίκτες, συνεχιστές της μουσικής παράδοσης των Κυθήρων. Ο ίδιος ο Κοσμάς έπαιζε γλυκύτατες μελωδίες με το βιολί του. Μάλιστα χάρη σ’ αυτόν διασώθηκε ένας μελωδικότατος παλαιϊκός συρτός, ο οποίος συμπεριελήφθη στο δίσκο «Πέρασμα στα Κύθηρα». Στα μέσα της δεκαετίας του’40 ο μαστρο Κοσμάς ήρθε νέος στη Χώρα και οργάνωσε ένα μικρό εργαστήριο. Φαίνεται πως οι δουλειές πήγαιναν καλά και γρήγορα μετακόμισε στη Χώρα και νοίκιασε πολύ μεγαλύτερο, διότι η διορατικότητά του του έλεγε ότι θα χρειαστεί να γίνουν επεκτάσεις στις δραστηριότητές του. Βρήκε και μια καλή κοπέλα από τη Χώρα και την παντρεύτηκε και έτσι εγκαταστάθηκε μόνιμα στη Χώρα. Νοίκιασε λοιπόν ένα μεγάλο εργαστήριο, το οποίο αργότερα αγόρασε δίπλα στις επιχειρήσεις των Δαπόντε στην είσοδο της Χώρας, οι οποίοι τότε διατηρούσαν εκεί την Ηλεκτρική Εταιρεία Κυθήρων, που τροφοδοτούσε με ρεύμα τη Χώρα και αργότερα και το Καψάλι και το Μανιτοχώρι. Είχαν επίσης ελαιοτριβείο, βιοτεχνία αεριούχων ποτών, εμπόριο ηλεκτρικών ειδών και συνεργείο ηλεκτρικών εγκαταστάσεων.

Από μικροί κι εγώ κι ο αδελφός μου βρεθήκαμε κοντά στις επιχειρήσεις Δαπόντε. Ιδιαίτερα την περίοδο των διακοπών ήμασταν μόνιμα εκεί και δουλεύαμε σαν βοηθοί. Έτσι γνωρίσαμε πολύ καλά το μαστρο Κοσμά. Ήταν μεγάλη αβάντα για τις επιχειρήσεις Δαπόντε να βρίσκεται ένας μάστορας με το συνεργείο του δίπλα τους. Αλλά ήταν και πολύ τυχερός ο μαστρο Κοσμάς που βρέθηκε δίπλα του ο προοδευτικός Μανώλης  Δαπόντε, ο οποίος τον βοήθησε να οργανώσει το συνεργείο του και να επεκτείνει τις δραστηριότητές του. Έμπειρος από μικρός ο Δαπόντε στις επιχειρήσεις του πατέρα του, αλλά και με θεωρητική κατάρτιση αφού είχε τελειώσει τη Σιβιτανίδειο Σχολή Τεχνών και Επαγγελμάτων, ήταν ο πιο κατάλληλος για να βοηθήσει. Βοήθησε και ο μαστρο Κοσμάς που δεν λυπήθηκε χρήματα και έτσι οργανώθηκε ένα πολύ καλό μηχανουργείο με τόρνο, με οξυγονοκόλληση, με δράπανα, και τροχούς λειάνσεως, με βιδολόγους και εργαλεία υδραυλικά, με ηλεκτροσυγκόλληση και τόσα άλλα. Και μάλιστα επειδή στο ρεύμα που υπήρχε τότε στα Κύθηρα δεν ήταν δυνατόν να δουλέψει ηλεκτροσυγκόλληση, έφτιαξε με σχέδια του Μανώλη Δαπόντε ηλεκτροσυγκόλληση με δική της πετρελαιομηχανή που τοποθετήθηκε σε τροχήλατη κατασκευή και μπορούσε να μεταφερθεί οπουδήποτε και να δουλέψει. Σήμερα φαίνεται απλό, αλλά για εκείνη την εποχή ήταν μεγάλο επίτευγμα. Και βέβαια το καμίνι και το αμόνι ήταν πάντα στη θέση τους που σπάνια χρειάζονταν πια, αλλά ο μαστρο Κοσμάς δεν τα αποχωριζόταν.

Στις αρχές της δεκαετίας του’60 ήλθε η ΔΕΗ στα Κύθηρα και εξαγόρασε τις 3 ηλεκτρικές εταιρείες που υπήρχαν. Έτσι όλοι όσοι δουλεύαμε σ’ αυτές βρεθήκαμε υπάλληλοι της ΔΕΗ. Οι επιχειρήσεις Δαπόντε σταμάτησαν τις δραστηριότητες. Το κτιριακό συγκρότημα το νοίκιασε η ΔΕΗ και εκεί δημιουργήθηκε  το ενεργειακό κέντρο των Κυθήρων που δούλεψε περίπου για μια εικοσαετία και έδινε ρεύμα σε όλο το νησί μέχρι που το υποβρύχιο καλώδιο έφερε ρεύμα στο νησί από την Πελοπόννησο. Όλοι μας όσοι δουλέψαμε εκεί είχαμε μια μεγάλη αβάντα. Είχαμε το μαστρο Κοσμά και το μηχανουργείο του δίπλα μας. Εκείνα τα δύσκολα χρόνια, μέχρι να οργανωθούμε, ο μαστρο Κοσμάς έβαλε πλάτη. Εμείς είχαμε προτεραιότητα. Τα παράταγε όλα για να βοηθήσει, γιατί γνώριζε ότι κάθε καθυστέρηση θα είχε συνέπειες στην ομαλή ηλεκτροδότηση του νησιού. Όλοι μας τον αγαπούσαμε και όσοι ζούμε δεν τον ξεχνάμε και νοσταλγούμε εκείνα τα χρόνια! Ο μαστρο Κοσμάς έβαλε ένα λιθαράκι να πάει ο τόπος λίγο μπροστά εκείνα τα χρόνια που δειλά δειλά είχε αρχίσει ο τουρισμός. Ακόμα βοήθησε πολύ στην υδροδότηση της Χώρας. Αυτός έφτιαξε το πρώτο δίκτυο με σιδεροσωλήνες, τότε που δεν υπήρχαν πλαστικές, αυτός έκανε τις πρώτες συνδέσεις των σπιτιών της Χώρας με τρεχούμενο νερό και τις πρώτες υδραυλικές εγκαταστάσεις, τότε που δεν υπήρχαν υδραυλικοί.

Όταν το 1972 πήρα μετάθεση στη ΔΕΗ της Αμοργού, βρέθηκα σε ένα καινούριο σταθμό παραγωγής με σύγχρονες εγκαταστάσεις. Όλα καλά και ωραία στα 15 χρόνια που δούλεψα εκεί. Ένα μόνο μου έλειψε. Ο μαστρο Κοσμάς και το μηχανουργείο του. Πάρα πολλές φορές τον αναζήτησα!

ΒΑΣΙΛΗΣ ΧΑΡΟΣ   

Δημοσιεύθηκε στην έντυπη έκδοση της εφημερίδας ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ στο φύλλο Ιουνίου 2026