Χριστούγεννα χωρίς… ψώνια: Τελετουργικά από όλο τον κόσμο

Στην καταναλωτική Δύση το πνεύμα των Χριστουγέννων συχνά θάβεται κάτω από βουνά χαρτιού περιτυλίγματος και τυπικών δώρων. Αλλά υπάρχουν και παραδόσεις σε ολόκληρο τον πλανήτη που εστιάζουν στην ουσία, προσαρμοσμένες στην Ιστορία και στις τοπικές αξίες. Οι ανταλλαγές δώρων δεν έχουν παντού συναλλακτική χροιά. Τα χριστουγεννιάτικα έθιμα είναι συχνά συνεργατικά, δημιουργικά ή με τη συμμετοχή της κοινότητας.

Περιλαμβάνουν τραγούδια σε εκκλησίες με κεριά, ήσυχους φόρους τιμής στην οικογένεια – μέχρι και… αράχνες! Το BBC συνέλεξε και παρουσιάζει χριστουγεννιάτικες παραδόσεις από έξι διαφορετικά σημεία του πλανήτη που μπορούν να υιοθετηθούν από όσους και όσες έχουν κουραστεί από την εμμονή της υπερκατανάλωσης που συνοδεύει την εορταστική περίοδο.

Advertisement

Ισλανδία: Ανάγνωση υπό το φως των κεριών μετά το χριστουγεννιάτικο δείπνο

Κάθε Χριστούγεννα στην Ισλανδία κυκλοφορεί πληθώρα νέων εκδόσεων, ένα εποχικό φαινόμενο που αποκαλείται «χριστουγεννιάτικη πλημμύρα βιβλίων». Η παράδοση χρονολογείται από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν το χαρτί ήταν το μόνο είδος που δεν αγοραζόταν με δελτίο. Σήμερα βοηθά την εκδοτική βιομηχανία της χώρας, ενισχύει τη διάδοση της γλώσσας και ενθουσιάζει τους βιβλιόφιλους σε όλη την Ισλανδία.

Στις 24 Δεκεμβρίου οι οικογένειες ανταλλάσσουν δώρα, τρώνε χριστουγεννιάτικο δείπνο και στη συνέχεια περνούν το βράδυ διαβάζοντας τα νέα τους βιβλία υπό το φως των κεριών, με τη συνοδεία σοκολάτας ή ποτού. Είναι μια ιεροτελεστία που έχει έντονη ισλανδική οσμή, αλλά είναι και από τις πιο εύκολες να αναπαραχθούν οπουδήποτε.

Ιαπωνία: Χριστούγεννα = Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου

Η Ιαπωνία, μια χώρα με πληθυσμό στην πλειονότητά του μη χριστιανικό, γιορτάζει τα Χριστούγεννα επικεντρώνοντας στην οικογένεια. Η παραμονή θυμίζει περισσότερο την Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου: μια ρομαντική βραδιά για ζευγάρια. Οι χειμωνιάτικοι δρόμοι λάμπουν με χριστουγεννιάτικα φώτα, τα εστιατόρια προσφέρουν ειδικά μενού και τα πολυτελή ξενοδοχεία συχνά κάνουν κρατήσεις.

Το χριστουγεννιάτικο φαγητό είναι επίσης αρκετά διαφορετικό – οι Ιάπωνες γιορτάζουν τρώγοντας kurisumasu keki, ένα ελαφρύ στρωματοποιημένο παντεσπάνι με κρέμα και τέλεια κομμένες φράουλες. Αυτή είναι μια ιδέα που θα μπορούσε να εφαρμοστεί και στη Δύση, όπου συχνά το έτερον ήμισυ αισθάνεται παραμελημένο μέσα στο συνηθισμένο οικογενειακό χάος.

Δανία: Κατασκευή ιδιόχειρων χριστουγεννιάτικων στολιδιών

Η ημέρα του «klippe klistre» –που κυριολεκτικά σημαίνει «κόβω και κολλάω»– είναι μια κεντρική δανέζικη ιεροτελεστία. Σπίτια, σχολεία και χώροι εργασίας σε όλη τη χώρα διοργανώνουν μαθήματα χειροτεχνίας για να φτιάξουν περίτεχνες γιρλάντες, πλεγμένα αστέρια και χάρτινες καρδιές, φέρνοντας χριστουγεννιάτικη χαρά στις τάξεις, στα γραφεία και στα σαλόνια.

Πρόκειται για μια κοινή ενασχόληση που κτίζει μια αίσθηση κοινότητας μέσω δημιουργικότητας, με τη συνοδεία μικρών χριστουγεννιάτικων ντόνατς (æbleskiver), μπισκότων και δυνατού ζεστού δανέζικου κρασιού. Οι Δανοί είναι σε θέση να μετατρέψουν την πιο λεπτή στρέψη χαρτιού σε κάτι μαγικό, αλλά ακόμη και μια απλή χάρτινη γιρλάντα μπορεί να φέρει μια πινελιά σκανδιναβικής δεξιοτεχνίας στο σπίτι.

Βενεζουέλα: Φορέστε τα πατίνια σας και ελάτε στην εκκλησία!

Οι χριστουγεννιάτικες εκκλησιαστικές λειτουργίες στη Βενεζουέλα θυμίζουν παραδοσιακό ελληνικό Πάσχα. Είναι χαρούμενες και συχνά ζωηρές, συνοδευόμενες από καμπάνες, κροτίδες και πυροτεχνήματα. Αλλά το πιο ιδιαίτερο έθιμο είναι ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι καταφθάνουν στην εκκλησία: με πατίνια!

Η παράδοση επικεντρώνεται στο πατινάζ για την πρωινή λειτουργία, η οποία πραγματοποιείται καθημερινά τα ξημερώματα από τις 16 ως τις 24 Δεκεμβρίου. Τα παιδιά συχνά πηγαίνουν για ύπνο νωρίς, ώστε να είναι έτοιμα για την αυγή, και πολλοί ενήλικες κάνουν πατινάζ όλη τη νύχτα για να φτάσουν μαζί στην εκκλησία. Είναι ένα αγαπημένο τελετουργικό που μετατρέπει μια επίσημη στιγμή σε κάτι ανάλαφρο και κοινόχρηστο, με πατίνια να γλιστρούν στους ήσυχους δρόμους.

Φινλανδία: Η επίσκεψη στους τάφους των προγόνων

Η τιμή προς τους αποβιώσαντες συγγενείς είναι κεντρικής σημασίας για τα φινλανδικά Χριστούγεννα. Την παραμονή των Χριστουγέννων οι οικογένειες επισκέπτονται τα νεκροταφεία για να ανάψουν κεριά για τα αγαπημένα τους πρόσωπα που έχουν φύγει από τη ζωή. Στο έθιμο συμμετέχει περίπου το 75% των Φιλανδών, μετατρέποντας τα χιονισμένα νεκροταφεία σε γαλήνια τοπία υπό το τρεμάμενο φως των κεριών.

Τα νεκροταφεία μπορεί να είναι γεμάτα κόσμο, αλλά η τελετουργία θεωρείται μια σπάνια στιγμή ηρεμίας και περισυλλογής κατά τη διάρκεια μιας περιόδου έντονης δραστηριότητας. Οι επισκέψεις στα κοιμητήρια συχνά ακολουθούνται από μια άλλη αγαπημένη φινλανδική παράδοση – τη σάουνα ολόκληρης της οικογένειας την παραμονή των Χριστουγέννων.

Ουκρανία: Ζήτω οι αράχνες!

Στη Δυτική Ουκρανία, η τυπική χριστουγεννιάτικη διακόσμηση δεν είναι ένα στολίδι ή ένα αστέρι, αλλά ένας ιστός αράχνης στολισμένος με κοσμήματα. Το έθιμο προέρχεται από τον θρύλο της χριστουγεννιάτικης αράχνης, ένα ανατολικοευρωπαϊκό λαϊκό παραμύθι στο οποίο μια αράχνη στολίζει το χριστουγεννιάτικο δέντρο μιας πολύ φτωχής γυναίκας, η οποία ξυπνάει το πρωί και το βρίσκει να λάμπει με ασημένιους ιστούς.
Οι Ουκρανοί φτιάχνουν λεπτεπίλεπτους ιστούς από χαρτί και σύρμα και τους τυλίγουν γύρω από το δέντρο τους σαν πούλιες. Αν βρουν πραγματική αράχνη ή ιστό σε ένα δέντρο, αυτό θεωρείται σημάδι καλοτυχίας, οπότε δεν τα πειράζουν κατά τη διάρκεια των Χριστουγέννων. Μπορεί να είναι και το μοναδικό έθιμο στον κόσμο που αντιμετωπίζει τις αράχνες ως σημάδι καλής τύχης – ούτε ο Σπάιντερμαν δεν τις έβλεπε με τόση συμπάθεια.