Άγιος Παντελεήμονας. Ένας παλαιοχριστιανικός ναός στην Παλιόπολη

Κοντά στην αρχαία Σκάνδεια, με το ήπιο και γλυκό κλίμα, πάνω στη σημερινή Παλιόπολη, εκεί που συναντώνται η αρχαιότητα με τη σύγχρονη εποχή, έρχεται η ανακάλυψη ενός μνημείου να μας θυμίσει τα Κύθηρα μιας μακρυνής και σκοτεινής ιστορικά εποχής και να μας δώσει, πιθανώς, άλλους ορίζοντες στην αναζήτηση του παρελθόντος μας. Φυσικά δεν πρόκειται για ανακάλυψη, αφού το μνημείο ήταν γνωστό, αλλά για διάσωσή του, αφού ήταν ένα ακόμη εκκλησάκι από τα εκατοντάδες του τόπου μας, που είχε εγκαταλειφθεί στην τύχη του και ανέμενε το χρόνο να παρασύρει και τα τελευταία ίχνη της παρουσίας του. Όμως διασώθηκε, καθώς ανήκε σ’ έναν τσιριγώτη από αυτούς που δεν έχουν αλλοτριωθεί ακόμη από τους νέους βωμούς του κέρδους και της αδιαφορίας.

Ο Άγιος Παντελεήμονας στην Παλιόπολη, σώθηκε γιατί βρέθηκε μέσα στο κτήμα του κ. Δ. Κοντολέοντος από τα Βιαράδικα. Όταν αυτός είδε ότι ο ναός ήταν έτοιμος να πέσει κινητοποίησε τους χωριανούς, ειδοποίησε την αρχαιολογική υπηρεσία και μετά από επιτυχείς και συντονισμένες προσπάθειες ο ναΐσκος στέκεται γερά στα θεμέλιά του περιμένοντας τους ειδικούς των αρχαιολογικών υπηρεσιών να τον χρονολογήσουν, καθώς, είναι πολύ πιθανόν, να επιφυλάσσει μία έκπληξη.

Advertisement

Κατ’ αρχήν όλοι τον λένε Άγιο Παντελεήμονα, η περιοχή όμως λέγεται από παλιά «στον Αξιστράτηγο», και μάλλον η οργάνωση καλοκαιρινών πανηγυριών στον Άγιο Παντελεήμονα έκανε να ξεχαστεί σε ποίον ήταν αφιερωμένος ο ναός. Εκείνο, όμως, που έχει σημασία είναι ότι ίσως πρόκειται για παλαιοχριστιανικό ναό, τον παλαιότερο σωζόμενο στα Κύθηρα. Μέχρι τώρα γνωρίζουμε ότι το δάπεδο στο ναό του Αγίου Γεωργίου στο Βουνό ήταν του 6ου αι, ενώ παλαιότερο ίσως ήταν το δάπεδο του ναού του Αγίου Ιωάννου στα Μνήματα, έξω από τον Ποταμό, που θεωρείται πρώιμου 6ου αι., όπως και ο ναός για τον οποίο γράφουμε σήμερα. Υπάρχουν, όμως, στην εξωτερική κόγχη του ιερού ενδείξεις για χρονολόγηση στον 5ο ή ακόμη και στα τέλη του 4ου αι και, εφ’ όσον οι αρχαιολογικές έρευνες που θα ακολουθήσουν, επιβεβαιώσουν τις σχετικές υποθέσεις, τότε θα μεταφερθεί προς τα πίσω ο απώτερος χρονικός ορίζοντας της κατοίκησης των πρώτων χριστιανών στα Κύθηρα, κάτι βέβαια που θα έχει ξεχωριστό ενδιαφέρον και αναμένεται με αγωνία από όσους ενδιαφέρονται για την ιστορία αυτού του τόπου.

Ως τότε δεν έχουμε παρά να συγχαρούμε όσους ευαισθητοποιήθηκαν και έδειξαν ενδιαφέρον για τη διάσωση του ναού και ειδικά τον κ. Δ. Κοντολέοντα και τη σύζυγό του, αλλά και τους ειδικούς των αρχαιολογικών υπηρεσιών και σ’ όσους έδωσαν υλική βοήθεια για το έργο.

Δημοσιεύθηκε στο φ. 240 της έντυπης έκδοσης, Οκτώβριος 2009