Τα βιβλία του καλοκαιριού

Και τη φετινή παραγωγή των Κυθηρίων δημιουργών οφείλουμε να τη χαρακτηρίσουμε πλούσια. Όχι μόνο σε ποσότητα, μιας και τέσσερα νέα βιβλία κυκλοφόρησαν αυτό το καλοκαίρι και έφτασαν στα χέρια μου, μα και σε ποιότητα. Βεβαίως και τα τέσσερα έχουν επίκεντρο το νησί μας. Το πρώτο, με θέμα τον Όσιο Θεόδωρο, του ερευνητή και φίλου Γιάννη Μαυρομάτη το παρουσίασα εκτενώς στα ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ, στο προηγούμενο φύλλο τους. Για το δεύτερο, που τιτλοφορείται, «τα πρώτα κυκλάμινα», του συμμαθητή, φίλου μου και αγωνιστή της ζωής, Γιώργου Κομηνού (Ζορμπά) πολλά θα είχα να γράψω, μιας και πραγματικά με συνεπήρε με όσα γράφει και όπως τα γράφει. Κυριολεκτικά, όμως, με πρόλαβε ο δημοσιογράφος Γεώργιος Γεωργακάκης με το καλογραμμένο και κατατοπιστικό άρθρο του, στα «ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ» στο προηγούμενο φύλλο, επίσης. Σε εμένα μένει να συμπληρώσω πως όλα τα χωριά του κόσμου θα ήθελαν ένα παρόμοιο βιβλίο να είχε γραφτεί για αυτά. Ως Κυθήριος θέλω να τον ευχαριστήσω για όσα μας έμαθε για την ιστορία ενός τόπου του νησιού μας, που πολλοίτα αγνοούσμε. Χώρια που μας θύμισε ιστορίες δικών μας τόπων και δικών μας ανθρώπων. Επιπρόσθετα τονίζω πως αποτελεί πλήρες ληξιαρχικό αρχείο των τριών οικισμών που συγκροτούν το Πούρκο, πολύτιμο στις μέρες μας που οι νέα γενιά της Κυθηραϊκής διασποράς ψάχνει τις ρίζες της.

    Το τρίτο βιβλίο κυκλοφόρησε από τη γνωστή και πολυγραφότατη Καθηγήτριά μας, Κούλα Κασιμάτη και τις εκδόσεις ΠΑΠΑΖΗΣΗ και φέρει τον τίτλο, «Τρεις γυναίκες, τρεις γενιές, τρεις αιώνες. Μια οικογένεια στα Κύθηρα». Ο τίτλος του αρκεί, για να πειστούμε πως αυτό το βιβλίο δεν είναι σαν τα άλλα, που για να γραφούν προηγήθηκε από τη συγγραφέα του, την προσφιλή Κούλα, επίπονη έρευνα και επιστρατεύτηκαν γνώσεις από τις μακροχρόνιες σπουδές της, τα πολλαπλά αντικείμενα της εξειδίκευσης της, καθώς και εμπειρία από την μακροχρόνια εργασία της και τη μακρά ακαδημαϊκή σταδιοδρομία της. Τίποτα από αυτά. Απλά η παιδική μνήμη της αφυπνίστηκε για να ζωντανέψουν οι σελίδες του βιβλίου. Γεγονότα που βίωσε θυμήθηκε και αφηγήσεις γερόντων που άκουσε. Απαραίτητος καμβάς και η ανάκληση των παιδικών συναισθημάτων, για να συνθέσει, η εγγονή Κούλα, τη ζωή της γιαγιάς Καλομοίρας, αρχικά. Την πατρογονική οικογένειά της, τα παιδικά της χρόνια, το μεγάλωμα, τις δυσκολίες της ζωής, την ανισότητα μεταξύ αγοριών και κοριτσιών κυρίως στις εκπαιδευτικές δυνατότητες, τις καθημερινές και εποχιακές εργασίες μιας αγροτικής και αυτοσυντήρητηςκοινωνίας. Διαβάζουμε και ζούμε τα Κύθηρα του 19ου αιώνα. Η συνέχεια αφορά στην οικογένεια που η ίδια η γιαγιά Καλομοίρα δημιούργησε με τον Σπυρουλή τον Πάτερο. Γρήγορα στην αφήγηση εισβάλει η φυγή των νέων της οικογένειας, στα καλά και στο μαράζι της ξενιτιάς. Οι ξενιτεμένοι συνιστούν τον κοινό τόπο όλων των οικογενειών του νησιού μας. Μακροημερεύει η γιαγιά, μα συνάμα πρωταγωνιστεί και η μητέρα Αννέτα. Βλαστάνει, ανθίζει, καρπίζει κι η ζωή συνεχίζεται στις επόμενες εκατονταετηρίδες. Η πάλη για την επιβίωση της δικής της οικογένειας,πρωταγωνιστεί. Φανερές, όμως, οι αλλαγές, κυρίως με την εισαγωγή, έστω και καθυστερημένα στα Κύθηρα, των αγαθών της επιστήμης και της τεχνολογίας. Με μαεστρία η Κούλα μας περνά στις αλλαγές της καθημερινότητας και στη μετάβαση της μητέρας της κι όλων των κοριτσιών της ηλικίας της, από την κατηγορία των αγγραμμάτων, στη τάξη των εγγράμματων ανθρώπων του πλανήτη μας. Για να συμπληρωθεί η τριλογία, η συγγραφέας κρατά το τρίτο μέρος για την εγγονή, την ίδια δηλαδή. Η εξέλιξη της κοινωνίας μας μπροστά τα μάτια μας. Από την αγράμματη γιαγιά, στην Πανεπιστημιακή Καθηγήτρια. Μακροχρόνιες οι μεταπτυχιακές σπουδές της στο εξωτερικό, ογκώδες το βιογραφικό της, ασύλληπτο το συγγραφικό της έργο. Συναρπαστικό το ταξίδι των τριών γυναικών, των τριών γενεών στην άπλα τριών αιώνων. Μια φωτεινή σύλληψη της Κούλας Κασιμάτη για να μας περάσει ανάμεσα από τρείς εκατονταετηρίδες, μέσα από ιστορικά γεγονότα, καθημερινές ασχολίες,κοινωνικές εκδηλώσεις, μεταναστευτική πραγματικότητα, τεχνολογικές εξελίξεις, βιοτικές αλλαγές, ωσότου να μας φτάσει στο σήμερα. Καλοτάξιδο το βιβλίο σου Κούλα και το δάκρυ που τυχών στις κόγχεςτων ματιών μας «ανθίσει», ίσως να είναι για τη δική μας γιαγιά και μητέρα, όπως έγραψε κι ο εκδότης της εφημερίδας μας, Μανώλης.

Advertisement

    Το τέταρτο βιβλίο που διάβασα μας το παραδίδει η επίσης πολυγραφότατή Καθηγήτρια Καίτη Αρώνη – Τσίχλη και έχει τίτλο, «ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΚΥΘΗΡΑ ΜΕΣΑ ΣΤΟΝ ΧΡΟΝΟ». Αποτελεί τον 41οτόμο των εκδόσεων της Εταιρεία Κυθηραϊκών Μελετών, όπου η συγγραφέας είναι η Πρόεδρός της. Πρόκειται, πράγματι, για ένα ταξίδι στα πελάγη του χρόνου, με σκάφος τα αβύθιστα και πάντα επίκαιρα Κύθηρα και άξια καπετάνισσα την Καίτη Αρώνη, που με αλάνθαστη πυξίδα μας περνά από μπουνάτσες και τρικυμίες της ιστορίας μας. Πρόκειται για ένα σπονδυλωτό βιβλίο με δεκαπέντε ξεχωριστά κεφάλαια, φαινομενικά ανεξάρτητα μεταξύ τους, που όλα μαζί, όμως, συνθέτουν την ιστορία των Κυθήρων. Προσφέρει εύληπτο ανάγνωσμα για κάθε αναγνώστη, παράλληλα όμως, με την επιστημονική της επάρκεια και εμπειρία, παραθέτοντας απόλυτα τεκμηριωμένες ιστορικές λεπτομέρειες και καταγράφοντας τις πηγές της, δημιουργεί κίνητρα για νέουςερευνητές. Όπως η ίδια η συγγραφέας σημειώνει, στο βιβλίο τηςπεριέλαβε δεκαπέντε παλαιότερα άρθρα της, που τα εμπλούτισε με εικόνες, πίνακες, χαρακτικά, φωτογραφίες και τεκμήρια και έτσι με πιο ολοκληρωμένο περιεχόμενο να διανθίσει έναν πράγματι καλαίσθητοτόμο. Η συγγραφέας αρχίζει με την προβολή των Κυθήρων ως σύμβολο, τόσο κατά την αρχαιότητα, όσο και κατά την Αναγέννηση, όπου συνέβαλαν ουσιαστικά στη δόμηση της Ευρωπαϊκής κουλτούρας. Βεβαίως εξαίρει τα όσα έχει προσφέρει η Ουράνια, Κυθέρεια Αφροδίτη στον τόπο μας και στην παγκόσμια διανόηση και τέχνη. Προχωρά περιγράφοντας τα γεγονότα και αναλύοντας τις αιτίες των «αγροτικών εξεγέρσεων» που συνέβησαν στα Κύθηρα το 1780 και 1800. Ακολουθεί η καταγραφή του πρώιμου έργου του Ιωάννη Καποδίστρια στα Επτάνησακαι στα Κύθηρα και στη συνέχεια κεφάλαια σχετικά με τη συμμετοχή των Κυθηρίων στην επανάσταση του 1821. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα επόμενα κεφάλαια που αντλούν τη θεματολογία τουςαπό όσα γράφουν οι τοπικές Κυθηραϊκές εφημερίδες, που πρωτοεμφανίστηκαν στις αρχές της τελευταίας δεκαετίας του 19ου αιώνα. Πραγματικός θησαυρός για τους μελετητές της Κυθηραϊκής ιστορίας, οι συγκεκριμένες εφημερίδες, μα και συνολικά της πολιτικής ιστορίας της Ελλάδας. Οφείλω να σημειώσω πως η ψηφιοποίηση των Κυθηραϊκών εφημερίδων, περιοδικών και επετηρίδων, που κυκλοφόρησαν από το 1893 (πρώτη εφημερίδα) μέχρι το 1996, ώστε σήμερα ο καθένας μας να έχει την δυνατότητα να φέρει στην οθόνη του υπολογιστή του όποιο φύλλο επιθυμεί, οφείλεται σε επίπονη εργασία της Καίτης Αρώνη – Τσίχλη. Μεγάλη ευγνωμοσύνη της οφείλουμε. Στα επόμενα κεφάλαια αναλύονταιη οικονομία (ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι χρεοκοπίες του 1893και του 1932) η παιδεία και η υγεία και φυσικά δεν παραλείπονται εκκλησιαστικά θέματα, που συχνά στα Κύθηρα προκαλούν οξείες αντιπαραθέσεις. Ένας διαφωτιστικός και καλαίσθητος τόμος, με εικόνεςσπάνιες και ιδιαίτερα ευκρινείς, μας προσφέρεται για να εμπλουτίσουμε τις γνώσεις μας και να γνωρίσουμε καλύτερα την πατρίδα μας. Πράγματι κοπίασε η συγγραφέας του, για να συλλέξει και να επεξεργαστεί τόσες ενδιαφέρουσες πτυχές της ζωής των προγόνων μας.

Δημοσιεύθηκε στην έντυπη έκδοση της εφημερίδας ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ στο φύλλο Δεκεμβρίου 2025