Με τον καουμπόη ή με τους μουλάδες;

Κάποτε στον κόσμο υπήρχαν καθαρές ταμπέλες ή τουλάχιστον έτσι θέλαμε να πιστεύουμε. Υπήρχε ο επιτιθέμενος και ο αμυνόμενος, ο φιλελεύθερος και ο σκοταδιστής, ο καλός και ο κακός. Μπορούσες να πάρεις θέση χωρίς να αισθάνεσαι ότι λερώνεσαι.

Σήμερα δεν σου προσφέρεται αυτή η άνεση. Η πραγματικότητα, ατομική, εθνική, διεθνής, σε καλεί να απαντήσεις υποχρεωτικά σε κάτι που άλλοτε θα φάνταζε τρελό. Είσαι με τον καουμπόη ή με τους μουλάδες; Είσαι μ’ αυτόν που μονοπωλεί την ισχύ ανεξάρτητα από κανόνες δικαίου ή με ένα θεοκρατικό καθεστώς που βαφτίζει την ισχύ του θεϊκή αποστολή;

Advertisement

Ο καουμπόης μιλά για σταθερότητα, αποτροπή, διεθνή τάξη. Μόνο που η «αποτροπή» όλο και συχνότερα μεταφράζεται σε προληπτικά χτυπήματα κατά την βούληση ενός διαταραγμένου αρχηγού. Ο οποίος έχει την πεποίθηση ότι όποιος μπορεί, επιβάλλεται πρώτος δίχως να δίνει λογαριασμό σε κανέναν. Η ρητορική περί δικαίου συνοδεύεται από μια αφόρητη ευελιξία που βγάζει τον άνθρωπο του 20^ου αιώνα από τα ρούχα του. Το διεθνές δίκαιο γίνεται εργαλείο, όχι πλαίσιο.

Απέναντι, οι μουλάδες δεν διεκδικούν καν την ουδετερότητα της ισχύος. Επικαλούνται τον Θεό, την αποστολή, την ιστορική ταπείνωση που πρέπει να αποκατασταθεί. Δεν υπόσχονται ελευθερία, υπόσχονται δικαίωση. Και η δικαίωση, όταν γίνεται πολιτικό δόγμα, σπάνια σταματά στο μέτρο. Μόλις προ μηνός σκότωσαν 10.000 πολίτες τους για χάρη αυτής της δικαίωσης.

Ο λογικός παρατηρητής στέκεται μπροστά σε αυτό το δίπολο, νιώθοντας ότι το έδαφος λείπει κάτω από τα πόδια του. Δεν θέλει να υπερασπιστεί την αλαζονεία της ισχύος. Δεν θέλει όμως και να δικαιολογήσει τον φανατισμό της πίστης. Ξέρει ότι και οι δύο δρόμοι παράγουν βία, απλώς με διαφορετικό λεξιλόγιο.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ηθικό. Είναι βαθιά πρακτικό. Ό,τι συμβαίνει σε εκείνη τη γωνιά του κόσμου δεν μένει εκεί. Οι ενεργειακές τιμές, οι αγορές, οι μεταναστευτικές ροές, η γενικευμένη ανασφάλεια, όλα διαπερνούν σύνορα με ταχύτητα μεγαλύτερη από τους πυραύλους. Η «μακρινή» κρίση μεταφράζεται σε λογαριασμό ρεύματος, σε πολιτική ένταση, σε αβεβαιότητα. Και τότε η πίεση μεγαλώνει. Διάλεξε, πάρε θέση. Η ουδετερότητα θεωρείται ύποπτη. Η επιφύλαξη βαφτίζεται αδυναμία. Ο κόσμος απαιτεί στρατόπεδα.

Μόνο που ο λογικός άνθρωπος δεν είναι στρατιώτης. Δεν θέλει να υψώσει σημαίες, θέλει κανόνες. Δεν ζητά νίκη, ζητά όρια. Θέλει έναν κόσμο όπου η ισχύς δεν αυτονομείται από το δίκαιο και όπου η πίστη δεν μετατρέπεται σε κρατική στρατηγική.

Το ερώτημα «με τον καουμπόη ή με τους μουλάδες;» είναι ψευδές. Προϋποθέτει ότι υπάρχουν μόνο δύο επιλογές. Η επιβολή χωρίς μεταφυσική ή η επιβολή με μεταφυσική. Κι όμως, η ζωή μας θα καθοριστεί από το αν θα βρεθεί χώρος για κάτι τρίτο. Για φρένα, για διαπραγμάτευση, για αυτοσυγκράτηση.

Δεν είναι ρομαντισμός. Είναι ένστικτο αυτοσυντήρησης. Όταν η Ιστορία αφήνεται αποκλειστικά σε όσους πιστεύουν ότι κατέχουν την απόλυτη αλήθεια, είτε αυτή λέγεται ισχύς είτε Θεός, το αποτέλεσμα δεν είναι σταθερότητα. Είναι μια αργή, γενικευμένη καύση.

Και σε έναν κόσμο που καίγεται, σε πιο δύσκολη θέση είναι αυτός που αρνείται να χειροκροτήσει τη φωτιά.