Η μικρή μας ιστορία. ΓΩΝΙΑ: Μία ανεξιχνίαστη φυσική καταστροφή στα Κύθηρα.

Η περιοχή Γωνία των Μητάτων φαίνεται να κρύβει μία μεγάλη φυσική καταστροφή στο νησί, η οποία παραμένει ανεξιχνίαστη, καθώς, έχουμε μεν ισχυρές ενδείξεις ότι έγινε κάποτε, δεν γνωρίζουμε όμως πότε. Στο βιβλίο μας ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ έχουμε αφιερώσει μεγάλο μέρος για το θέμα αυτό (βλ. στην ηλ. σελίδα μας: https://www.kythiraika.gr/i-gonia-ton-mitaton-ke-i-schedon-agnosti-istoria-tis-mesa-apo-thrylous-ke mnimia/). Το κρίσιμο σημείο που οδηγεί σε σχετική βεβαιότητα για το περιστατικό περιέχεται σε ένα στιχούργημα που έχει διασωθεί και παραθέτουμε ολόκληρο από το βιβλίο του Ι.Π.Κασιμάτη, Κυθηραϊκά, λαογραφικά, γλωσσικά. 1987). Το διασωθέν στιχούργημα αναφέρει:

Εφτά Απρίλη ήτανε, μην είχε ξημερώσει,

που καμ’ ο γραίγος μία βροχή για να μας θανατώση.

Εις το Θολάρι έπεσε η ντρόμπα η μεγάλη

κι έκανε στέρνα βαθουλή και χάονα λαγκάδι.

Επήρε βόιδα στο γιαλό ανθρώπους κι έπνιξέ τους

μαρτία ώς και γάιδαρους και καταπόντισέ τους.

Επήρε μύλους περισσούς, σκαλία και περιβόλια,

επήρε και το μυλωνά μαζί με τα μιγόμια.

Με το Μεγάλο απάλεψε και κύλαγε με βία

κι έκοψε τις χαλικερές και βγήκε παραδία.

Το Σαβλαχά δεν είχανε πως ήτανε λαγκάδι

κι εκείνος εκατέβαζε το φοβερό ποτάμι.

Όλα τα πήρε, πήρε μας κι αυτήνε τη Γωνία

που ήτανε το καύχημα σε όλα τα χωρία.

Ολίγο, ολίγο ήτανε να πέση στα χωρία

να μας επάρη όλους μας και τα μωρά παιδία.

 

Ο ίδιος ο ερανιστής των στίχων και προσεκτικός μελετητής της τοπικής ιστορίας και λαογραφίας αναφέρει ως πιθανή χρονολογία γύρω στα 1800, κάτι όμως που δεν φαίνεται πιθανόν, καθώς από την εποχή αυτή έχουμε πολλές καταγραφές σε χρονικά από τις οποίες δεν υπάρχει η παραμικρή αναφορά. Αντίθετα γίνεται μνεία για τη γειτονική στη Γωνία θέση όπου ο ναός της Αγίας Κυριακής (13^ου-14^ου αι) ο οποίος είχε καταπέσει από σεισμό και αποκαταστάθηκε το 1787. Αν είχε γίνει μεταγενέστερα η καταστροφή είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα είχε καταγραφεί. Ο οικισμός της Γωνίας, σύμφωνα με ευρήματα, είναι γνωστός από τους Ρωμαϊκούς χρόνους, όμως ο περίφημος τάφος κοντά στο ναό του Αγίου Νικολάου με 4 θέσεις ταφών, που ανήκει στη μινωική εποχή, μας δίνει σαφές στίγμα ότι η περιοχή κατοικείται από τα χρόνια αυτά.  Επειδή οι δύο οικισμοί Γωνία και Θολάρι, που αναφέρονται στο στίχο, δεν εντοπίζονται στην παλαιότερη γνωστή απογραφή του Καστροφύλακα (1583) ενώ έχουμε σαφή αναφορά για το Θολάρι ότι κατοικείται κατά την επιδρομή των Καταλανών το 1328, μπορούμε να τολμήσουμε μία υπόθεση ότι η καταστροφή έγινε μεταξύ του 14^ου και του 16^ου αι, άρα νωρίτερα από την καταστροφή του Βαρβαρόσσα (1537). Επίσης, κάτι που προκύπτει με σαφήνεια από τους διασωθέντες στίχους, είναι ότι η καταστροφή περιορίστηκε το πιθανότερο μόνο σε αυτές τις δύο περιοχές και δεν έκανε ζημίες, τουλάχιστον στην έκταση που αναφέρονται εδώ για ολική καταστροφή, στα γειτονικά Μητάτα ή σε άλλους οικισμούς.

 

Κλείνουμε με μία παρακίνηση, να δοθεί το έναυσμα για μία συστηματική ιστορική-αρχαιολογική έρευνα, που θα δώσει πιθανόν φως και σε άλλα στοιχεία για την περιοχή, που παρουσιάζει μεγάλο αρχαιολογικό ενδιαφέρον. Όποιοι ενδιαφέρονται για περισσότερα στοιχεία, καθώς εδώ έγινε μία περιορισμένη αναφορά σε όσα αναφέρουμε στο παραπάνω  κεφάλαιο του βιβλίου μας, μπορεί να τα αντλήσoυν και από την ηλεκτρονική σελίδα που αναφέρεται παραπάνω.

 

---

Δημοσιεύθηκε στην έντυπη έκδοση της εφημερίδας ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ στο φύλλο Απριλίου 2025