Πως το Νοσοκομείο και το Γηροκομείο βοηθούν την οικονομία των Κυθήρων

Παράλληλα και συμπληρωματικά με την ιδιωτική οικονομία της αγοράς που δημιουργεί απασχόληση και εισοδήματα για την ευημερία των κατοίκων, λειτουργεί και ο κοινωνικός τομέας, ο οποίος από οικονομική άποψη είναι επίσης παραγωγικός και συμβάλλει στην οικονομία ενός τόπου. Στην περίπτωσή μας,  το νοσοκομείο και το γηροκομείο, με αντίστοιχα πεδία δράσης την υγεία του πληθυσμού και την φροντίδα των ηλικιωμένων, βοηθούν πολλαπλώς και ποικιλοτρόπως την οικονομία του νησιού είτε διαπλεκόμενα με τον ιδιωτικό τομέα είτε αυτόνομα.  Μάλιστα, η οικονομική τους συνδρομή δεν απαιτεί επιχειρηματική προσπάθεια ή κίνητρα, γιατί τα οφέλη δημιουργούνται ως «παράπλευρες ωφέλειες», από την υπόσταση και την λειτουργία τους, κατά την επιδίωξη των κύριων σκοπών τους.

Υπό το πρίσμα αυτό, τα δύο ιδρύματα είναι εργοδότες, δημιουργώντας άμεσα απασχόληση και εισοδήματα, αλλά είναι επίσης και αγοραστές αγαθών και υπηρεσιών από την ανοικτή αγορά, δραστηριότητες που συνεπάγονται οικονομικές δοσοληψίες, οι οποίες ενισχύουν τον ιδιωτικό τομέα του νησιού. Για την πρακτική συζήτηση του θέματος, μπορούν να διακριθούν τέσσερις δίαυλοι, μέσω των οποίων η ίδρυση και η λειτουργία  των δύο ιδρυμάτων διαχέουν τις επιδράσεις τους στην ευρύτερη  οικονομία.

Κατ’ αρχάς, η κατασκευή των εγκαταστάσεών τους επηρεάζει, όσο διαρκεί, πολλαπλώς την οικονομία (πρώτος δίαυλος). Μέσω αυτής της δραστηριότητας, δημιουργούνται  θέσεις εργασίας και εισοδήματα  για όσους εργάζονται στα έργα οικοδόμησης, και παράλληλα, ενισχύεται η αγορά με την προμήθεια ενός μεγάλου φάσματος υλικών και υπηρεσιών, τροφοδοτώντας  τις εργασίες πολλών ιδιωτικών επιχειρήσεων. Από τις επιχειρήσεις αυτές, εκπορεύεται μια αλυσίδα δραστηριοτήτων που επιφέρουν πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα,μέρος των οποίων  παραμένει στο νησί, υπό την μορφή υψηλοτέρων εισοδημάτων και αυξημένης απασχόλησης.

Δεύτερος δίαυλος επηρεασμού της οικονομίας,  είναι η μετά την κατασκευή περιοδική συντήρηση και ανακαίνιση των εγκαταστάσεων. Οι εργασίες αυτές, δημιουργούν παρόμοιας φύσεως, όπως της κατασκευής, αποτελέσματα στην απασχόληση, τα εισοδήματα και τις αγορές, με την διαφορά ότι οι επιδράσεις της κατασκευής είναι άπαξ, ενώ της συντήρησης έχουν περιοδικότητα.

Ίσως η πιο σημαντική, διαρκής και εκτεταμένη συμβολή στην οικονομία προέρχεται από την καθημερινή λειτουργία των ιδρυμάτων (τρίτος δίαυλος). Είναι μια σταθερή και μόνιμη πηγή απασχόλησης, η οποία, μέσω της ζήτησης που προκαλείται από τις αμοιβές των εργαζομένων, παράγει πολλαπλάσια εισοδήματα και νέες θέσεις εργασίας στην αγορά, όσο τα χρήματα «αλλάζουν χέρια». Ευθεία ενίσχυση της αγοράς πραγματοποιείται επίσης και από την καθημερινή προμήθεια τροφίμων, και όλων των ειδών υλικών και εφοδίων που είναι απαραίτητα για την λειτουργία των ιδρυμάτων.

Αν κοιτάξουμε  όμως βαθύτερα, μπορούμε να διακρίνουμε και άλλα λιγότερο φανερά αλλά σημαντικά οικονομικά οφέλη που παράγονται, όχι από την λειτουργία ή τις ανακαινίσεις των ιδρυμάτων, αλλά από τον αντίκτυπο που έχει στην οικονομία η βελτίωση της υγείας ή η αποφυγή της απώλειας ανθρώπινων ζωών,καθώς και η φροντίδα των ηλικιωμένων(τέταρτος δίαυλος). Πιο συγκεκριμένα, ηνοσοκομειακή φροντίδα και περίθαλψη, προλαμβάνοντας την ασθένεια, αποκαθιστώντας την υγεία των ασθενών ή σώζοντας ζωές, αποδίδει στην κοινωνία υγιή άτομα, ικανά να επανενταχτούν στην αγορά εργασίας. Επί πλέον, τόσο το νοσοκομείο όσο και το γηροκομείο, «λύνει τα χέρια» σε συγγενικά πρόσωπα που, άλλως, θα φρόντιζαν τους ασθενείς και ηλικιωμένους, να επαναλάβουν τις εργασίες που είχαν διακόψει για την φροντίδατους.

Στο ίδιο πνεύμα, όσο το νοσοκομείο βελτιώνει την υγεία των κατοίκων συμβάλλει στον περιορισμό της παιδικής φτώχειας, η οποία  προκαλείται από τα προβλήματα υγείας των γονιών, κρατώντας τους οικονομικά ανενεργούς. Αυτό είναι ένα μεγάλης σημασίας όφελος, γιατί η παιδική φτώχεια έχει αρνητικές συνέπειες στην εκπαίδευσή των παιδιών και τις μελλοντικές δυνατότητες ένταξής τους στην αγορά εργασίας.

Η εξοικονόμηση εργατικών χεριών μέσω του τέταρτου δίαυλου, αποτελεί μια πηγή αύξησης των οικονομικώς ενεργών ατόμων ή του χρόνου εργασίας από τον υπάρχοντα πληθυσμό. Δεδομένου ότι τα Κύθηρα έχουν σοβαρό πρόβλημα δημογραφικής κατάπτωσης και ελλείψεως εργατικού δυναμικού, μια τέτοια εξοικονόμηση θα ήταν πολύ χρήσιμη.Σημειωτέον, ότι αφορά κυρίως τις γυναίκες εργαζόμενες που φέρουν το μεγαλύτερο βάρος στην φροντίδα των ευάλωτων ομάδων του πληθυσμού και των παιδιών, ενώ η συμμετοχή τους στην αγορά εργασίας είναι σχετικά πολύμικρή (το 2021: γυναίκες 36%, άνδρες 48,8%, έναντι των αντιστοίχων της επικράτειας, 38% και 50,9%).

Όλα αυτά που ανέφερα, σχετικά με τις «παράπλευρες οικονομικές ωφέλειες» που παράγονται από την ύπαρξη και την λειτουργία του νοσοκομείου και του γηροκομείου, είναι μεγέθη μετρήσιμα. Η εκτίμησή τους όμως  απαιτεί σοβαρή και κοπιώδη έρευνα, και προπαντός την ύπαρξη πλούτου στατιστικών δεδομένων, πράγμα προφανώς αδύνατο στην περίπτωσή μας.

Αν και το τι συμβαίνει στον τομέα αυτό σε άλλες χώρες δεν είναι αντικείμενο του παρόντος άρθρου, μια πολύ σύντομη αναφορά σε ορισμένα ερευνητικά ευρήματα στις ΗΠΑ, θα ήταν χρήσιμη για να διαμορφώσουμε μια αντίληψη για την βαρύτητα  των επιδράσεων των δικό μας ιδρυμάτων στην οικονομία του νησιού.

Μια μελέτη στην Πολιτεία της Πενσυλβάνιας, έχει υπολογίσει,  ότι οι πάσης φύσεως δαπάνες των νοσοκομείων της Πολιτείας δημιουργούν μια τελική ζήτηση για προϊόντα και υπηρεσίες στην αγορά, κατά 2,4 φορές μεγαλύτερης της αρχικής δαπάνης. Ανάλογη μελέτη για τους οίκους ευγηρίας της Πενσυλβάνιας, έδειξε παρόμοιο αποτέλεσμα. Οι συνολικές δαπάνες των οίκων ευγηρίας αυξάνουν 2,5 φορές το εισόδημα που δημιουργείται από την διάχυση  στην οικονομία των δαπανών αυτών, και πάνω από 2 φορές την απασχόληση σε σχέση με τον αριθμό των εργαζομένων στις δομές των οίκων ευγηρίας της Πολιτείας.

Παρότι δεν είναι απολύτως θεμιτό και ακριβές, αλλά πρακτικά χρήσιμο ως τάξημεγέθους, χρησιμοποιώντας τους δύο πολλαπλασιαστές 2,4 και 2,5 που υπολογίστηκαν για την Πενσυλβάνια, μπορούμε να έχουμε μια χονδρική προσέγγιση για τα δικά μας ιδρύματα. Έτσι, λαμβάνοντας υπόψη τις ετήσιες δαπάνες του Νοσοκομείου και του Γηροκομείου, υπολογίζουμε την δημιουργίαπρόσθετων εισοδημάτων στην οικονομία,αντιστοίχως 5.631.000 και 3.891.000 Ευρώ, συνολικά δηλαδή, κοντά στα 10 εκατομμύρια ευρώ ετησίως από τα δύο ιδρύματα.

Για να έχουμε μια αδρή ιδέα του ειδικού βάρους των παράπλευρων αυτών οικονομικών ωφελειών, όπως τις παρουσιάσαμε, από την λειτουργία των δύο ιδρυμάτων, σημειώνουμε ότι το ποσό αυτό αντιστοιχεί σε πλέον του ενός-τρίτου του προϋπολογισμού του έτους 2023 του Δήμου Κυθήρων, ή, με μια διαφορετική στάθμιση, οι ωφέλειες αυτές ισούνται χονδρικά,με τις ετήσιες αμοιβές 820 υπαλλήλων που αμείβονται με τον κατώτατο μισθό (σημείωση: όλοι οι μισθωτοί και ημερομίσθιοι στα Κύθηρα,ασχέτως του ύψους των αμοιβών τους, είναι 767άτομα).

Συμπερασματικά, στην ανάλυση αυτή καταδείξαμε τους διαφορετικούς τρόπους, με τους οποίους δημιουργούνται και διαχέονται στην οικονομία του νησιού οι παράπλευρες οικονομικές ωφέλειες από την ύπαρξη και την λειτουργία του Νοσοκομείου και του Γηροκομείου. Επί πλέον, λαμβάνοντας υπόψη τις σχετικές μετρήσεις στις ΗΠΑ, επιχειρήσαμεκάποιες αδρές εκτιμήσεις για τα καθ’ ημάς, από τις οποίες μπορούμε να εικάσουμε, ότι οι αθέατες εξωτερικές οικονομίες που παράγονται από τα δύο ιδρύματα δεν είναι καθόλου ευκαταφρόνητες για το νησί.

Υπό μορφή παραρτήματος, αναφέρω πληροφοριακά μια πρόσθετη έρευνα στις ΗΠΑ, η οποία αποτιμά τις οικονομικές απώλειες που συνεπάγονται συγκεκριμένες ασθένειες.Υπολογίζεται, επί του προκειμένου, ότι το οικονομικό βάρος από ασθένειες του πεπτικού συστήματος είναι 8,4 δισ. δολάρια, από μολυσματικές και παρασιτικές ασθένειες 10 δισ., από νευρικές διαταραχές 6,4 δισ. από δερματοπάθειες 1,3 δισ. δολάρια. Τέλος, η οικονομική απώλεια της ζωής ενός ατόμου 20-24 ετών, αποτιμάται για τους άνδρες σε 1,5 δισ. και για τις γυναίκες σε 1,1 δισ. δολάρια. Κατά συνέπεια, στην έκταση που η προληπτική ιατρική περιορίζει τις ασθένειες αυτές ή σώζει ζωές μετριάζει και τις οικονομικές απώλειες που συνεπάγονται.

 

---

Δημοσιεύθηκε στην έντυπη έκδοση της εφημερίδας ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ στο φύλλο Απριλίου 2025