Advertisement
Ακούς για μια ΜΚΟ που εκμεταλλευόταν ανθρώπους στο όνομα παιδιών με σοβαρά προβλήματα υγείας. Ακούς να βγαίνει ο ένας διάσημος μετά τον άλλον και να παραδέχονται δημόσια ότι έπεσαν θύματα αυτής της σπείρας, δίνοντας χιλιάδες ευρώ σε απατεώνες. Διαβάζεις ανατριχιαστικές λεπτομέρειες για το πώς δρούσαν αυτοί οι άνθρωποι, με πόση κυνικότητα πατούσαν πάνω σε παιδικά τραύματα και δυσκολεύεσαι να το μεταβολίσεις.
Το χειρότερο απ’ όλα είναι ότι αυτό το συναίσθημα, της απέχθειας και της δυσπιστίας, ξεφεύγει από τα όρια αυτής της ΜΚΟ και γίνεται μια γενικότερη δυσπιστία απέναντι σε όλο το φάσμα των ΜΚΟ. Φυσικά, το μεγαλύτερο λάθος που μπορεί να κάνει κανείς σε τέτοιες περιπτώσεις είναι να τσουβαλιάζει, να καίει και τα χλωρά μαζί με τα ξερά, αλλά πώς να εμπιστευτείς όταν μαθαίνεις τέτοια πράγματα;
Advertisement
Η υπόθεση της «Παιδικής Χαράς» που μετά τις αποκαλύψεις καλύτερα να τη λέμε «Παιδική Φρίκη», είναι από εκείνες που σε κάνουν να αναρωτιέσαι πόσο χαμηλά μπορεί να φτάσει ένας άνθρωπος κάνοντας επικερδή επιχείρηση τον ανθρώπινο πόνο. Σύμφωνα με τα στοιχεία της αστυνομικής έρευνας, από περίπου 3,94 εκατομμύρια ευρώ που συγκεντρώθηκαν σε εράνους για 34 οικογένειες, στους δικαιούχους φέρεται να αποδόθηκαν μόλις 1,11 εκατομμύρια. Η διαφορά, περίπου 2,83 εκατομμύρια ευρώ, αποτελεί το εκτιμώμενο παράνομο οικονομικό όφελος σύμφωνα με τη δικογραφία. Οι κατηγορίες είναι βαρύτατες και η Δικαιοσύνη θα αποφανθεί για τις ευθύνες των εμπλεκομένων. Αυτό, όμως, δεν αλλάζει τη φρίκη όσων περιγράφονται στην αστυνομική έρευνα.
Γιατί εδώ και πέρα από την οικονομική απάτη, μιλάμε για ανθρώπους που είδαν τον αγώνα γονιών για τη ζωή των παιδιών τους ως ευκαιρία πλουτισμού. Είναι πραγματικά αποκρουστικό να αντιλαμβάνεσαι ότι κάποιος μπορεί να χρησιμοποιεί φωτογραφίες άρρωστων παιδιών, την αγωνία των γονιών τους και την ευαισθησία του κόσμου σαν εργαλεία μιας καλοστημένης μπίζνας.
Και δεν είναι ότι η ελληνική κοινωνία περισσεύει σε εμπιστοσύνη προς τις ΜΚΟ, ώστε να αντέχει τέτοια χτυπήματα. Η δυσπιστία προϋπήρχε. Ερευνα της διαΝΕΟσις, σε συνεργασία με τη MRB, το 2024 είχε καταγράψει χαμηλά επίπεδα εμπιστοσύνης προς τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Το πρόβλημα, άλλωστε, δεν είναι αποκλειστικά ελληνικό. Η υπόθεση της Oxfam στην Αϊτή, το 2018, με τις αποκαλύψεις για σεξουαλική εκμετάλλευση από εργαζομένους της ανθρωπιστικής οργάνωσης, είχε προκαλέσει διεθνή αναταραχή και είχε αναδείξει σοβαρές αδυναμίες στους μηχανισμούς εσωτερικού ελέγχου και προστασίας ευάλωτων ανθρώπων. Οι οργανώσεις δεν είναι υπεράνω κριτικής ούτε οι καλές προθέσεις αποτελούν πιστοποιητικό ηθικής ακεραιότητας.
Εδώ, όμως, υπάρχει και μια άλλη διάσταση που αξίζει να μη χάσουμε από τα μάτια μας. Οι Έλληνες έχουμε μια ιδιαίτερη σχέση με την προσφορά και την αλληλεγγύη. Μπορεί να μην είμαστε οι πρωταθλητές της οργανωμένης φιλανθρωπίας, μπορεί να μη διαθέτουμε την κουλτούρα συστηματικών δωρεών που συναντά κανείς σε άλλες κοινωνίες, έχουμε όμως ισχυρά αντανακλαστικά άμεσης βοήθειας. Θα μαζέψουμε χρήματα για το παιδί του διπλανού, θα κινητοποιηθούμε για μια οικογένεια που κάηκε το σπίτι της, θα προσφέρουμε ρούχα, τρόφιμα, χρόνο, αίμα, θα ανταποκριθούμε σε μια έκκληση που μας άγγιξε.
Το επιβεβαιώνει και το World Giving Report 2025: το 56% των Ελλήνων συμμετείχε σε κάποια μορφή προσφοράς, ενώ το 53% της συνολικής αξίας των δωρεών κατευθύνθηκε απευθείας σε ανθρώπους που είχαν ανάγκη, έναντι 41% του παγκόσμιου μέσου όρου. Αντίθετα, μόλις το 25% δήλωσε ότι έκανε δωρεά σε φιλανθρωπική οργάνωση, έναντι 34% διεθνώς.
Τι μας λένε τα παραπάνω; Ότι δεν μας λείπει απαραίτητα η διάθεση να βοηθήσουμε, μας λείπει σε μεγαλύτερο βαθμό η εμπιστοσύνη στους θεσμούς που αναλαμβάνουν να οργανώσουν αυτή τη βοήθεια. Προτιμάμε να ξέρουμε πού πηγαίνουν τα χρήματά μας, ποιον βοηθούν και αν πράγματι φτάνουν στον άνθρωπο που τα χρειάζεται.
Και αυτό ακριβώς είναι που κινδυνεύει να καταστρέψει μια υπόθεση σαν την «Παιδική Χαρά». Γιατί ο επόμενος πολίτης που θα δει μια έκκληση για ένα άρρωστο παιδί μπορεί να προσπεράσει επειδή φοβήθηκε ότι θα εξαπατηθεί. Και τότε την πληρώνουν όλοι, και οι πραγματικά ευάλωτοι, και οι οικογένειες που χρειάζονται βοήθεια, και οι εθελοντές, και οι σοβαρές οργανώσεις που επιτελούν σπουδαίο έργο. Οι απατεώνες δεν κλέβουν μόνο χρήματα, κλέβουν την ίδια την ιδέα της αλληλεγγύης.
Γι’ αυτό η ευθύνη του κράτους είναι τεράστια. Δεν γίνεται να περιμένουμε να ξεσπάσει ένα σκάνδαλο, να εξαπατηθούν δεκάδες οικογένειες και να εξαφανιστούν εκατομμύρια για να αρχίσει ο έλεγχος. Χρειάζεται ένα ενιαίο, πραγματικά λειτουργικό και δημόσια προσβάσιμο μητρώο ΜΚΟ, με υποχρεωτική δημοσιοποίηση των διοικήσεων, των οικονομικών στοιχείων, των πηγών χρηματοδότησης και των ετήσιων απολογισμών. Χρειάζονται ανεξάρτητοι οικονομικοί έλεγχοι, αυστηρή εποπτεία των εράνων, διασταύρωση των στοιχείων των δικαιούχων και πλήρης ιχνηλασιμότητα των δωρεών, ώστε να γνωρίζει κανείς πού πηγαίνει κάθε ευρώ. Χρειάζονται επίσης ουσιαστικές κυρώσεις, γρήγορη διερεύνηση καταγγελιών και μηχανισμοί προστασίας των ανθρώπων που αποκαλύπτουν παρατυπίες.
Οι σοβαρές ΜΚΟ δεν έχουν κανέναν λόγο να φοβούνται τη διαφάνεια. Αντιθέτως, πρέπει να είναι οι πρώτες που θα την απαιτήσουν, γιατί η αξιοπιστία τους είναι το σημαντικότερο κεφάλαιό τους. Και το κράτος πρέπει επιτέλους να καταλάβει ότι η εποπτεία δεν είναι γραφειοκρατική αγγαρεία, αλλά υποχρέωση απέναντι σε εκείνους που προσφέρουν και σε εκείνους που έχουν ανάγκη.
