Τουρκία: Βρέθηκε νέο θραύσμα της αρχαιότερης συνθήκης ειρήνης

Ενα μικρό κομμάτι πηλού που βρέθηκε στην Τουρκία ρίχνει φως στην αρχαιότερη γνωστή διεθνής συμφωνία ειρήνης, εκείνη που τερμάτισε τη διαμάχη μεταξύ Χετταίων και Αιγυπτίων, πριν από περίπου 3.300 χρόνια.

Στην αρχαία Συρία, αναφέρει το Smithsonian Magazine, δύο μεγάλες δυνάμεις της εποχής συγκρούονταν για τον έλεγχο της περιοχής: οι Χετταίοι της Ανατολίας, με βασιλιά τον Μουβατάλλις, και οι Αιγύπτιοι, υπό τον φαραώ Ραμσή Β’.

Advertisement

Ο Ραμσής είχε εισβάλει στα εδάφη των Χετταίων, επιδιώκοντας να επεκτείνει την αυτοκρατορία του. Η σύγκρουση εξελίχθηκε σε έναν τεράστιο πόλεμο, με δεκάδες χιλιάδες στρατιώτες και μερικές από τις μεγαλύτερες μάχες με άρματα που είχαν γνωρίσει μέχρι τότε οι αρχαίοι κόσμοι.

Και όμως, κανείς δεν κατάφερε να νικήσει.

Η περίφημη μάχη του Καντές κατέληξε σε αδιέξοδο. Οι δύο στρατοί αποδείχθηκαν περίπου ισοδύναμοι και, αντί για έναν ξεκάθαρο νικητή, άφησαν πίσω τους μια σύγκρουση που έπρεπε κάποτε να τελειώσει με διαφορετικό τρόπο.

Από το πεδίο της μάχης στη συνθήκη ειρήνης

Χρόνια αργότερα, περίπου το 1269 π.Χ., ο Ραμσής Β΄ και ο διάδοχος του Μουβατάλλις, Χαττουσίλις Γ΄, αποφάσισαν να κάνουν κάτι που για την εποχή ήταν σχεδόν πρωτοποριακό: να βάλουν επίσημα τέλος στον πόλεμο.

Υπέγραψαν μια συνθήκη ειρήνης που θεωρείται η αρχαιότερη γνωστή διεθνής συνθήκη ειρήνης. Το κείμενό της προέβλεπε «αιώνια φιλία, διαρκή ειρήνη, εδαφική ακεραιότητα, μη επίθεση, έκδοση φυγάδων και αμοιβαία βοήθεια».

Το αρχικό κείμενο είχε γραφτεί σε ασημένιες πλάκες, οι οποίες όμως χάθηκαν στην πορεία των αιώνων. Η συμφωνία, ωστόσο, δεν εξαφανίστηκε. Το περιεχόμενό της διασώθηκε σε αντίγραφα: σε αιγυπτιακά ιερογλυφικά στους τοίχους ναού, αλλά και σε πήλινες πινακίδες γραμμένες με σφηνοειδή γραφή στην Ανατολία.

Ένα κομμάτι πηλού επιστρέφει από το παρελθόν

Και τώρα, ένα ακόμη κομμάτι αυτής της ιστορίας ήρθε στην επιφάνεια.

Αρχαιολόγοι που πραγματοποιούν ανασκαφές στο Μπουγιούκκαλε, στην αρχαία Χαττούσα, στη σημερινή επαρχία Τσορούμ της Τουρκίας, ανακάλυψαν ένα νέο θραύσμα πήλινης πινακίδας. Πάνω του είναι χαραγμένη γραφή στα ακκαδικά, τη γλώσσα που χρησιμοποιούνταν ευρέως στη διπλωματία του αρχαίου κόσμου.

Οι ερευνητές χρειάστηκαν περίπου έναν χρόνο για να μελετήσουν την επιγραφή πριν ανακοινώσουν το εύρημα. Σύμφωνα με το τουρκικό υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού, οι επιστημονικές εξετάσεις έδειξαν ότι το θραύσμα ανήκει σε ένα από τα αρχαία αντίγραφα της Συνθήκης του Καντές.

Η Χαττούσα και το βασιλικό ανάκτορο των Χετταίων

Η ανακάλυψη αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον επειδή η Χαττούσα δεν ήταν μια οποιαδήποτε πόλη. Ήταν η πρωτεύουσα του βασιλείου των Χετταίων και το σημείο όπου βρισκόταν το βασιλικό ανάκτορο.

Εκεί, το 1906, οι αρχαιολόγοι είχαν εντοπίσει για πρώτη φορά ένα αντίγραφο της συνθήκης, σε μια σπασμένη πήλινη πινακίδα.

Σήμερα, τα κομμάτια εκείνης της πινακίδας εκτίθενται στα Αρχαιολογικά Μουσεία της Κωνσταντινούπολης, ενώ ένα χάλκινο αντίγραφο της συνθήκης βρίσκεται στο κτίριο των Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη.

Η ειρήνη δεν ήρθε από τη μια μέρα στην άλλη

Η ειρήνη ανάμεσα στους Χετταίους και τους Αιγυπτίους, πάντως, δεν προέκυψε από το πουθενά. Οι δύο αυτοκρατορίες είχαν περάσει αιώνες ανταγωνιζόμενες για τον έλεγχο της Συρίας, μιας περιοχής που βρισκόταν ανάμεσα στην Αίγυπτο και την Ανατολία.

Μετά τη μάχη του Καντές φαίνεται πως είχε προηγηθεί μια μικρότερη συμφωνία, η οποία δεν έχει διασωθεί. Δεκαέξι χρόνια αργότερα, ο Χαττουσίλις Γ΄ επιδίωξε μια πολύ πιο ολοκληρωμένη συμμαχία με την Αίγυπτο, εν μέρει και για να εδραιώσει τη δική του εξουσία.

Το κείμενο της συνθήκης είναι εντυπωσιακό ακόμη και σήμερα. Ο Ραμσής Β΄ παρουσιάζει τον Χαττουσίλι Γ΄ ως αδελφό του και διακηρύσσει ότι οι δύο ηγεμόνες βρίσκονται πλέον σε ειρήνη.

«Είναι αδελφός μου και βρίσκεται σε ειρήνη μαζί μου, και εγώ είμαι αδελφός του και θα βρίσκομαι για πάντα σε ειρήνη μαζί του», αναφέρει ο φαραώ, σύμφωνα με τη μετάφραση του τουρκικού υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού.

Δεν επρόκειτο απλώς για μια συμφωνία να σταματήσουν να πολεμούν. Ήταν μια προσπάθεια να δημιουργηθεί ένας σταθερός δεσμός ανάμεσα στα δύο βασίλεια.

Οι πρόσφυγες στο επίκεντρο μιας συμφωνίας

3.300 ετών Το νέο θραύσμα φαίνεται ότι περιλαμβάνει τμήματα από τα άρθρα 12 έως 20 της συνθήκης. Και εδώ βρίσκεται ίσως η πιο ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια της ανακάλυψης.

Οι συγκεκριμένες διατάξεις αφορούν ανθρώπους που εγκατέλειπαν την Αίγυπτο ή το βασίλειο των Χετταίων και αναζητούσαν καταφύγιο στην άλλη χώρα.

Η συνθήκη έθετε κανόνες για την αντιμετώπισή τους και, σύμφωνα με το τουρκικό υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού, προειδοποιούσε ακόμη και κατά της καταστροφής των σπιτιών των προσφύγων.

Ένα κείμενο γραμμένο πριν από περισσότερες από τρεις χιλιετίες αναφέρεται, έτσι, όχι μόνο στους βασιλιάδες και τα σύνορα, αλλά και στους ανθρώπους που εγκατέλειπαν τα σπίτια τους αναζητώντας ασφάλεια.

Ενα μήνυμα από το παρελθόν που φτάνει μέχρι σήμερα

«Οι αναφορές στην καταστροφή των σπιτιών των ανθρώπων μεταφέρουν ένα ισχυρό μήνυμα από χιλιάδες χρόνια πριν στο σήμερα», δήλωσε ο υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας, Μεχμέτ Νουρί Ερσόι, σύμφωνα με το κρατικό πρακτορείο Anadolu.

Ο ίδιος εξέφρασε την ελπίδα για ένα μέλλον στο οποίο όλοι οι άνθρωποι, και ιδιαίτερα, όπως είπε, «οι Παλαιστίνιοι αδελφοί και αδελφές μας», θα μπορούν να ζουν με ασφάλεια, ειρήνη και ηρεμία.

Η ιστορία δεν έχει τελειώσει ακόμη

Οι αρχαιολόγοι ελπίζουν τώρα ότι οι ανασκαφές στο Μπουγιούκκαλε θα φέρουν στο φως και άλλα κομμάτια της ίδιας πινακίδας. Ίσως, έτσι, ένα μικρό θραύσμα να οδηγήσει στην ανακάλυψη περισσότερων τμημάτων μιας συμφωνίας που γράφτηκε πριν από περίπου 3.300 χρόνια.

Όπως αναφέρει το Smithsonian Magazine, η ιστορία της Συνθήκης του Καντές θυμίζει ότι η διπλωματία και η αναζήτηση της ειρήνης έχουν πολύ βαθύτερες ρίζες απ’ όσο συχνά φανταζόμαστε.

Πολύ πριν από τον ΟΗΕ, τις σύγχρονες διεθνείς συνθήκες και τη σημερινή διπλωματία, δύο μεγάλες δυνάμεις που δεν κατάφεραν να νικήσουν η μία την άλλη αποφάσισαν να κάνουν κάτι διαφορετικό: να μετατρέψουν το τέλος μιας μάχης σε μια συμφωνία που θα μπορούσε να διαρκέσει περισσότερο από τη μνήμη των ίδιων των βασιλιάδων.

Και σήμερα, ένα μικρό κομμάτι πηλού από τη Χαττούσα έρχεται να μας θυμίσει ότι, κάποιες φορές, η ιστορία επιμένει να επιστρέφει από τα πιο απρόσμενα μέρη.