Αυτές είναι οι δύο Ελλάδες – κι αν σας αρέσει!

Η Ελλάδα του 2026 απέχει πολύ από τη χώρα που βρέθηκε στο χείλος της χρεοκοπίας πριν από δεκαέξι χρόνια. Βγήκαμε από την επιτήρηση, η επενδυτική βαθμίδα έχει επιστρέψει εδώ και καιρό, ο πρόεδρος του Eurogroup είναι Ελληνας, ο Κυριάκος Πιερρακάκης, και, όπως έγραψε το Reuters «η Ιταλία αναμένεται να γίνει η πιο χρεωμένη χώρα της ευρωζώνης, αντικαθιστώντας την Ελλάδα». Δεν είναι και λίγα μέσα σε 8 χρόνια από το τέλος των μνημονίων το καλοκαίρι του 2018.

Κι όμως όλα αυτά τα επιτεύγματα δεν τα νιώθουμε οι περισσότεροι στην καθημερινότητά μας. Και δεν είναι μόνο ο πληθωρισμός που μειώνει κάθε μέρα το διαθέσιμο εισόδημα. Ολο και κάτι συμβαίνει, από ανείπωτα τραγικό, όπως τα Τέμπη, μέχρι την επόμενη ιστορία διαφθοράς που μας θυμίζει ότι η πρόοδος που επιτεύχθηκε στα δημοσιονομικά και στη διεθνή μας εικόνα δεν συνοδεύτηκε από αλλαγές στον τρόπο που λειτουργούν το κράτος, η τοπική αυτοδιοίκηση και οι φορείς της ελληνικής Πολιτείας.

Advertisement

Το 2020, στην πρώτη καραντίνα, όταν υπήρχε κάποια ομοψυχία, αρκετοί σκέφτηκαν: «Λες; Μήπως τελικά κάτι μπορεί να αλλάξει;». Το 2026, μετά τα Τέμπη και τον ΟΠΕΚΕΠΕ, πολύ περισσότεροι επέστρεψαν στο «όχι, τελικά σε αυτή τη χώρα δεν αλλάζει τίποτα». Η ελπίδα που έφερε η έξοδος από τη δεκαετία των μνημονίων έδωσε τη θέση της σε μια γνώριμη απογοήτευση. Η οποία δεν αφορά μόνο τη λειτουργία της παρούσας κυβέρνησης αλλά ευρύτερα το κράτος και τους θεσμούς του.

Σαν να δικαιώνεται η φράση που έλεγε στο παρελθόν ένας πολύ μορφωμένος και έντιμος υπουργός Οικονομικών: «Σε αυτή τη χώρα δύο μόνο πράγματα είναι στάνταρ. Η ανατολή και η δύση του ηλίου και οι Πανελλαδικές Εξετάσεις. Ολα τα υπόλοιπα παίζονται». Με άλλα λόγια, εξαιτίας και των γεγονότων που προαναφέραμε, επέστρεψε η (παραλυτική για τις υγιείς δυνάμεις της χώρας) αίσθηση πως όλα στην Ελλάδα είναι διαβλητά.

Με ποιο τρόπο όμως είναι διαβλητά (για να συνεχίσουμε αυτή τη γραμμή σκέψης που μοιάζει πια να επικρατεί); Την απάντηση τη ξέρετε:

—Αρκεί να καταδεχθείς, να στο επιτρέψει η ηθική και η αισθητική σου (ή να σε ωθήσει η ανάγκη) να προσεγγίσεις κάποιον «αντιπροέδρο του Εδεσσαϊκού» του κρατικού-κομματικού συστήματος που θα ξέρει κάποιον άλλο σουλατσαδόρο σε κάποια Αποκεντρωμένη Διοίκηση και θα είσαι εντάξει. Αν καταδεχθείς, τότε δεν χρειάζονται ούτε πτυχία, ούτε έντιμη προσπάθεια ούτε τίποτα.

Γιατί όμως; Διότι, σύμφωνα με την ίδια γραμμή σκέψης, το software, το «πραγματικό λειτουργικό σύστημα της χώρας», είναι διαφορετικό από αυτό που νομίζεις ή από αυτό που κινεί τις λεγόμενες κανονικές χώρες. Κι όσο πιο γρήγορα το καταλάβεις, τόσο πιο κερδισμένος βγαίνεις.

Αυτή είναι δυστυχώς η αίσθηση που έχει επανέλθει στη χώρα. Η οποία θυμίζει το δεύτερο μισό της δεκαετίας του 2000 και παρότι βασίζεται στην πραγματική πραγματικότητα (και όχι σε αυτή της πολιτικής επικοινωνίας και προπαγάνδας), εκτός από ισοπεδωτική είναι και πολιτικά επικίνδυνη: ευνοεί τα άκρα.

Πώς όμως να ξεφύγεις από όλα αυτά, όταν, για παράδειγμα, η ίδια η κυβέρνηση αντιλαμβανόμενη ότι μπατάριζε η ατζέντα τη Δευτέρα το πρωί με μια ακόμα υπόθεση που είχε οσμή βαθέος κράτους, επέσπευσε τον ανασχηματισμό για να την αλλάξει…

Η επικαιρότητα μάς θυμίζει καθημερινά ότι κάτω από τη βιτρίνα της οικονομικής ανάκαμψης ανασαίνει μια άλλη Ελλάδα. Η παραίτηση του γενικού γραμματέα Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος, Ευθύμιου Μπακογιάννη, ήρθε στον απόηχο της αποκάλυψης ενός ακόμη κυκλώματος διαφθοράς στις Πολεοδομίες της Αττικής. Ο ίδιος επικαλέστηκε προσωπικούς λόγους. Η υπόθεση, ωστόσο, άνοιξε ξανά την ίδια συζήτηση και η κυβέρνηση επέσπευσε τον ανασχηματισμό με το βλέμμα στα βραδινά δελτία.

Κανείς δεν χάνεται

Την ώρα που χαιρόμασταν την έξοδο από την επιτήρηση, συνέβη και κάτι ακόμη. Το οποίο επιβεβαίωσε τη διάχυτη αίσθηση πως όποιος βαδίζει στη χώρα έχοντας κατανοήσει το «πραγματικό λειτουργικό της σύστημα», δεν πάει ποτέ χαμένος. Υπάρχουν δεύτερες ευκαιρίες, γιατί στο κάτω-κάτω άνθρωποι είμαστε.

Αποκαλυπτική ως προς αυτό ήταν η παρέμβαση του δημάρχου Κηφισιάς, Βασίλη Ξυπολυτά. Ο Δήμος ανακοίνωσε πως ήδη από τον Ιανουάριο του 2025 είχε απομακρύνει τον τότε διευθυντή της Υπηρεσίας Δόμησης καθώς υπήρχαν σοβαρά ερωτήματα για τον τρόπο λειτουργίας της υπηρεσίας.

Η συνέχεια δείχνει ότι «το πραγματικό λειτουργικό σύστημα» δεν έχει ακριβώς σχέση με το Σύνταγμα, τους νόμους και το κοινωνικό συμβόλαιο. Είναι μια άλλη, άγραφη συμφωνία, που βρίσκει λύσεις. Ανθρωπιά: ο συγκεκριμένος, λοιπόν, υπηρεσιακός παράγοντας δεν βρέθηκε εκτός κρατικού μηχανισμού. Αποσπάστηκε στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αττικής —μα πόσο όμορφο είναι αυτό το όνομα και πόσο ταιριαστό με το πνεύμα του Υπαρκτού Ελληνισμού (το οποίο ευτυχώς δεν το πολυβλέπουν τα τελευταία χρόνια οι έξω και δανειζόμαστε ακόμη φθηνά).

Ισως η φράση που συνοψίζει καλύτερα αυτό το πνεύμα, είναι το ερώτημα του ανώτερου παράγοντα (της Αποκεντρωμένης Διοίκησης ή όποιας άλλης) προς τον κατώτερο, τον γυρολόγο του: «Μη σκας, ποιος σε στεναχώρησε;»…

Η συζήτηση, λοιπόν, για το βαθύ κράτος συχνά γίνεται με όρους πολιτικής αντιπαράθεσης. Το πιο εύκολο δηλαδή για να μην κάνουμε καμία συζήτηση. Να παίξει ένας τίτλος «έντονη αντιπαράθεση στη Βουλή» στα βραδινά δελτία και να πάμε παρακάτω. Στην πραγματικότητα όμως πρόκειται για κάτι πολύ πιο πεζό. Είναι τα δίκτυα που επιβιώνουν ανεξάρτητα από εκλογικά αποτελέσματα και τα οποία δεν αγγίζουν τα κόμματα εξουσίας γιατί ακριβώς φοβούνται τα εκλογικά αποτελέσματα: το χιλιοτραγουδισμένο πολιτικό κόστος.

Ετσι, την ώρα που ουδείς λογικός άνθρωπος αμφισβητεί ότι η Ελλάδα έχει βελτιώσει τη δημοσιονομική της εικόνα, έχει περιορίσει το κόστος δανεισμού και έχει ψηφιοποιήσει μεγάλο μέρος των συναλλαγών με το Δημόσιο, το «πραγματικό λειτουργικό σύστημα της χώρας» παραμένει ένας θανάσιμος κίνδυνος.

Εκεί όπου υπάρχουν άδειες, επιδοτήσεις, ελεγκτικοί μηχανισμοί, χωροταξικές αποφάσεις, αυθαίρετα, δημόσιο χρήμα και διακριτική ευχέρεια, είναι οι γνώστες του «πραγματικού λειτουργικού συστήματος» που κάνουν παιχνίδι. Ανενόχλητοι με τη γνωστή largesse τους (το κιμπαριλίκι τους). Γεμίζοντας όμως απελπισία και κυνισμό και διαφθείροντας δια του υποδείγματός τους ακόμη και ανθρώπους που είχαν κάθε πρόθεση να κινηθούν με βάση τους γραμμένους και όχι τους άγραφους κανόνες.

Παλιά, κάποιοι περιπτεράδες είχαν ένα χαρτάκι κολλημένο στο τζαμάκι που έλεγε: «για βερεσέ περάστε αύριο». Ετσι όπως κυλάει τελικά η παρούσα δεκαετία, και παρά τις αξιοσημείωτες επιτυχίες, καταλήγουμε σε ένα άλλο χαρτάκι: «για κανονική χώρα περάστε αύριο». Είναι όμως αυτό βιώσιμο σε βάθος χρόνου, γίνεται να συνεχίζουμε έτσι;

Η παρούσα κυβέρνηση πέτυχε πολλά στο cloud (στο ψηφιακό κράτος), το μεγάλο όμως στοίχημα βρίσκεται τώρα στο έδαφος. Εκεί όπου συναντά κανείς τους σουλατσαδόρους, τους μόνιμους θαμώνες των διαδρόμων και τους επαγγελματίες της συναλλαγής. Πρόκειται για μια… «συμπαθή τάξη» (όπως λέγαμε παλιά για τους μικροεπιτηδευματίες) που τρέχει το «πραγματικο λειτουργικό σύστημα» και τέμνει οριζόντια το πολιτικό και θεσμικό οικοδόμημα.

Αποτελεί ως εκ τούτου οργανικό τμήμα της καθήλωσης. Και τον βασικό λόγο για τη φυγή των νέων στο εξωτερικό και τη σημαντική απόσταση που μας χωρίζει από τις κανονικές χώρες. Αυτή η «συμπαθής τάξη», αν δεν ελεγχθεί από το κομματικό σύστημα που τη συντηρεί ή, ακόμα χειρότερα, αν επικρατήσουν όσοι πολιτικοί της χαϊδεύουν τα αυτιά, δημοσίως και υπερηφάνως, είναι απολύτως βέβαιο ότι θα χρεοκοπήσουμε ξανά. Η βιτρίνα θα θρυμματιστεί και θα θέλουμε πάλι 20 χρόνια για να μαζέψουμε τα σπασμένα.

Παραδόξως, εδώ θα ταίριαζε μια ατυχής πολιτική διατύπωση της περασμένης δεκαετίας: «Τους τελειώνουμε ή μας τελειώνουν».