25.000 αποβολές. Είπατε κάτι;

Είκοσι πέντε χιλιάδες αποβολές για χρήση κινητού μέσα στα σχολεία. Ο αριθμός ακούγεται σοκαριστικός. Κάποιος θα μπορούσε εύκολα να συμπεράνει ότι τα σχολεία μετατράπηκαν ξαφνικά σε αυταρχικούς μηχανισμούς τιμωρίας ή ότι οι μαθητές έγιναν μέσα σε μία χρονιά πιο ανυπάκουοι. Τους είπαν να μην βάλουν κινητά στο θρανίο κι εκείνοι δεν συμμορφώθηκαν. Η πραγματικότητα όμως είναι πολύ πιο σύνθετη και πολύ πιο ανησυχητική.

Αυτό που αποκάλυψε η αυστηρότερη εφαρμογή των κανόνων για τα κινητά είναι μια βαθιά κοινωνική πληγή, η οποία υπήρχε εδώ και χρόνια, αλλά κανείς δεν ήθελε να κοιτάξει κατάματα. Καταρχάς, να πούμε ότι για πρώτη ίσως φορά στην ελληνική εκπαίδευση, ένας κανόνας δεν έμεινε απλώς γραμμένος σε μια εγκύκλιο αλλά εφαρμόστηκε.

Advertisement

Θα μπορούσε κάλλιστα να γίνει κι εδώ ό,τι έχουμε συνηθίσει να συμβαίνει στην Ελλάδα. Ο κανόνας είναι να θεσπίζουμε κανόνες χωρίς να επιμένουμε στην τήρησή τους. Να ψηφίζουμε νόμους, να εκδίδουμε εγκυκλίους, να εξαγγέλλουμε μέτρα και, λίγο αργότερα, η έλλειψη ελέγχου να τα καθιστά σχεδόν ανενεργά. Ο κανόνας υπάρχει μόνο στα χαρτιά και όλοι, λίγο-πολύ, το γνωρίζουν.

Γι’ αυτό και η περίπτωση των κινητών στα σχολεία παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, γιατί υπήρξε ουσιαστική προσπάθεια ελέγχου της εφαρμογής του μέτρου. Οι 25.000 αποβολές δείχνουν ότι για πρώτη φορά το σχολείο είπε «ως εδώ» και προσπάθησε να το εννοήσει. Και τότε, ασφαλώς, φάνηκε πόσο δύσκολο είναι για χιλιάδες παιδιά να αποχωριστούν τη συσκευή τους ακόμη και για λίγες ώρες.

Αυτό, άλλωστε, το βλέπει κανείς και στο σπίτι του, αν είναι γονιός. Τα ξέρεις τα μαύρα χάλια. Παιδιά που δεν μπορούν να καθίσουν στο τραπέζι χωρίς να κοιτάξουν την οθόνη, έφηβοι βυθισμένη μέσα στους αλγορίθμους, ένα χάσιμο απίστευτο. Να του μιλάς και να μην σ’ ακούει καν, να του αρπάζεις το κινητό από το χέρι και να σου τη λέει κι από πάνω.

Οι ειδικοί κρούουν εδώ και καιρό τον κώδωνα του κινδύνου. Τα λένε, τα ξαναλένε και άντε πάλι από την αρχή. Η υπερβολική έκθεση στις οθόνες συνδέεται με δυσκολίες συγκέντρωσης, προβλήματα ύπνου, κοινωνική απομόνωση, άγχος και συμπεριφορές που παραπέμπουν σε εξάρτηση. Και μαζί με όλα αυτά, καταγράφεται ολοένα συχνότερα και η εμφάνιση συμπτωμάτων ΔΕΠΥ ή συμπεριφορών που προσομοιάζουν σε διαταραχή ελλειμματικής προσοχής.

Προφανώς, δεν προκαλεί κάθε κινητό ΔΕΠΥ. Ούτε κάθε παιδί που χρησιμοποιεί πολλές ώρες το διαδίκτυο θα εμφανίσει διαταραχή. Ωστόσο, οι εκπαιδευτικοί και οι ειδικοί παρατηρούν όλο και περισσότερα παιδιά που δυσκολεύονται να παραμείνουν συγκεντρωμένα, να παρακολουθήσουν ένα μάθημα χωρίς συνεχή εναλλαγή ερεθισμάτων ή να αντέξουν την πλήξη, μια φυσιολογική, αλλά πλέον σχεδόν άγνωστη εμπειρία για τη νέα γενιά.

Όταν ένας εγκέφαλος έχει συνηθίσει να επιβραβεύεται κάθε λίγα δευτερόλεπτα από βίντεο, ειδοποιήσεις, likes και αδιάκοπη ροή περιεχομένου, το 45λεπτο της σχολικής τάξης μοιάζει ξαφνικά αβάσταχτο. Η διδασκαλία μπροστά σου δεν επιδέχεται από σκρολάρισμα, αλλά η προσοχή σου έχει εκπαιδευτεί σ’ αυτό και χάνεται σε δευτερόλεπτα.

Και εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη πρόκληση. Το σχολείο καλείται να εκπαιδεύσει παιδιά που μεγάλωσαν σε ένα ψηφιακό περιβάλλον σχεδιασμένο ακριβώς για να αιχμαλωτίζει την προσοχή τους. Δεν ανταγωνίζεται απλώς ένα αντικείμενο. Ανταγωνίζεται αλγορίθμους δισεκατομμυρίων ευρώ, οι οποίοι έχουν σχεδιαστεί ώστε να κρατούν τον χρήστη συνεχώς συνδεδεμένο.

Γι’ αυτό και οι 25.000 αποβολές δεν θα πρέπει να αντιμετωπιστούν ως στατιστικό επιτυχίας ή αποτυχίας αλλά σαν ένα καμπανάκι προς τους γονείς, που συχνά από κούραση, ενοχές ή ανάγκη χρησιμοποιούν την οθόνη ως εύκολη λύση. Ένα καμπανάκι προς την Πολιτεία, που οφείλει να επενδύσει σε ενημέρωση, πρόληψη και ψυχολογική υποστήριξη. Και ένα καμπανάκι προς όλους μας.

Γιατί η αλήθεια είναι σκληρή και μας λέει ότι το πρόβλημα δεν ξεκινά όταν το παιδί ανοίγει το κινητό μέσα στην τάξη. Ξεκινά πολύ νωρίτερα, όταν η οθόνη γίνεται υποκατάστατο της συζήτησης, του παιχνιδιού, της παρέας, της πλήξης, ακόμη και της ίδιας της παιδικής ηλικίας.

Η απαγόρευση στα σχολεία δεν θα λύσει από μόνη της το πρόβλημα. Έκανε όμως κάτι εξαιρετικά σημαντικό. Το αποκάλυψε. Το ζητούμενο βέβαια είναι να συνεχιστεί ο έλεγχος. Ένα μπραφ στην αρχή χωρίς συνέχεια θα ξαναφέρει το κινητό στη σχολική τσάντα και κάτω από το θρανίο.