Βγαίνοντας από την πανδημία

Παρακολούθησα, όπως οι περισσότεροι από εμάς φαντάζομαι τις ανακοινώσεις του πρωθυπουργού και των υφυπουργών στις 28.4.20 για την σταδιακή άρση των περιοριστικών μέτρων σε σχέση με την επιδημία COVID-19

Η πρώτη, ενστικτώδης αντίδραση μου ήταν, όπως όλων φαντάζομαι μια θετική αίσθηση επαναφοράς σε κάποια κανονικότητα.

Όμως δεν μπορώ να αποφύγω κάποιες παρατηρήσεις

1. Σχεδόν όλες οι ανακοινώσεις / παρεμβάσεις στάθηκαν στο «διοικητικό» της αναλυτικής περιγραφής των μέτρων που αλλάζουν. Η βάση για την χαλάρωση των μέτρων, κατά κύριο λόγο φαίνεται να είναι η όντως επιτυχημένη προσπάθεια της χώρας να κρατήσει τα κρούσματα σε σχετικά χαμηλό επίπεδο, τουλάχιστον σε σχέση με τις περισσότερες χώρες της Ευρώπης
2. Σε πολύ σημαντικό βαθμό, όπως επισημάνθηκε από όλους τους κυβερνητικούς παράγοντες, η ασφαλής έξοδος από τους περιορισμούς φαίνεται να βασίζεται στην «ατομική ευθύνη» δηλαδή στην συμπεριφορά του καθενός από εμάς. Πράγμα που θεωρώ αυτονόητο μεν, αλλά δεν νομίζω ότι πολιτική της χώρας σε ένα τέτοιο σοβαρό θέμα ζωής και θανάτου μπορεί να εδράζεται, σχεδόν αποκλειστικά στην ατομική συμπεριφορά. Απαιτούνται πολλά περισσότερα από την οργανωμένη πολιτεία
3. Μου έλλειψε η αναφορά και στήριξη της χαλάρωσης των περιοριστικών μέτρων σε καλά τεκμηριωμένες επιστημονικές απόψεις και στην αναλυτική παρουσίαση του πως έχει αναδιαμορφωθεί το σύστημα υγείας και διοίκησης της χώρας για να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά την νόσο, που όπως φαίνεται θα είναι μαζί μας για τα επόμενα 2 χρόνια (μέχρι να υπάρξει εμβόλιο)

Πιο συγκεκριμένα

1. Νομίζω ότι απαιτούνται πιο γενναία και συγκεκριμένα μέτρα για την ενίσχυση του συστήματος υγείας. Ο Υφυπουργός Υγείας αναφέρθηκε στα 3100 παραπάνω άτομα που έχουν προσληφθεί (νομίζω τα περισσότερα με καθεστώς προσωρινότητας) και περίπου 150 εκατομμύρια παραπάνω χρηματοδότηση. Αλλά αυτά τα νούμερα φαίνεται να είναι πολύ λίγα, αν σκεφτεί κάνεις ότι υπάρχουν διατυπωμένες απόψεις για ανάγκη προσλήψεων στο ύψος των 12000 ατόμων και πολύ μεγαλύτερη χρηματοδότηση.
2. Μου έλλειψε η αναφορά σε ένα σύστημα πιο διευρυμένης ανίχνευσης κρουσμάτων. Η αναφορά το υφυπουργού ήταν για περισσοτέρους ελέγχους στο χώρο υγείας και κρίσιμες περιοχές υψηλής επικινδυνότητας. Αυτό βέβαια είναι απαραίτητο αλλά δεν νομίζω επαρκές, ειδικά τώρα που χαλαρώνουμε τα περιοριστικά μέτρα.
3. Σε κάθε περίπτωση ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ βλ. https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/331509/WHO-COVID-19-lab_testing-2020.1-eng.pdf) συνιστά μια ολοκληρωμένη στρατηγική αντιμετώπισης με τους ελέγχους (tests) να παίζουν κρίσιμο ρόλο. Παρατηρώντας τι γίνεται σε άλλες χώρες (βλ. Wοrldometer https://www.worldometers.info/coronavirus/  με εικόνα στις 28.4.2020)  η χώρα μας με περίπου 6,7 tests ανά χίλιους κατοίκους είναι στις τελευταίες θέσεις της Ευρώπης.  Η Ισπανία για παράδειγμα έχει κάνει περίπου 29, η Πορτογαλία 37, η Ιταλία 30, η Γερμανία 25 κλπ.). Είναι γεγονός ότι η Ελλάδα έχει λιγότερα επιβεβαιωμένα κρούσματα αλλά αυτό προφανώς σχετίζεται με την έγκαιρη και αποτελεσματική στρατηγική περιορισμών. Όμως όταν φύγουν οι περιορισμοί είναι απαραίτητο όπως λένε οι ειδικοί να διαμορφωθεί μια αποτελεσματική στρατηγική βασισμένη σε δεδομενα ελέγχων
4. Επίσης έλλειψαν συγκεκριμένες ποσοτικοποιημένες αναφορές στην ενίσχυση των υποδομών υγείας με ΜΕΘ αλλά, το κατά τη γνώμη μου σημαντικότερο στην γενικευμένη εμπλοκή του πρωτοβάθμιου συστήματος υγείας στην αντιμετώπιση (εκτός από μια γενική αναφορά στα αστικά κέντρα. Γιατί δεν γίνεται συγκεκριμένη αναφορά στο ρόλο που πρέπει και μπορούν να παίξουν οι πρωτοβάθμιες μονάδες (Κέντρα Υγείας και ΤΟΜΥ στην αντιμετώπιση?). Και επιπλέον, γεννάται ένα ερώτημα, τοι θα γίνει στα μη αστικά κέντρα, στα νησιά όπως τα Κύθηρα κλπ. Δεν απαιτείται έστω και τώρα ισχυρή ενίσχυση του πρωτοβάθμιου τομέα υγείας και η ένταξή του στη στρατηγική αντιμετώπισης συνολικά?
5. Προσωπικά έχω σοβαρές επιφυλάξεις για το άνοιγμα των σχολείων (με την σχεδόν αναγκαστική εξαίρεση την 3^ης Λυκείου). Φαίνεται ότι οι επιστήμονες δεν είναι ομόφωνοι στο θέμα. Ενώ και σε άλλες χώρες (π.χ. Ισπανία) φαίνεται να έχουν αποφασίσει να μην ανοίξουν τα σχολεία μέχρι το Σεπτέμβρη και να συνεχίσουν με εναλλακτική διδασκαλία. Και αυτό πάρα το ότι η Ισπανία, με πολύ περισσότερα κρούσματα από την Ελλάδα αναλογικά (και απόλυτα φυσικά), κατά πάσα πιθανότητα έχει πολύ μεγαλύτερη ανοσία κοινότητας (μέσα από το δραματικό τρόπο της υψηλής μετάδοσης) από την Ελλάδα
6. Τέλος μου έλλειψε η γενικότερη αναφορά σε ένα στρατηγικό σχέδιο στήριξης της οικονομικής δραστηριότητας των επιχειρήσεων και πολιτών . με μεσοπρόθεσμο ορίζοντα (με τον μακροπρόθεσμο να ακολουθήσει). Μερικά σχόλια σε αυτό

 

1. 1. Η επόμενη ημέρα θα είναι πολύ διαφορετική για την κοινωνική ζωή και την οικονομία μέσα σε αυτή. Πιστεύω ότι πολλές από τις τάσεις που διαμορφωθήκαν και εξακολουθούν να διαμορφώνονται σήμερα θα παραμείνουν μόνιμα στη ζωή μας. Παραδείγματος χάρη η περισσότερη χρήση της τεχνολογίας για αλληλεπιδράσεις με ανθρώπους και οργανισμούς, δραστηριότητες επικοινωνίας, ενημέρωσης, πωλήσεων κλπ.
   2. Πολλά όμως πρέπει να τα αναδιαμορφώσουμε. Για παράδειγμα, ποιο (πρέπει να) είναι το παραγωγικό μας μοντέλο, τι αξίζει να παράγουμε και πως, ποια πρέπει να είναι η σχέση μας με το περιβάλλον, ποιες πρέπει να είναι οι σχέσεις μας και οι αξίες μας, ποιος είναι ο ρόλος το Δημοσίου / κράτους στην υποστήριξη της κοινωνίας κλπ.

Ένα ειδικότερο ερώτημα για το νησί μας, τα Κύθηρα. Βασιζόμαστε σε τεράστιο βαθμό στην τουριστική δραστηριότητα. Καλώς που υπάρχει, αλλά φτάνει μόνο αυτό? Πρέπει και είναι ευκαιρία  να ξαναδούμε αυτό το μοντέλο της τουριστικής «μονοκαλλιέργειας»; Να μελετηθούν, να υποστηριχθούν και να αναπτυχθούν τομείς του πρωτογενούς αλλά και του δευτερογενούς τομέα της οικονομίας. Ο Δήμος μας μπορεί και πρέπει να παίξει καθοριστικό επιτελικό ρόλο σε αυτή την προσπάθεια και να απαιτήσει την υποστήριξη της κεντρικής κυβέρνησης και των οργάνων της

 (Μια παρένθεση. Όπως μου έλεγε ο πατέρας μου Λάμπης, γνωστός σε πολλούς ναυτικός πράκτορας στα Κύθηρα, υπήρχε εποχή που τα Κύθηρα εξήγαν εκατοντάδες ζώντων ζώων με τα πλοία της γραμμής, πράγμα που δείχνει την παραγωγική δυνατότητα του νησιού. Μπορούμε να οραματιστούμε την αναγέννηση και της κτηνοτροφίας – με προσθήκη προϊόντων ακόμα μεγαλύτερης προστιθέμενης αξίας, φιλικά στο περιβάλλον; Και όχι μόνο στην κτηνοτροφία )

Περισσότερα για το θέμα σε επόμενο σημείωμα ελπίζω

1. Σε μεγάλο βαθμό πιστεύω ότι η κοινωνία θα βγει από την επιδημία αντιμετωπίζοντας ερωτήματα ανάλογα με αυτά που αντιμετώπισε με τη μεγάλη κρίση του 1929 και μετα με τον ο 2^ος Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι παρεμβάσεις κοινωνιών και κυβερνήσεων, (μαθαίνοντας και από διδάγματα του πώς οι κρίσεις μπορούν να οδηγήσουν στα ακραία φαινόμενα του φασισμού / ναζισμού και πολέμου)  πήραν αποφασιστικά μέτρα . Και με την αποφασιστική στήριξη της οικονομίας με το κράτος σε ισχυρά στηρικτικό ρόλο (όχι αφήνοντας «τις αγορές» να κάνουν κουμάντο) αλλά και με την διαμόρφωση του κοινωνικού κράτους (παρά τα προβλήματά του). Νομίζω ότι είμαστε σε ένα τέτοιο σταυροδρόμι και πάλι
2. Σε μια φάση της οικουμενικής ανάπτυξης που αναδιαμορφώνεται το παιχνίδι, είναι σίγουρο ότι δεν θα έχουν όλοι την ίδια προσέγγιση. Πολλοί θα προσπαθήσουν να αναδιατάξουν το παιχνίδι  «προς ίδιο όφελος» Π.χ. είμαι πολύ ανήσυχος από τη ρητορική για δραματική αναπροσαρμογή των εργασιακών (τελικά ανθρωπίνων) δικαιωμάτων, τις ιδέες για πλήρη ευελιξία στις συνθήκες εργασίας με εργαζομένους που θα είναι κυριολεκτικά στον αέρα. Πέρα από άδικο είναι και εντελώς αντιπαραγωγικό. Από προσωπική πείρα, έχοντας την τιμή να έχω διευθύνει πολύ μεγάλες επιχειρηματικές δραστηριότητες, γνωρίζω πολύ καλά ότι η βάση επιτυχίας μιας επιχείρησης (και οργανισμού) είναι οι άνθρωποι. Να συμμετέχουν συνειδητά στους σκοπούς και τη δράση της , να μοιράζονται και τις αγωνίες και τα προβλήματα αλλά και τα οφέλη από την πρόοδό της. Ο άνθρωπος είναι που κάνει, κατά κύριο λόγο,  την επιτυχία και την πρόοδο
3. Από την άλλη, υπάρχουν φωνές, και ελπίζω να γίνονται όλο και ισχυρότερες που θα διαμορφώσουν ένα άλλο όραμα για το κόσμο και την χώρα μας ειδικότερα.
   • Με στόχο τη δίκαιη ανάπτυξη, με παραγωγικές δράσεις και επενδύσεις για το καλό της χώρας και των πολιτών της, βασισμένη στα πολλά και ισχυρά ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα της Ελλάδας ειδικότερα.
   • Με σεβασμό στο φυσικό και το κοινωνικό περιβάλλον. (προσωπικά πιστεύω ότι το δίλλημα περιβάλλον ή ανάπτυξη είναι ψευτοδίλημμα. Μπούμε να έχουμε και τα δυο αν εφαρμοστούν οι κατάλληλες πολιτικές. Αλλά ξεφεύγει από τα όρια αυτού το σημειώματος)
   • Με το ρόλο το Δημοσίου / Κράτους  ενισχυμένου, τόσο στο ρυθμιστικό επίπεδο (να εξασφαλίζει τη βάση ανάπτυξης και τα πλαίσια της) όσο και επιχειρησιακό με άμεση δραστηριότητα σε κρίσιμους τομείς όπου είναι απαραίτητο (πχ Υγεία, στρατηγικοί τομείς της οικονομίας) είτε σε συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα (πράγμα που κάτω από προϋποθέσεις διαφάνειας και σωστής στρατηγικής μπορεί να είναι εξαιρετικά θετικό) είτε από μόνο του
   • Πράγμα που πιστεύω θα οδηγήσει και σε μια διαφορετική σχέση των πολιτών με το Δημόσιο / Κράτος, που θα το βλέπουν σαν στήριγμα και όχι σαν εμπόδιο
4. Πιστεύω ότι στη βάση ανάλογης μέσο/ μακροπρόθεσμης θεώρησης, θα έπρεπε η κυβέρνηση να διαμορφώσει και το βραχυπρόθεσμο σχέδιο στήριξης της κοινωνίας. Τώρα, όχι αργότερα. Αν καταρρεύσει η οικονομία τώρα, αν βρεθούμε με 30% ανεργία και κλειστές τις μισές και παραπάνω επιχειρήσεις θα είναι πάρα πολύ δύσκολο και “ακριβό” να επανέλθουμε

Είναι θετικό που έχουν ξεκινήσει τέτοιες συζητήσεις και ελπίζω να ενταθούν. Ελπίζω να συμβάλλω με αυτές τις σκέψεις