Το παράδειγµα της Δανίας – Το εναλλακτικό παράδειγµα της Κοπεγχάγης µε τα µεγάλα κέντρα ανακύκλωσης και επαναχρησιµοποίησης απορριµµάτων

Στην Ελλάδα πασχίζουµε εδώ και χρόνια να φτιάξουµε –χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία– τα λεγόµενα «πράσινα σηµεία», τα οποία στις περισσότερες περιπτώσεις απλώς θα είναι κάποιοι χώροι µε πολλούς κάδους διαφορετικών ρευµάτων ανακύκλωσης.

Η συζήτηση ελάχιστα κινείται γύρω από το πώς θα µειωθούν σοβαρά οι ποσότητες που καταλήγουν στα σκουπίδια, µέσω της πρόληψης και της οργανωµένης επανάχρησης, για την οποία υπάρχουν µόνο µικρές τοπικές πρωτοβουλίες. Όσον αφορά την καύση απορριµµάτων, η συζήτηση έχει ανοίξει στη χώρα µας για πολλοστή φορά, µε την αυτοδιοίκηση και µεγάλο µέρος της κοινωνίας να είναι ριζικά αντίθετες. Αιτία; Τόσο η απουσία εµπιστοσύνης στο κράτος, για τη διενέργεια αυστηρών και αξιόπιστων περιβαλλοντικών ελέγχων, όσο και η απόλυτη βεβαιότητα ότι το έργο θα κατασκευαστεί για να εξυπηρετήσει ιδιωτικά συµφέροντα και όχι το δηµόσιο συµφέρον.

Την ίδια στιγµή, στην Κοπεγχάγη ο δήµος λειτουργεί δεκάδες κέντρα επαναχρησιµοποίησης και ανακύκλωσης, τεράστιες εγκαταστάσεις στις οποίες οι πολίτες µπορούν να αφήσουν –και αντίστοιχα να πάρουν, δωρεάν– οτιδήποτε υπάρχει µέσα σε ένα σπίτι: από πόρτες και περισσευούμενη ξυλεία έως έπιπλα, βιβλία, κουζινικά, παιχνίδια και κάθε λογής αντικείµενα.

Μπορούν επίσης να παρακολουθήσουν σεµινάρια ξυλουργικής, επισκευής επίπλων, ραψίµατος και επισκευής ρούχων ή να συµµετέχουν σε εκπαιδευτικές δράσεις.

Οσον αφορά την καύση, στην Κοπεγχάγη λειτουργεί εργοστάσιο καύσης απορριµµάτων που δέχεται 610.000 τόνους απορριµµάτων κάθε έτος, παράγει ενέργεια για 99.000 σπίτια και θερµαίνει 92.000 διαµερίσµατα ετησίως. Το οποίο ανήκει σε πέντε δήµους, στους οποίους και καταλήγουν τα έσοδα από τη λειτουργία του.

 

Το σύστηµα

Ας δούµε, λοιπόν, υπό ποιους όρους λειτουργεί το δανικό σύστηµα.

Το δηµοτικό κέντρο ανακύκλωσης της περιοχής Σούχαβν (Sydhavn Genbrugscenter) της Κοπεγχάγης άνοιξε τις πύλες του το 2019. Είναι ο µεγαλύτερος από τους πέντε «σταθµούς» ανακύκλωσης και επανάχρησης της Κοπεγχάγης.

Στις εγκαταστάσεις τους οι πολίτες µπορούν να έρθουν και να αφήσουν ή να πάρουν περίπου οτιδήποτε βρίσκεται σε ένα σπίτι (και δεν υπάγεται, σύµφωνα µε την κοινοτική νοµοθεσία, στη «διευρυµένη ευθύνη παραγωγού», όπως λ.χ. οι ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές). «Το κέντρο λειτουργεί επτά ηµέρες την εβδοµάδα», εξηγεί ο υπεύθυνός του, Σόρεν Λόκε.

«Τα αντικείµενα που βρίσκονται εδώ είτε τα φέρνουν οι ίδιοι οι πολίτες ή συλλέγονται µε φορτηγά που εξυπηρετούν την αποµάκρυνση ογκωδών αντικειµένων από περιοχές της Κοπεγχάγης. Ο πρώτος µας στόχος ήταν η επανάχρηση 6.000 τόνων το έτος και τον πιάσαµε το 2024. Τώρα ο νέος στόχος µας είναι οι 10.000 τόνοι. Τα περισσότερα αντικείµενα είναι σε εξαιρετική κατάσταση – προσπαθούµε κάποια να επισκευάζονται εδώ, στα εργαστήρια που υπάρχουν και επιπλέον έχουµε προσωπικό που βοηθάει στο ξεκαθάρισµα. Τα περισσότερα αντικείµενα δεν µένουν πάνω από µια ηµέρα».

 

Επιτρέπεται η πώληση

Μια ενδιαφέρουσα επιλογή του Sydhavn Genbrugscenter είναι ότι τα αντικείµενα µπορεί να τα πάρει οποιοσδήποτε και να τα πωλήσει. «Επιτρέπουµε την πώληση από µετανάστες, γιατί έτσι κάποιοι θα εξασφαλίσουν ένα αξιοπρεπές εισόδηµα, αλλά και από µαγαζιά, όπως λ.χ. παλαιοπωλεία. Ο στόχος µας είναι ένας: Να µην καταλήγουν στα σκουπίδια πράγµατα που µπορούν ακόµα να χρησιµοποιηθούν. Οσον αφορά τα καταστήµατα, να ξέρετε ότι… υπάρχει ανταγωνισµός µε τους πολίτες, καθώς όλοι ξέρουν ότι εδώ ενδεχοµένως να βρουν κάτι που να τους ενδιαφέρει δωρεάν».

Το κέντρο δοκιµάζει διάφορες πολιτικές προσέγγισης των πολιτών. «Αντί για Black Friday εµείς διοργανώνουµε Green Friday µε εκδηλώσεις στα κέντρα επανάχρησης, ώστε να προτρέψουµε τον κόσµο να πάρει από εδώ όσα χρειάζεται αντί να καταναλώσει χωρίς λόγο», τονίζει ο κ. Λόκε. «Επίσης, κάνουµε εκδηλώσεις: πρόσφατα διοργανώσαµε βραδιά επιτραπέζιων µε σχολεία της περιοχής. Στο τέλος της βραδιάς δεν είχε µείνει εδώ ούτε ένα παιχνίδι».

Το κέντρο απασχολεί 25 εργαζοµένους και χρηµατοδοτείται από τον «φόρο απορριµµάτων» (περίπου 400 ευρώ/έτος για κάθε νοικοκυριό) που έχει θεσπίσει ο δήµος. Η υπηρεσία συλλογής επίπλων µε φορτηγά προσφέρεται από το ARC, το διαδηµοτικό εργοστάσιο καύσης απορριµµάτων. Εκτός από τους πέντε σταθµούς επανάχρησης και ανακύκλωσης, ο δήµος έχει ακόµα 15 µικρότερες εγκαταστάσεις στις γειτονιές.

Συνεργασία µε την αγορά

Ενα από τα δυνατά στοιχεία του κέντρου είναι ότι διαθέτει εργαστήρια ξυλουργικής και ραπτικής, όπου προσφέρονται µαθήµατα, ενώ υπάρχουν συνεργασίες µε δανικές σχολές design.

«Εχουµε ένα πρόγραµµα Startup, για πολίτες που θέλουν να µάθουν ξυλουργική. Η συµµετοχή δεν είναι δωρεάν, ωστόσο µπορούµε µέσω του συµβολαίου που υπογράφουµε αντί χρηµάτων να αποπληρωθεί από τον “απόφοιτο” µέσω της διδασκαλίας 1-2 workshops τον µήνα. Γενικώς, υπογράφουµε ατοµικά συµβόλαια γιατί η χρήση του χώρου έχει ειδικούς όρους – για παράδειγµα, οι όποιες κατασκευές πρέπει να χρησιµοποιούν µόνο υλικά από το κέντρο (πλην των αναλώσιµων που τα παρέχουµε εµείς). Πρόσφατα δέκα πολίτες που είχαν κάνει εδώ µαθήµατα ραπτικής δηµιούργησαν µια κολεκτίβα (µε το ευφάνταστο όνοµα «Οµάδα Ακτιβισµού Υφασµάτων») και κάνουν upscale παλιά ρούχα και υφάσµατα µε υλικά που έρχονται εδώ», σχολιάζει ο κ. Λόκε.

«Επίσης κάνουµε συµφωνίες µε σχολεία, µε πανεπιστήµια, δοκιµάζουµε συνεχώς νέα πράγµατα και ό,τι πετύχει το επεκτείνουµε. Ζητάµε προτάσεις από τους µαθητές ώστε να γίνουν και τα σχολεία βιώσιµα και τους βοηθάµε στη λύση που επινοούν». Το κέντρο έχει ειδικά προγράµµατα για ευάλωτες οµάδες πληθυσµού, προσφέροντας δυνατότητες για εκπαίδευση ή κάποιο εισόδηµα.

 

---

Η Καθημερινή, Σάββατο 11 Οκτωβρίου 2025