Το επώνυμο ΒΑΓΓΗΣ

Επώνυμο με μικρή διάδοση στο χωριό Καραβάς, όπου υπάρχει και οικισμός Μπαγκιάνικα.

Το επώνυμο αυτό πρέπει να προέρχεται από παρωνύμιο, δεν είναι όμως σαφής ούτε η ετυμολογική του προέλευση ούτε η εποχή που πρωτοεμφανίζεται στα Κύθηρα. Η πρώτη του γραφή στις απογραφές του 18ου αι. είναι Bagi και ο οικισμός ονομάζεται Μπαγκιάνικα. Φαίνεται, λοιπόν, ότι αυτή ήταν η αρχική μορφή του επωνύμου και αργότερα, με τροπή του b σε β, επικράτησε ο λόγιος τύπος Βαγγής. Σ’ αυτή την περίπτωση πιθανότερη ετυμολογία είναι από την τουρκική λέξη bagi (=νομαδικός, μαγεία) ή από bayi (=πωλητής).1 Σύμφωνα με άλλη εκδοχή, το Βαγγής προέρχεται από το βαφτιστικό Ευάγγελος (συνηθισμένο στην οικογένεια), δεν ερμηνεύεται όμως με αυτό τον τρόπο η αρχική γραφή, ούτε και η ονομασία του οικισμού.

Σύμφωνα με τις οικογενειακές παραδόσεις, γύρω στο 1700 έφθασε από την Κρήτη μια οικογένεια με το επώνυμο Ανδρουλακάκης, από την οποία στη συνέχεια προέκυψε η οικογένεια Μπαγκή, από το παρωνύμιο Μπαγκής.2 Παρ’ όλο που η άφιξη της κρητικής οικογενείας αναφέρεται και στα συμβόλαια που διατηρούνται από τους απογόνους της, υπάρχει κι εδώ ένα κενό, καθώς, σύμφωνα με τις ενετικές απογραφές του 18ου αι., το Μπαγκής εμφανίζεται αρχικά το 1753 στην ενορία Aγίων Πάντων στον Ποταμό, ως παρωνύμιο της οικογενείας Κουμέσος. Η πρώτη αναφορά αφορά τον Jani Comeso Bagi.3 Ο ίδιος το 1724 απογράφεται ως Comeso και μετά το 1753 εμφανίζεται μόνο με το επώνυμο Bagi, το οποίο είναι αυτό που τελικά επικράτησε στο συγκεκριμένο κλάδο.4 Είναι εμφανές ότι υπάρχει πρόβλημα αντιφάσεων ανάμεσα στην παράδοση και τις αναφορές στις απογραφές. H πιθανότητα που μπορεί να εξετασθεί εδώ είναι η εξής: να έλαβε η οικογένεια Ανδρουλακάκη, που ήρθε από την Κρήτη, το παρωνύμιο Βαγγής, το οποίο μετέτρεψε αργότερα σε επώνυμο. Αυτό δεν είναι ασυνήθιστο, όμως εδώ θα έπρεπε να εντοπίζεται την εποχή αυτή κάποια αναφορά στο επώνυμο Ανδρουλακάκης. Kάτι τέτοιο όμως δεν συμβαίνει στις γνωστές πηγές της εποχής, έτσι ώστε να παραμένει ο γρίφος. Οικογένεια Κουμέσου πάντως είναι βέβαιο ότι υπάρχει στα Κύθηρα από τις αρχές του 18ου αι., αφού στη διαθήκη του Μελετίου Καλλονά, το 1798, αναφέρονται δύο χρεοφειλέτες του με το επώνυμο αυτό.5 Στην επανάσταση του 1821, όταν κάτοικοι του Καραβά επιτέθηκαν και σκότωσαν τούρκους πρόσφυγες από την Πελοπόννησο σε παραλία στην οποία είχαν καταφύγει, αναφέρεται μεταξύ των Καραβιτών, που συμμετείχαν στο επεισόδιο, ένας Βαγγής, ο οποίος κρεμάστηκε τελικά από τους Άγγλους στη Χώρα.6 Αυτός ονομάστηκε Τουρκογιώργης ή Τουρκοφάγος και το παρωνύμιο έμεινε και στους απογόνους του.

Οι Βαγγήδες έγιναν οικογένεια με πολλούς κλάδους στο τέλος του 19ου-αρχές του 20ού αι. και οι περισσότεροι από αυτούς βρέθηκαν στην Αυστραλία, όπου υπάρχουν και σήμερα αρκετές οικογένειες με το επώνυμο αυτό και κυθηραϊκή καταγωγή. Το επώνυμο αναφέρεται και στις ΗΠΑ, στην κυθηραϊκή διασπορά.7 Στην Ελλάδα, εκτός από την Αθήνα, στην οποία υπάρχουν πολλοί Βαγγήδες κυθηραϊκής καταγωγής, το επώνυμο αναφέρεται παλαιότερα και στη Βοιωτία, όπου η οικογένεια που το έφερε καταγόταν από τα Κύθηρα. Στο νησί σήμερα υπάρχουν λίγες οικογένειες με το επώνυμο.

---

 

Σημειώσεις

 

1. Δ. Τομπαΐδης, Ελληνικά επώνυμα, σελ. 49.
2. Πληροφορίες Ευαγγ. Βαγγή.

3. Απογραφές Kυθήρων, Γ 1127, Β 836, Δ 1251, Ε 1339, 1340, ΣΤ 1772.

4. Βλ. τη σειρά στις απογραφές, όπως αναφέρονται στην προηγούμενη σημείωση.
5. Βλ. επώνυμο Κουμέσος.
6. Χρονικά ιερέως Δανιήλ Βαρυπάτη, σελ. 17.
7. Κυθηραϊκή Επιθεώρησις, σελ. 211 (Γεώργιος Δ. Βαγγής).

 

---

 

ΣΗΜΕΙΩΣΗ

Τα κείμενα για τα επώνυμα και τοπωνύμια, τα οποία δημοσιεύονται εδώ, είναι τα ίδια με όσα έχουν δημοσιευθεί στα αντίστοιχα βιβλία μας ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ ΕΠΩΝΥΜΑ, ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΣΤΑ ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ ΕΠΩΝΥΜΑ και ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ, τα οποία έχουν εκδοθεί από την Εταιρεία ΚυθηραϊκώνΜελετών (κυκλοφορούν και στα αγγλικά από:  KytherianAssociation of Australia,  Kyhterian World HeritageFund και Kytherian Publishing and Media). Από τις αναδημοσιεύσεις εδώ απουσιάζουν συνήθως οι βιβλιογραφικές και λοιπές σημειώσεις, είναι δε ευνόητονότι για να αποκτήσει ο αναγνώστης πλήρη εικόνα για κάθε επώνυμο ή τοπωνύμιο είναι απαραίτητο να διαβάσει και τις εκτενείς αναφορές στα εισαγωγικά σημειώματα των παραπάνω βιβλίων, καθώς, χωρίς αυτά, οι γνώσεις του για το θέμα θα παραμένουν ελλιπείς.

Οι εκδόσεις στα Ελληνικά διατίθενται από την Εταιρεία Κυθηραϊκών Μελετών (βλ. στοιχεία στο σχετικό link σε αυτόν εδώ τον ιστότοπο) και στα Κυθηραϊκά βιβλιοπωλεία.