Το επώνυμο Γιαννιώτης

Επώνυμο με μικρή διάδοση στο Κάτω Λειβάδι.

Το επώνυμο είναι πατριδωνυμικό και σημαίνει τον καταγόμενο από τα Ιωάννινα (Γιάννινα) και είναι κοινό σε πολλές περιοχές της Ελλάδος, στις οποίες, συνήθως, αναπτύσσεται αυτόνομα.1 Το ίδιο φαίνεται να συμβαίνει και με τα Κύθηρα. Η αναζήτηση του επωνύμου στο νησί οδηγεί σε αρχική εγκατάσταση στο χωριό Φράτσια.

Σύμφωνα με ιστορικές πληροφορίες είναι γνωστό ότι οι Γιαννιώτες γύριζαν σε όλη την Ελλάδα ασκώντας κυρίως τα επαγγέλματα του χτίστη, του χαλκωματά και του φούρναρη. Και στα Κύθηρα, στην οικογένεια των Φρατσίων, ένας Αθανάσιος χαλκωματάς αναφέρεται σε συμβόλαιο το 1692. Σύμφωνα με άλλο συμβόλαιο (23 Φεβρουαρίου 1724) που βρίσκεται στα χέρια ενός απογόνου της περιοχής,2 στα τέλη του 17ου αι. βρέθηκε στα Κύθηρα ο Αθανάσιος Γιάκουτζος, χαλκωματάς. Αυτός παντρεύτηκε στα Φράτσια τη μία από τις δύο κόρες του Μαστρομανώλη Λεονταράκη, τη Τζανίνα (την άλλη, την Κεράνα, την παντρεύεται ο Κοσμάς Παυλάκης από τα Φράτσια). Σύμφωνα με συμβόλαια της εποχής, φαίνεται ότι αυτός ο Γιάκουτζος μετέτρεψε αργότερα το επώνυμό του σε Γιαννιώτης. Η συνήθεια της μετατροπής των επωνύμων σε πατριδωνυμικά, με τον τρόπο που έμεναν γνωστοί στις περιοχές που κατοικούσαν, όπου τους αποκαλούσαν με το όνομα του τόπου καταγωγής, είναι γνωστή σ’ όλη την Ελλάδα. Εκείνο που δεν γνωρίζουμε για τη συγκεκριμένη περίπτωση είναι αν το Γιάκουτζος είναι επώνυμο ή παρωνύμιο. Ο τρόπος γραφής συνηγορεί για το πρώτο. Η διαδικασία αλλαγής του επωνύμου του Γιάκουτζου γίνεται στη δεκαετία του 1740 και από τότε εμφανίζεται στις πηγές ο Αθανάσιος Γιαννιώτης, ο οποίος πεθαίνει πριν το 1753 και αφήνει δύο γιους: τον Μανώλη και τον παπά Γιώργη.3 Ο πρώτος εγκαθίσταται μετά το 1753 και πριν από το 1760, στο Κάτω Λειβάδι και έχει τρεις γιους, τον Αθανάση, τον Νικολό και τον Γιώργη,4 ενώ ο παπά Γιώργης μένει στα Φράτσια (έχει κι αυτός τρεις γιους, τον Αθανάση, τον Κοσμά και τον Μανώλη). Το 1772 η οικογένεια του Λειβαδίου απογράφεται στην ενορία της Αγίας Τριάδας στο Λεβουνάρι,5 η οποία αναφέρεται από τις οικογενειακές παραδόσεις ότι χτίζεται από την οικογένεια Γιαννιώτη, καθώς αυτή είχε προβλήματα στο να εκκλησιάζεται στην Παναγία Παλιοπυργιώτισσα (σημερινή Παναγία Κερά). Είναι γνωστό ότι οι παλαιοί ενορίτες σπάνια έβλεπαν με καλό μάτι νέους και οι προστριβές για το θέμα αυτό ήταν συχνές από παλιά. Μία αιτία ίσως να ήταν και η εκμετάλλευση των κτημάτων των ναών, που γινόταν από μικρές ομάδες κατοίκων ή από τους αδελφούς των ναών. Η οικογένεια των Φρατσίων δεν αναφέρεται στις πηγές στη συνέχεια και φαίνεται να αποδημεί από το νησί ή να εκλείπει. Η οικογένεια του Λειβαδίου φαίνεται να αποκτά σημαντική οικονομική ευρωστία, καθώς το 1788 αναφέρονται να έχουν τίτλους ευγενείας, πράγμα σπάνιο για οικογένειες χωρικών και πολύ δύσκολο στα Κύθηρα. Αναφέρονται οι signor ManoliGiagnotto q. Attanasi και signor AttanasiGiagnotto di Manoli.6 Είναι χαρακτηριστικό ότι ο πρώτος από τους παραπάνω αναφέρεται το 1782 ανάδοχος σε βάφτιση στο Στραπόδι ως «Μαστρομανώλης Γιαννιώτης».7

Η οικογένεια του Λειβαδίου χωρίζεται σε δύο κλάδους, του Ρούσσου και του Μπογιατζή. Και από τους δύο υπάρχουν σήμερα απόγονοι και στα Κύθηρα και στη διασπορά των Αθηνών και της Αυστραλίας. Από την Αυστραλία ένας Νικόλας Γ. Γιαννιώτης παντρεύτηκε και ζει στην Ιαπωνία. Άλλος κλάδος αναφέρεται στις ΗΠΑ, ενώ και στα Κύθηρα σήμερα υπάρχουν απόγονοι και των δύο παραπάνω κλάδων, που ζουν στο Κάτω Λειβάδι.

---

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Δειγματοληπτικά,

Ανδρέας Γιαννιώτης (1716), σε πιστοποίηση του Λορεδάν στην Κέρκυρα (βλ. Λ. Βροκίνης,

Περί των ετησίως τελουμένων εν Kερκύρα λιτανειών του θ. λειψάνου του Aγίου Σπυρίδωνος και της εν έτει 1715 πολιορκίας της Kέρκυρας, Kερκυραϊκά Xρονικά 17 (1973), σελ. 340). Νικ. Γιαννιώτης (1867-8), ιερέας Αγίου Γεωργίου στη Βενετία (βλ. Ιω. Βελούδος, Ελλήνων Ορθοδόξων αποικία εν Bενετία, IστορικόνYπόμνημα, 1893). Στάθης Γιαννιώτης, στο Μυστρά (1689), Τούρκος που έγινε χριστιανός (βλ. Κ.Μέρτζιος – Θ. Παπαδόπουλος, Ο Μυστράς εις τα Αρχεία της Βενετίας, Λακωνικαί Σπουδαί 9 (1988), σελ. 272). Τάφοι στη Βενετία τωνCristo Giannioti (18420, Constantino Giannioti (1887), Achille Giannioti (1830) (βλ. Απ. Παπαϊωάννου, Οι επιγραφές του Eλληνικού Nεκροταφείου στο νησί San Michele της Bενετίας, Θησαυρίσματα, 19 (1982), σελ. 267-269).

2. Του κ. Σταμ. Νικ. Γιαννιώτη, στην Κω, τον οποίο ευχαριστούμε για τη διάθεση όλου του πολύτιμου αρχείου του, που διευκόλυνε τα μέγιστα την έρευνα για το συγκεκριμένο επώνυμο.

3. Απογραφές Kυθήρων,

Γ 776.

4. Ό.π., Δ 280, Δ 833.

5. Ό.π., ΣΤ 507. Στην ενορία αναφέρεται την εποχή αυτή εφημέριος ο papa Adrea Cursari πιθανότατα από το Μυλοπόταμο, από την οικογένεια Ψαρρού (βλ. Δ 639). Στο ναό σώζεται επιγραφή με χρονολογία 1764, η οποία έχει ως εξής:

1764 ΜΗΝ ΜΑΙ 1-10

 + ΑΝΗΓΕΡΘΗ Ο ΘΕΙΟΣ ΚΑΙ ΠΑΝΣΕΠΤΟΣ ΟΥΤΟΣ ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΟΜΟΟΥΣΙΟΥ ΚΑΙ     ΑΔΙΑΙΡΕΤΟΥ ΤΡΙΑΔΟΣ ΕΚ ΒΑΘΡΩΝ ΓΗΣ ΥΠΟ ΕΞΟΔΟΥ ΚΑΙ ΚΟΠΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΡΟΜΑΝΟΛΙ ΓΙΑΝΝΙΟΤΗ π. ΜΑΣΤΡΟΘΑΝΑΣΙ ΕΙΣ ΛΕΙΒΑΔΙ ΛΕΒΟΥΝΑΡΙ ΕΙΣ ΜΝΗΜΟΣΥΝΟΝ ΑΥΤΟΥ ΑΙΩΝΙΟΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΑΥΤΟΥ ΑΜΑ ΣΥΜΒΙΑΣ ΑΥΤΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ.

6. Ό. π., Η 601, 602. Είναι γνωστό πάντως ότι στα τελευταία χρόνια της ενετοκρατίας και στο μεταβατικό διάστημα μέχρι την αγγλοκρατία, η απονομή τίτλων ευγενείας είχε γίνει ευκολότερη και εξαρτιόταν κυρίως από την οικονομική κατάσταση του ενδιαφερομένου να τον αποκτήσει (βλ. επώνυμα Αρώνης και Χαραμουντάνης).

7. Ληξιαρχικά βιβλία Στραποδίου, Δ 39.

 

---

ΣΗΜΕΙΩΣΗ

Τα κείμενα για τα επώνυμα και τοπωνύμια, τα οποία δημοσιεύονται εδώ, είναι τα ίδια με όσα έχουν δημοσιευθεί στα αντίστοιχα βιβλία μας ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ ΕΠΩΝΥΜΑ, ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΣΤΑ ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ ΕΠΩΝΥΜΑ και ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ, τα οποία έχουν εκδοθεί από την Εταιρεία ΚυθηραϊκώνΜελετών (κυκλοφορούν και στα αγγλικά από:  KytherianAssociation of Australia,  KyhterianWorld Heritage Fund και Kytherian Publishing and Media). Από τις αναδημοσιεύσεις εδώ απουσιάζουν συνήθως οι βιβλιογραφικές και λοιπές σημειώσεις, είναι δε ευνόητονότι για να αποκτήσει ο αναγνώστης πλήρη εικόνα για κάθε επώνυμο ή τοπωνύμιο είναι απαραίτητο να διαβάσει και τις εκτενείς αναφορές στα εισαγωγικά σημειώματα των παραπάνω βιβλίων, καθώς, χωρίς αυτά, οι γνώσεις του για το θέμα θα παραμένουν ελλιπείς.

Οι εκδόσεις στα Ελληνικά διατίθενται από την Εταιρεία Κυθηραϊκών Μελετών (βλ. στοιχεία στο σχετικό link σε αυτόν εδώ τον ιστότοπο) και στα Κυθηραϊκάβιβλιοπωλεία.