Το Χρυσόβουλλο του Ανδρόνικου Β’ Παλαιολόγου – Ένα ανεκτίμητο κειμήλιο της επισκοπής Κυθήρων

 

Το 1697 ο επίσκοπος Κυθήρων Νεκτάριος Βενιέρης παρέλαβε από τους κληρονόμους του προκατόχου του  Φιλοθέου Δαρμάρου, μεταξύ άλλων και το χρυσόβουλο ονομαζόμενο τζη επισκοπής  όπού είναι εις χαρτί ντέρμπινο..» [1] Πρόκειται για το περίφημο περγαμηνό χρυσόβουλλο του 1301, με το οποίο ο αυτοκράτορας Ανδρόνι­κος Β’ Παλαιολόγος είχε παραχωρήσει προνόμια στους Μονεμβασιώτες. Ανάμεσα σ’ αυτά ήταν και η υπαγωγή της Επισκοπής των Κυθήρων στη Μητρόπολη Μονεμβασίας. Αυτό το σπουδαίο κειμήλιο εκτός της καλλιτε­χνικής του αξίας, έχει και μεγάλη ιστορική αξία για τα Κύθηρα, διότι αποδεικνύει την αρχαιότητα της Επισκο­πής Κυθήρων, που ως γνωστόν είναι από τις αρχαιότε­ρες στην Ελλάδα, αλλά και τις σχέσεις Κυθήρων και Μονεμβασίας. Άγνωστο πώς βρέθηκε στα χέρια του επισκόπου Κυθήρων Φιλόθεου Δαρμάρου.

Κατά μία εκ­δοχή το χρυσόβουλλο μεταφέρθηκε στα Κύθηρα το 1540, με την παράδοση της Μονεμβασίας στους Τούρ­κους. Σύμφωνα με άλλη εκδοχή ήρθε στα Κύθηρα από το Μητροπολίτη Μονεμβασίας Άνθιμο κατά το 1770 με τα Ορλωφικά, όταν πολλοί Μωραΐτες πρόσφυγες κατέ­φυγαν στα Κύθηρα με ό,τι μπόρεσαν να περισώσουν. Όμως, όπως είδαμε, το χρυσόβουλλο βρισκόταν στα Κύ­θηρα στα χέρια του Φιλοθέου Δαρμάρου πολύ νωρίτερα. Οπωσδήποτε ο Φιλόθεος είχε σχέση με τη Μονεμβασία, όπου μάλιστα φέρεται και ως κτήτωρ του ναού της Πα­ναγίας της Μυρτιδιώτισσας κοντά στον Ελκόμενο. Το κειμήλιο παρέμεινε στα Κύθηρα μέχρι το 1903. Τότε ο Επίσκοπος Κυθήρων Ευθύμιος Καββαθάς το δώρισε στη Χριστιανική Αρχαιολογική Εταιρεία

«Προς

Τον αξιότιμον κ. Πρόεδρον

του Χριστιανικού Αρχαιολογικού Μουσεί­ου

κ. Πρόεδρε

Περιελθόν εις χείρας ημών χρυσόβουλον Ανδρονίκου Κομνηνού, Αυτοκράτορος της Κων/πόλεως αφορών τον Αρχιεπίσκοπον Μονεμβασίας, εις ου την δικαιοδοσίαν υπήγετο και ο Κυθήρων Επίσκοπος και θέλοντες να σώσωμεν αυτό εξ ενδεχομένης υφαρπα­γής, έγνωμεν ίνα παραδώσωμεν υμίν τούτο και παρακαλέσωμεν υμάς, όπως δεξάμενοι αυτό ευμενώς τοποθετήσητε καταλλή­λως εν ω προεδρεύετε χριστιανικώ Αρχαιολογικώ Μουσείω με­τά των άλλων εν αυτω πολυτί­μων εκκλησιαστικών κειμηλίων. Ευαρεστηθήτε δε να πέμψητε ημίν φωτογραφικόν αυτού αντίτυπον δι’ επισήμου εγγράφου, όπερ θέλομεν καταθέσει εν τω Αρχείω της Επισκοπής, ης χάριν εδόθη ημίν παρά του δωρητού το παραδιδόμενον υμιν πρωτότυ­πον. Δέξασθε κύριε Πρόεδρε την

έκφρασιν της εξαιρέτου προς υμάς τιμής μεθ’ ης διατελούμεν

Εν Θεω ευχέτης

Εν Πειραιεί 24 Ιουνίου 1903

Ο Επίσκοπος Κυθήρων

Ευθύμιος Καββαθάς» [2]

Το χρυσόβουλλο στη συνέχεια εδόθη στο Βυζαντινό Μουσείο, όπου ήταν εκτεθειμένο σε προθήκη μέχρι τα τε­λευταία χρόνια. Κατόπιν το αποσύρανε για κάποιο διά­στημα. Για την ιστορία να αναφέρομε, ότι από το Τοπικό Αρχείο Κυθήρων και από το Γραφείο της Μητροπόλεως Κυθήρων εστάλησαν προ μερικών ετών έγγραφα προς το Βυζαντινό Μουσείο με την παράκληση να στείλουν ένα α­ντίγραφο στα Κύθηρα, όπως ζήτησε και ο Ευθύμιος Καβ­βαθάς. Δυστυχώς δεν ικανοποιήθηκε ακόμη αυτό το δί­καιο αίτημα, ούτε καν ήλθε απάντηση.

ΠΗΓΕΣ

1)      Χρύσας Μαλτέζου: Βενετική παρουσία στα Κύθηρα, κεφ. ΙΓ, σελ. 1-9

2)      Αρχείο Μητροπόλεως Κυθήρων, Κώδικας Ευθυμίου Καββαθά.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Σήμερα, λίγους μήνες μετά τη δημοσίευση εστάλη στα Κύθηρα αντίγραφο του πολύτιμου αυτού κειμηλίου και βρίσκεται στη Μητρόπολη Κυθήρων.

Δημοσιεύθηκε στην έντυπη έκδοση στο Φ.300, ΜΑΡΤΙΟΣ 2015