«Τη γλώσσα μου έδωσαν ελληνική»

Μια μελαγχολική διαπίστωση, καθώς παρατηρούμε την όλο και μειούμενη ανάγκη για τη γλώσσα μας, να παράγει δικούς της τεχνολογικούς, επιστημονικούς, κοινωνικούς, πολιτιστικούς όρους, δηλαδή, λέξεις. Ο λόγος; Το παλιό γνωμικό: “Οπου δεν υπάρχει η έννοια ή το αντικείμενο, δεν υπάρχει και η λέξη”. Με άλλα λόγια, η αναντιστοιχία μεταξύ του ανύπαρκτου εθνικού δημιουργικού μας έργου και της ανάγκης για έκφρασή του.

Είναι η πρώτη φορά στην μακραίωνη ιστορία της, που η ελληνική γλώσσα κινδυνεύει. Κι αυτό γιατί δεν έχει τι να πει. Γιατί εμείς δεν έχουμε τι να πούμε. Αυτό που έχει να πει σήμερα η ελληνική γλώσσα, το λέει πιο καλά, πιο οικονομικά και πιο αυθεντικά η αγγλική. Πλέον, η ελληνική γλώσσα απλώς μεταφράζει. Ο ελληνικός λαός δεν έχει πια κανένα μήνυμα και καμιά δική του εκδοχή του κόσμου, την οποία να θέλει γλωσσικά να υπερασπισθεί στην παιδεία, την τέχνη, τη διοίκηση, την εκκλησία. Και όχι μόνο γλωσσικά, αλλά και αρχιτεκτονικά, επιστημονικά, καλλιτεχνικά, πολεοδομικά, καταναλωτικά κλπ.

Το κακό είναι χειρότερο από αυτό που υποστηρίζεται επιφανειακά. Ότι το όλο ζήτημα, δηλαδή, εξαντλείται στο περιορισμένο λεξιλόγιο που χρησιμοποιούν οι νεοέλληνες, στην κακοποίηση του συντακτικού και της γραμματικής, στην κατάχρηση των ξένων λέξεων κ.ο.κ.  Ή ακόμα και στην έλλειψη συνοχής του λόγου μας ή και της φράσης μας, στη δυσκολία να εκφραστούμε με σαφήνεια ή με πληρότητα, στην αδυναμία μας να ολοκληρώσουμε ένα νόημα.

Το θέμα, με άλλα λόγια δεν είναι η έλλειψη γραμματικής παιδείας, ούτε το αν θα λέμε “της καθοδήγησης” ή “της καθοδηγήσεως”, ή το “Μετρό” αντί “υπόγειος”. Όλα αυτά, σοβαρά μεν, δεν αποτελούν παρά μια φιλολογική προσέγγιση και θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν από μια σωστή γλωσσική αγωγή, ώστε, συν τω χρόνω, να ελαττωθούν ή και να εκλείψουν.

Το πρόβλημα είναι η γλωσσική αχρησία, η αβουλία και η ατονία, η οποία όμως είναι μέρος της γενικότερης εθνικής αβουλίας που χαρακτηρίζει την ελληνική ζωή στο σύνολό τη, κατά τις τελευταιες δρκαετίες.

Μετά τη μεταπολίτευση, η όποια παράδοση συνεχούς πρωτογενούς σκέψης ατονεί σταδιακά έως νεκρώσεως. Οι πολιτική, πνευματική και κοινωνική ελίτ της χώρας διαπαιδαγωγούνται πλέον αγγλοσαξονικά στο εξωτερικό, μαθαίνουν να σκέφτονται αγγλοαμερικανικά, να καθρεπτίζονται σε υπερατλαντικούς καθρέπτες, να μην αναγνωρίζουν εαυτούς σε τίποτα ελληνικό και την παράδοση.

Με την απώλεια των παλαιών κωδίκων επικοινωνίας χάθηκε η εθνική μας ζωή, το αίσθημα της κοινότητας, το γηγενές βάθος, και το αίσθημα του προορισμού, που τον συντηρούσε επί αιώνες. Τι υπερασπιζόμαστε σήμερα ως έθνος; Και για πιο λόγο λεγόμαστε Έλληνες. Ή τι το κοινό έχουμε με τους Ελληνες παλαιοτέρων εποχών;

Ας μη γίνεται λόγος για τους αρχαίους Έλληνες… Διότι αν συμφωνήσουμε με τον Ισοκράτη, ότι: “Έλληνες καλούνται οι της παιδεύσεως της ημετέρας μετέχοντες”, τότε βέβαια θα δυσκολευτούμε να διεκδικήσουμε οποιουσδήποτε τίτλους ελληνικότητας.

Το χειρότερο: Το Ελληνόπουλο σήμερα, στην εξοπλιστική του ηλικία, πλάθει και ασκεί το εκφραστικό του όργανο στην ξένη γλώσσα. Το ίδιο, οι νέοι επιστήμονες δεν μιλούν απλώς αγγλικά, αλλά σκέφτονται αγγλικά. Οι νέες έννοιες παράγονται στην αγγλική γλώσσα και μεταφράζονται σε άλλες γλώσσες. Ζούμε ένα γλωσσικό αγγλικό imperium. Αν η γλώσσα αποτελεί μηχανισμό παραγωγής νοήματος και διαδικασία νοηματοδότησης του κόσμου, η ένδεια παραγωγής εννοιών σε μια γλώσσα, που λέγαμε στην αρχή, συνιστά ένδειξη, άλλα δυστυχώς και όρο κάθε πολιτικής, οικονομικής και πνευματικής συρρίκνωσης και αδυναμίας. Αυτό, δηλαδή, που βιώνουμε τα τελευταία χρόνια. Γιατί: Γλώσσα και σκέψη αναπτύσσονται σύμμετρα.

 

Αναφορές: Ν. Φωκά, “Το γλωσσικό μας πρόβλημα είναι εξωγλωσσικό”, Εκδόσεις Ερμείας

Νίκος Ξυδάκης, “Αγγλοσαξονικό imperium”, Καθημερινή

---

* O κ. Κωστούλας είναι τέως Γενικός Διευθυντής εταιρειών του ευρύτερου χρηματοπιστωτικού τομέα.

E-mail: gcostoulas@gmail.com