Advertisement
Σ’ άδειο μπαλκόνι
κάθεται η θάλασσα.
Advertisement
Βλέμμα της μέρας.
(Αθηνά Μελή)
Το μπαλκόνι, από την ιταλική λέξη balcone και τη βενετική balcon, είναι μία πλατφόρμα που προεξέχει από τον τοίχο ενός κτηρίου, υποστηρίζεται από στήλες, στηρίγματα (φουρούσια) και περικλείεται από ένα κιγκλίδωμα.
Είναι συνδεδεμένο με την ελληνική κοινωνία, την πόλη, το χωριό, την οικογένεια.
Είναι ένα πέρασμα στο φως. Είναι σαν ένα φυτό που το φροντίζουμε. Από εκεί ο ένοικος έβλεπε τους αγρότες παραγωγούς που με τα γαϊδουράκια τους μετέφεραν τα προϊόντα τους για το παζάρι αλλά και κάθε περαστικό. Όταν ο ουρανός ήταν χωρίς σύννεφα μπορούσε κάποιος να απολαύσει την ανατολή του ήλιου με το γαλαζωπό ουρανό ή τη δύση με τις κοκκινωπές αποχρώσεις.
Στον κεντρικό δρόμο του Ποταμού, στην άνοδο και όχι μόνο, υπάρχουν αρκετά μπαλκόνια, όπου κάθε ένα έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.
Στο σημερινό μου κείμενο-άρθρο, θα αναφερθώ σε τέσσερα από αυτά, τα σημαντικότερα για μένα, με αύρα ιστορίας. Μπαλκόνια του Ποταμού τα οποία αποτελούν κεφάλαιο, αλλά υποφωτισμένο και υπάρχει ανάγκη ανάδειξης.
Παρακάτω παραθέτω ορισμένα από τα χαρακτηριστικότερα σύμβολα αρχιτεκτονικής με την αρωγή έγκριτων πηγών του διαδικτύου.
Μαίανδρος: Είναι πιθανώς το αρχαιότερο ελληνικό σύμβολο. Κατά την κυρίαρχη ερμηνεία του αποτελεί σύμβολο της νίκης και της ενότητας καθώς επίσης του άπειρου και της αιώνιας ζωής. Σαν σύμβολο είναι εμπνευσμένο, σύμφωνα πάντα με την επικρατέστερη θεωρία, από τις πολυάριθμες στροφές του αρχαίου ποταμού Μαιάνδρου.
Λόγχη: Είναι μεταλλικό λειτουργικό σκεύος της Εκκλησίας και με αυτό ο ιερέας τεμαχίζει τον Άρτο της Προθέσεως. Το σκεύος παραπέμπει στη λόγχη του Ρωμαίου στρατιώτη που διαπέρασε την πλευρά του Ιησού.
Ανθέμιον: Όρος προερχόμενος από το άνθος-λουλούδι στην αρχαία ελληνική γλώσσα-είναι σχηματοποιημένο άνθος που χρησιμοποιείται ως διακοσμητικό μοτίβο. Εμπνευσμένο από τον πλούτο της φύσης, το ανθέμιο καθιερώνεται σαν σύμβολο που δηλώνει τον πλούτο, την ευμάρεια, την αφθονία.
Δίνες: Συμβολίζουν την κίνηση του νερού ή του ανέμου. Ειδικότερα, στη λογοτεχνία και στον κινηματογράφο, οι περισσότερες περιγραφές ή σκηνές στις οποίες ενέχεται η έννοια της απότομης και καθοριστικής μετάβασης σε μία νέα ψυχική/σωματική κατάσταση παραλληλίζονται με την αίσθηση της δίνης και του στροβιλισμού. Οι δίνες βρίσκονται παντού μέσα στο σύμπαν. Στους στροβιλισμούς των ποταμών ή των αερίων, στους έλικες των φυτών, στο DNA, στα κελύφη των σαλιγκαριών, στους κυκλώνες, στους γαλαξίες, στα κέρατα των προβάτων…
Στην είσοδο του Ποταμού πάνω από το “Mare Nostrum”.
Βρίσκεται απέναντι από το ιστορικό κτήριο του “Ατζάτου” επάνω ακριβώς από το κατάστημα με τα είδη αλιείας “Mare nostrum”. Το μπαλκόνι αυτό στηρίζεται σε φουρούσια, όχι μαρμάρινα, τα οποία φέρουν στο μέτωπό τους ορθογώνια πλακέτα. Το ιδιαίτερο όμως χαρακτηριστικό που φέρει το μπαλκόνι αυτό, και προσωπικά με εντυπωσιάζει, είναι η καγκελαρία του. Το σφυρήλατο-μεταλλικό μοτίβο που φέρει διακριτικό σήμα (σχέδια-σύμβολα) μιας αριστοκρατικής οικογένειας ή μιας τοπικής αυτοδιοίκησης με εμβλήματα-παραστάσεις σχετικά με την καταγωγή, τις αρετές και τα ιστορικά κατορθώματα των φερόντων. Αυτό διάλεξε ο ιδιοκτήτης της κατοικίας.
Κατά την άποψη του Ε.Π. Καλλίγερου, εκδότη των Κυθηραϊκών πρόκειται για σύνθεση ενός καλλιτέχνη σιδηρουργού από αυτούς που είχε πολλούς το νησί ειδικά την περίοδο μέσα 19ου – μέσα 20ού αιώνα.
Ειδικότερα, στο κέντρο, η παράσταση περιέχει μαιάνδρους, λόγχες και ανθέμια. Δεξιά και αριστερά έχει δίνες που συμπληρώνουν την παράσταση.
Οι δίνες από τη μία πλευρά είναι δεξιόστροφες και από την άλλη αριστερόστροφες. Μάλιστα, ερευνώντας το θέμα εντόπισα, εκτός Κυθήρων, δίφυλλες πόρτες όπου η φορά της δίνης είναι αντίστροφη μεταξύ των δύο φύλλων. Τα ανοίγματα του ορόφου φέρουν εκατέρωθεν διακοσμητικές παραστάδες με απόληξη επίκρανα ενώ η εικόνα συμπληρώνεται από διακοσμητικό επιστύλιο.
Το νεοκλασικό του Μεγαλοκονόμου
Κυρίαρχο μοτίβο οι γρύπες ως φρουροί σε έναν από τους ωραιότερους εξώστες του Ποταμού. Ο συγκεκριμένος εξώστης φέρει τέσσερις γρύπες, δύο στην όψη και δύο στα πλευρά. Τους γρύπες πλαισιώνουν μαίανδροι και ανθέμια.
Ο Γρύπας έχει σώμα λιονταριού, κεφάλι και φτερά αετού. Το λιοντάρι είναι το ισχυρότερο ζώο της φύσης, ενώ ο γρύπας θεωρείται το ισοδύναμό του στον υπερφυσικό κόσμο.
Επειδή τα φουρούσια είναι απλά, κάτι που δεν ταιριάζει με το υπόλοιπο κτήριο, δηλαδή δε φέρουν τίποτα στην ποδιά τους, στο πλάι και στο μέτωπο, προσωπικά θεωρώ ότι η βάση του συγκεκριμένου εξώστη-μπαλκονιού έχει ανακατασκευαστεί.
Στο Πνευματικό κέντρο
Τα Χερουβείμ (αγγελικά πλάσματα στην υπηρεσία του θεού) και οι άμπελοι στολίζουν το κιγκλίδωμα. Οι άγγελοι στέκονται ο ένας απέναντι στον άλλο όπως οι θεριστές με λυγισμένο κορμό και με απλωμένο το ένα χέρι σαν σταχομαζώχτρες, ή ανθοκόμοι. Τα φουρούσια είναι απλά, χωρίς ιδιαίτερα στοιχεία.
Στην πλατεία
Απέναντι από το περίπτερο, ιδιαίτερο κιγκλίδωμα και αυτό, με μαιάνδρους, ανθέμια σε δίνες μεταλλοτεχνίας.
Το ιδιαίτερο στοιχείο του συγκεκριμένου εξώστη είναι τα δύο μαρμάρινα φουρούσια, κιλλίβαντες με τους διπλούς έλικες. Τα φουρούσια φέρουν ανθέμιο στην ποδιά και αν έχω διακρίνει καλά, μίσχους στα πλευρά, τεχνοτροπίας αρ νουβό.
Το συγκεκριμένο μπαλκόνι έχει ανάγκη για συντήρηση και οδηγεί το βλέμμα μας στην καγκελαρία του και στη μαρμαροτεχνική του.
Φαντάζομαι όλα τα καταστήματα στον κεντρικό δρόμο του Ποταμού να έχουν ταιριαστούς χρωματισμούς και μπαλκόνια σε ίδιο χρωματισμό σαν μια ανάγλυφη οριζόντια ταινία σε όλο το μήκος του δρόμου ψηλά, και χαμηλά η αμυγδαλόπετρα όπου το φεγγάρι ρίχνει το φως του στη στην αισθητική μας. Θα παραμείνουν μάρτυρες μιας κοινωνικής πραγματικότητας τα μπαλκόνια με τα κιγκλιδώματά τους, το καλντερίμι (βοτσαλωτό) και η αμυγδαλόπετρα; Μέρος αυτής της κοινωνικής πραγματικότητας, ο σιδεράς, ο χτίστης-πετράς, πολύτιμοι στην κοινότητα-χωριό που συμμετείχαν στη δημιουργία έργων τέχνης.
Εμείς ως Ποταμίτες, που αγαπάμε και ενδιαφερόμαστε για το χωριό μας και τους θησαυρούς του, έχουμε αδιαμφισβήτητη υποχρέωση τη μελέτη και ανάδειξη αυτών των έργων.
Δημοσιεύθηκε στην έντυπη έκδοση της εφημερίδας ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ στο φύλλο Μαΐου 2025
Kythira Online
