Τα επώνυμα ΒΙΚΤΩΡ και ΒΙΚΤΩΡΑΣ

Επώνυμο άγνωστο σήμερα στα Κύθηρα, το οποίο όμως έφερε επιφανής κυθηραϊκή οικογένεια της Σμύρνης κατά το 19ο και τον 20ό αι. Ετυμολογικά προέρχεται από το αγγλικό victor, δηλαδή νικητής. Αρχικά το επώνυμο της οικογένειας ήταν Αργύρης, αλλά μετατράπηκε σε Βίκτωρας ως εξής: Το 1833 ένα καΐκι μετέφερε από την Κρήτη στα Κύθηρα μία οικογένεια με το επώνυμο Αργύρης. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού γεννήθηκε μέσα στο καΐκι ένα παιδί, που του έδωσαν το όνομα Κωνσταντίνος. Η οικογένεια αποβιβάστηκε στον Αυλαίμονα των Κυθήρων και το πρώτο ερώτημα που γεννάται είναι, αν η οικογένεια καταγόταν από τα Κύθηρα ή από την Κρήτη. Παρόλο που οι πληροφορίες για το περιστατικό δεν αναφέρουν σαφώς τον τόπο καταγωγής της οικογένειας, το πιθανότερο είναι να ήταν αυτή κυθηραϊκής καταγωγής και ταξίδευε προς το νησί και τον τόπο διαμονής της. Είναι διαπιστωμένο ότι στα Βιαράδικα την εποχή αυτή υπάρχει το επώνυμο Αργύρης, το οποίο αναφέρεται σχεδόν ένα αιώνα πριν, αλλά και στον Ποταμό έχουμε άλλο κλάδο με το ίδιο επώνυμο (βλ. σχετικά στο επώνυμο Αργύρης). Βέβαια θα πρέπει να αναφερθεί ότι το επώνυμο αυτό είναι κοινότατο σε πολλά μέρη της Ελλάδος και αναφέρεται και στην Κρήτη. Αν λάβουμε δε υπόψη ότι από την Κρήτη κατέφευγαν στα Κύθηρα καθ’ όλη σχεδόν τη διάρκεια της ενετοκρατίας και της αγγλοκρατίας οικογένειες, είτε γιατί διώκονταν από τους Τούρκους, είτε γιατί είχαν δημιουργήσει βεντέτες ή αντιδικίες εκεί, υπάρχει πιθανότητα να ήταν και η οικογένεια αυτή κρητικής καταγωγής. Η βεβαιωμένη όμως ύπαρξη την ίδια εποχή δύο διαφορετικών κλάδων με το επώνυμο Αργύρης στα Κύθηρα, αλλά, κυρίως, τα αναφερόμενα από την οικογένεια ότι καταγόταν από τα Μητάτα,1 μας παρέχουν τη βεβαιότητα για την κυθηραϊκή καταγωγή και της συγκεκριμένης οικογένειας.

Αυτός ο Κωνσταντίνος Αργύρης νίκησε αργότερα σε έναν αγώνα και οι Άγγλοι τον απεκάλεσαν Βίκτωρα, δηλαδή νικητή, κι αυτό έγινε αργότερα το επώνυμό του. Mόλις μεγάλωσε, αναζήτησε την τύχη του μακριά από το νησί, έπεσε όμως θύμα των συντρόφων του και, σύμφωνα με όσα ο ίδιος αφηγήθηκε αργότερα, πουλήθηκε δούλος, για να καταλήξει τελικά να διαφύγει στην Κριμαία.2 Την εποχή αυτή η χερσόνησος της Κριμαίας, και ειδικά η Αζοφική, προσήλκυε πολλούς Έλληνες λόγω των φορολογικών και άλλων προνομίων που είχαν παραχωρηθεί από τη Μεγάλη Αικατερίνη. Αναφέρονται πολλές οικογένειες Μανιατών ειδικά, αλλά και από άλλα μέρη της Ελλάδος, να καταφεύγουν στη φιλόξενη τότε περιοχή αυτή της Ρωσίας, όπως έγινε μετά τα Ορλωφικά, οπότε, εκτός από τα Κύθηρα, τη Νότια Ιταλία και την Κορσική, μία μεγάλη ομάδα από τη Μάνη και τη νότια Πελοπόννησο κατέληξε στην Κριμαία.3 Ο Κων. Αργύρης ή Βίκτωρας απέκτησε περιουσία και κατευθύνθηκε στη συνέχεια στη Σμύρνη, εκεί που ήταν ο συνήθης προορισμός της κυθηραϊκής διασποράς της εποχής. Στη Σμύρνη συνεταιρίστηκε με τον Κουρμουλή,4 έναν άλλο εύπορο Κυθήριο και δημιούργησαν μαζί την εταιρεία «Τζόλλυ, Βίκτωρας, Κουρμουλής και Σία», η οποία μέσα σε λίγο χρόνο, χάρις στο δαιμόνιο Βίκτωρα, εκτόπισε όλους τους ανταγωνιστές στην παράκτιο ναυτιλία της Σμύρνης και κατέστη κυρίαρχος στην περιοχή, με αποτέλεσμα ο Βίκτωρας να αποκτήσει τεράστια περιουσία και επιρροή. Σύντομα επεξέτεινε τις επιχειρήσεις του και αγόρασε ολόκληρη την περιοχή του Κορδελιού, για την οποία έλαβε από τους Τούρκους την άδεια να κτίσει, και το μεγαλύτερο μέρος των οικοπέδων διέθεσε σε ισχυρούς φίλους του, αλλά και σε Κυθήριους. Αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι, κατά την εποχή της παντοδυναμίας του, διέθετε ένα από τα πλοία του για να μεταφέρει ψηφοφόρους στην Ελλάδα, όποτε γίνονταν εκλογές και να ψηφίσουν βέβαια υποψηφίους της αρεσκείας του (προς το σκοπό αυτό αναφέρεται ότι έβαζαν μέσα στο πλοίο μια εικόνα της Μυρτιδιώτισσας και ορκίζονταν σ’ αυτήν οι επιβάτες. Κανένας δεν τολμούσε να παραβεί τον όρκο του στην προστάτιδα του νησιού… Ο Βίκτωρας είχε ονομάσει και ένα από τα πλοία του «Μυρτιδιώτισσα»). Πάνω όμως στην άνθηση των επιχειρήσεών του5 πεθαίνει και το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας του φέρεται να το καταχράται ένας έμπιστός του και συνεργάτης του ονόματι Κατσαούνης,6 στον οποίο είχε μεταβιβάσει εικονικά μέρος της περιουσίας του ο Κων. Βίκτωρας για εξασφάλιση. Αργότερα, ο γιος του Βίκτωρα Σόλων,7 καταφέρνει να ανασυγκροτήσει μεγάλο μέρος της περιουσίας του και της ισχύος του, αλλά έρχεται η καταστροφή του 1922 και χάνονται όλα.

Advertisement

Ο Κωνσταντίνος Βίκτωρας είχε επτά παιδιά.8 Όλοι σώθηκαν μετά την καταστροφή στην Ελλάδα και σήμερα υπάρχουν απόγονοι της οικογένειας στην Αθήνα, αλλά και στην Ιταλία, την Αγγλία και τις ΗΠΑ, όπου τελικά κατέληξαν μερικοί από τους απογόνους του. Λίγες οικογένειες με το επώνυμο Βίκτωρ έχουν εντοπισθεί και στην Αυστραλία, αλλά δεν είναι γνωστό αν έχουν σχέση με απογόνους της συγκεκριμένης οικογένειας. Η πληροφορία ότι πρόκειται για οικογένειες κυθηραϊκής καταγωγής ενισχύουν την πιθανότητα αυτή. Το ενδιαφέρον  με το επώνυμο αυτό, εκτός βέβαια από την περιπετειώδη ιστορία του πρώτου που το έφερε, είναι στο γεγονός ότι όλοι όσοι το φέρουν σήμερα (γράφουν το επώνυμό τους, Βίκτωρ, Βίκτωρας και Βίκτωρος) είναι απόγονοι της ίδιας οικογένειας, καθώς δεν έχει αναφερθεί να φέρει το επώνυμο αυτό άλλη ελληνική οικογένεια.

Σημειώσεις

1.  Νικ. Φωτεινός, Αναμνήσεις και ιστορήματα από τη Σμύρνη, Aθήνα 1986, σελ. 41.

2. Ό.π., σελ. 68 και επ.
3. Πρόσφυγες, σελ. 79-100.
4. Η οικογένεια Κουρμουλή αναφέρεται στα Κύθηρα από το 16ο αι. Στις περισσότερες περιπτώσεις το Κουρμουλής αποτελούσε παρωνύμιο, συχνά όμως, κατά το 18ο αι., αναφέρεται στις απογραφές της εποχής ως επώνυμο στην ενορία Αγ. Ειρήνης στο Κατούνι. Στην ίδια περιοχή, κοντά στο χωριό Φατσάδικα, βρίσκουμε και σήμερα Κουρμουλήδες, ως παρωνύμιο κλάδου της οικογένειας Καλλίγερου. Μία προσεκτική σύγκριση των απογραφών του 1724 με αυτές του 1753 στη συγκεκριμένη ενορία αποδεικνύει ότι και οι Κουρμουλήδες της εποχής αυτής αποτελούν ίδια οικογένεια με τους Καλλίγερους, επομένως φαίνεται απλά να έχει παραλειφθεί το επώνυμο σε μερικές απογραφές, όπως γινόταν συχνά τότε. Oπωσδήποτε, λοιπόν, ο Κουρμουλής αυτός της Σμύρνης θα πρέπει να ανήκε σε κάποιο κλάδο αυτής της οικογένειας της Αγ. Ειρήνης. Ο Βίκτωρας παντρεύτηκε τη Σοφία Κοκκινάκη, κόρη συνεταίρου του Κουρμουλή.
5. Για τον Κων. Βίκτωρα αναφέρουν και ο Διον. Αλβανάκης (Κυθηραϊκή Επετηρίς, Α΄, σελ. 77, όπου αναφέρεται και το αρχικό του πατρωνύμου του, Κ.Α. Βίκτωρας) και ο Αν. Στρατηγός (Κυθηραϊκή Επιθεώρησις, σελ. 381).
6. Ο Κατσαούνης αυτός πιθανότατα ήταν κυθηραϊκής καταγωγής, αφού αναφέρεται ότι αυτό το επώνυμο ήταν αρχικά παρωνύμιο ενός κλάδου της κυθηραϊκής οικογένειας Τριφύλλη της Σμύρνης· βλ. Κυθηραϊκή Επετηρίς, Α΄, σελ. 77, όπου μάλιστα αναφέρεται ο Κωνστ. Α. Βίκτωρας ως μέλος της Κυθηραϊκής Αδελφότητος Σμύρνης μαζί με έναν Β. Τριφύλλη-Κατσαούνη. Να είναι μόνο σύμπτωση; Τη σχέση του επωνύμου Τριφύλλης με το παρωνύμιο Κατσαούνης εντοπίζουμε και σε άρθρο του Αν. Στρατηγού στην Κυθηραϊκή Επιθεώρηση, σελ. 383, όπου αναφέρεται ένας Μ. Τριφύλλης-Κατσαούνης.
7. Ο Σόλων Βίκτωρας σώθηκε από την καταστροφή και πέθανε σε βαθύτατα γηρατειά στην Αθήνα το 1973.
8. Σύμφωνα με πρόχειρη έρευνα στην Αθήνα σε απογόνους της οικογένειας, ελάχιστοι από τους οποίους είχαν ακριβή γνώση της καταγωγής τους, ο Κωνστ. Βίκτωρας ήταν αρχαιολάτρης, όπως πολλοί Έλληνες της Σμύρνης την εποχή αυτή, γι’ αυτό έδωσε στα περισσότερα από τα παιδιά του αρχαία ονόματα (Στέφανος(;), Σόλων, Καλλιρρόη, Θεμιστοκλής, Άρης, Κλειώ και Λεωνίδας).

ΣΗΜΕΙΩΣΗ

Τα κείμενα για τα επώνυμα και τοπωνύμια, τα οποία δημοσιεύονται εδώ, είναι τα ίδια με όσα έχουν δημοσιευθεί στα αντίστοιχα βιβλία μας ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ ΕΠΩΝΥΜΑ, ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΣΤΑ ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ ΕΠΩΝΥΜΑ και ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ, τα οποία έχουν εκδοθεί από την Εταιρεία Κυθηραϊκών Μελετών (κυκλοφορούν και στα αγγλικά από:  KytherianAssociation of Australia,  Kyhterian World HeritageFund και Kytherian Publishing and Media). Από τις αναδημοσιεύσεις εδώ απουσιάζουν συνήθως οι βιβλιογραφικές και λοιπές σημειώσεις, είναι δε ευνόητονότι για να αποκτήσει ο αναγνώστης πλήρη εικόνα για κάθε επώνυμο ή τοπωνύμιο είναι απαραίτητο να διαβάσει και τις εκτενείς αναφορές στα εισαγωγικά σημειώματα των παραπάνω βιβλίων, καθώς, χωρίς αυτά, οι γνώσεις του για το θέμα θα παραμένουν ελλιπείς.

Οι εκδόσεις στα Ελληνικά διατίθενται από την Εταιρεία Κυθηραϊκών Μελετών (βλ. στοιχεία στο σχετικό link σε αυτόν εδώ τον ιστότοπο) και στα Κυθηραϊκά βιβλιοπωλεία.