Στων Κυθήρων την ολόμαυρη ράχη…

Στις 26 Ιουλίου ξέσπασε στις Πιτσινάδες, κοντά στο νέο Νοσοκομείο και σε μικρή απόσταση από τη φωτιά του 2017 μία πυρκαγιά, που έμελλε να δώσει τη «χαριστική βολή» σε μεγάλο μέρος της Κυθηραϊκής φύσης, καθώς πέρασε σχεδόν από την ίδια διαδρομή με το 2017, αλλά είχε περισσότερο καταστροφικές συνέπειες, όπως θα δούμε στο τέλος. Ξεκινάμε με τις ομοιότητες των δύο πυρκαγιών. Εκτός από την κοινή αφετηρία και άσχετα αν ήταν εμπρησμός ή σπινθήρας από κολώνα ηλεκτρικού ή άλλη αιτία, έλαβε γρήγορα μεγάλες διαστάσεις, καθώς δεν στάθηκε δυνατόν να αναχαιτιστεί στα αρχικά στάδια. Και φωτιά που παίρνει διαστάσεις δύσκολα σβήνει, όπως γνωρίζουμε όλοι. Δεύτερη ομοιότητα είναι ότι είχαμε πάλι ΒΑ ανέμους εντάσεως 6-7μπ με ριπές όμως που ξεπέρασαν και τα 10 κατά διαστήματα. Αυτά οδήγησαν τη φωτιά στην ίδια διαδρομή και, σύμφωνα με τους ειδικούς, η ταχύτητα μετάδοσης πολλαπλασιάστηκε, καθώς στα καμένα του 2017 η βλάστηση ήταν χαμηλή και δεν υπήρχε καμία φυσική ανάσχεση. Παράλληλα, το έδαφος ήταν πολύ ξηρό λόγω των χαμηλών βροχοπτώσεων επί σειρά ετών. Μέσα σε αυτά είχαμε και ένα μπαράζ πυρκαγιών σε όλη τη χώρα (55 αγροτοδασικές την ίδια μέρα!) με αποτέλεσμα να ζητούνται εναέρια μέσα και να μην είναι δυνατόν να καλυφθούν όλες. Στη δική μας περίπτωση, τα δύο Canadairαπό τα συνολικά 7 που επιχειρούσαν την ημέρα εκείνη, συνέβη  να απουσιάσουν ένα κρίσιμο 3ωρο, όταν η φωτιά έλαβε τεράστιες διαστάσεις και πέρασε γρήγορα από όλα τα μέρη του 2017 επεκτεινόμενη σε νέα εδάφη. Σύμφωνα με τις πληροφορίες από το Συντονιστικό Κέντρο Πολιτικής Προστασίας τα αεροσκάφη αυτά έχουν δυνατότητες συνεχούς δράσης τριών ωρών και μετά πρέπει να γυρίσουν στη βάση τους (Ελευσίνα) για αλλαγή αεροσκαφών λόγω ανάγκης ανεφοδιασμού, αλλαγής πληρωμάτων και κάποιων εργασιών συντήρησης. Όμως τα αεροπλάνα που θα αντικαθιστούσαν τα αποσυρθέντα -σύμφωνα πάντα με το Κέντρο Επιχειρήσεων- είχαν ήδη αναχωρήσει και επιχειρούσαν σε άλλες πυρκαγιές. Αυτό το χρονικό διάστημα ήταν αρκετό για να περάσει το μέτωπο πάλι προς Αρωνιάδικα, Περλεγκιάνικα,  Αρέους, Μυλοπόταμο και να στραφεί νότια προς Μερμηγκάρη, Λαζαριάνικα και ακολούθως και μέχρι την επομένη, Μυρτίδια, Βάνη, Δρυμώνα κλπ Σε πολλές περιπτώσεις οι επίγειες δυνάμεις που από το απόγευμα ενισχύονταν συνεχώς από Πελοπόννησο κυρίως, αλλά και από δεκάδες εθελοντές, βυτία και στη συνέχεια πάλι εναέρια μέσα, κατάφεραν να αναχαιτίσουν τη φωτιά (Αρωνιάδικα, Καλοκαιρινές, Δρυμώνα κλπ) και να σωθούν οι οικισμοί, στους οποίους δόθηκε το κύριο βάρος. Κι ενώ όλα έδειχναν ότι η φωτιά είχε τεθεί υπό έλεγχο, νέα αναζωπύρωση, που φαίνεται να διέλαθε της προσοχής των δυνάμεων επιτήρησης, εμφανίστηκε στα Κυπριωτιάνικα με μεγάλο μέτωπο που είχε κατεύθυνση Ανατολικά και απειλούσε τα Βιαράδικα, τα Μητάτα και στο βάθος την Παλιόπολη. Ευτυχώς εδώ εμφανίστηκαν αμέσως δύο αεροπλάνα, που ενισχύθηκαν γρήγορα από τρία ελικόπτερα και ισχυρές επίγειες δυνάμεις με αιχμή του δόρατος μία εικοσαμελή μονάδα δασοκομάντος, που έκαναν δουλειά για πολλαπλάσιες δυνάμεις. Παρά τους σφοδρούς ανέμους, που ανάγκαζαν τα αεροπλάνα να παίρνουν νερό ακόμη και από την Ελαφόνησο, τελικά τιθασεύτηκε το μέτωπο αυτό και μέχρι αργά το βράδυ εξέλιπε η απειλή για τις προαναφερθείσες περιοχές, κάτι που, αν δεν είχε επιτευχθεί, η καταστροφή θα ακόμη μεγαλύτερη.

Ο μαύρος απολογισμός.

Σύμφωνα με τον προσωρινό απολογισμό, μέσω της δορυφορικής ανάλυσης του συστήματος Copernicus, στη φωτιά αυτή κάηκαν συνολικά λίγο πάνω από 28.000στρ (το 2017 οι εκτιμήσεις ήταν για 22-25.000στρ), όμως τώρα η ζημία στην ελαιοκαλλιέργεια ήταν πολύ μεγάλη, καθώς, οι ίδιες εκτιμήσεις, ανεβάζουν τα καμένα δένδρα σε 9.800 (με  πιθανή απόκλιση στον τελικό απολογισμό -15%) όταν το 2017 είχαμε περίπου 4.000 δέντρα καμένα. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι δεν έχουμε τελική εκτίμηση για την έκταση που κάηκε για δεύτερη φορά, οι εκτιμήσεις όμως είναι ότι το ποσοστό αυτό κυμαινόταν σε 60-70%. Εκτός από τα δέντρα θα πρέπει να σημειωθεί ότι είχαμε και αρκετά μελίσσια και ζώα, με την καταστροφή σε εγκαταστάσεις και ζωικό κεφάλαιο να είναι μεγάλη στις Ρίζες (ΒΔ του Μυλοποτάμου) και τα Λαζαριάνικα, όπου απειλήθηκαν σπίτια, που υπέστησαν  ζημιές και κάηκαν αποθήκες και στάβλοι με αρκετές απώλειες και σε ζώα. Μάλιστα, καίτοι οι αρμόδιοι του ΕΛΓΑ, στον οποίο είναι ασφαλισμένοι πολλοί παραγωγοί με ελιές, μελίσσια και ζώα ήρθαν άμεσα στο νησί πολλοί παραγωγοί διαμαρτυρήθηκαν για τις απαιτούμενες γραφειοκρατικές διατυπώσεις. Όμως, τη μεγαλύτερη καταστροφή την πλήρωσε το γραφικό, αλλά μαρτυρικό Μυλοπόταμο και ο όμορος παλαιός οικισμός Αρέοι. Ειδικά η καταστροφή στη ρεματιά είναι ανυπολόγιστη και εδώ, σύμφωνα με τη γνώμη ειδικών, για να ανακάμψει η βλάστηση εκεί μάλλον θα χρειαστεί οργανωμένη φύτευση.  Ελάχιστοι θα συγκρατήσουν τα δάκρυά τους βλέποντας το απόκοσμο θέαμα της άλλοτε κελαϊδούσας ρεματιάς. Στα Μυρτίδια, που όλες οι εκτάσεις γύρω από το Προσκύνημα κάηκαν για τρίτη φορά από το 2.000, έχουμε πάλι ένα κατάμαυρο τοπίο όσο βλέπει το μάτι, ενώ αυτή τη φορά είχαμε σοβαρές ζημιές και σε 2-3 οικίες. Όσον αφορά το χώρο του Προσκυνήματος αυτός έμεινε αλώβητος λόγω της μεγάλης προσπάθειας των μελών της Εγχωρίου και της Επιτροπής, αλλά και εθελοντών και της χρήσης του συστήματος πυρόσβεσης, με μόνη σοβαρή απώλεια τη γεννήτρια ρεύματος, η οποία αντικαταστάθηκε. Η Εγχώριος, πάντως, ανέφερε σε δημόσια ανακοίνωσή της ότι εζήτησε τη βοήθεια της Πυροσβεστικής, αλλά δεν την έλαβε!

Εξαγγελίες μέτρων.

Στις 29 Ιουλίου έγινε σύσκεψη υπό την προεδρία του πρωθυπουργού κ. Μητσοτάκη, των υφυπουργών κκ Κατσαφάδου και Κοντογιώργη, του Δημάρχου κ. Χαρχαλάκη και του επικεφαλής της Γ.Δ. Δασών, στην οποία ελήφθη απόφαση εφαρμογής μέτρων κατά το πρότυπο όσων είχαν ληφθεί στη Βόρ. Εύβοια και ανέλαβε ο κ. Κ. Κατσαφάδος να επισκεφθεί το νησί και να μεταφέρει τις αποφάσεις. Αυτά τα μέτρα περιλαμβάνουν, αντιπυρικές ζώνες (Σ.Σ. που έπρεπε να είχαν γίνει μετά το 2017), μέτρα τόνωσης της τουριστικής με ειδικό κουπόνι διακοπών, που θα εφαρμοστεί το επόμενο έτος, καθώς τώρα ήταν ήδη στη μέση του τουριστικού έτους, οδικά έργα διαφυγής και άμεσης πρόσβασης, καθώς απειλήθηκαν εγκλωβισμοί με τις εκκενώσεις οικισμών και πολλά ακόμη, που θα ανακοινωθούν λεπτομερώς στη συνέχεια. Εννοείται ότι μέτρα εξαγγέλλονται σχεδόν μετά από κάθε καταστροφή, σημασία όμως έχει πόσα από αυτά υλοποιούνται. Να θυμίσουμε εδώ το σχετικό τραγέλαφο με την απομάκρυνση των καμένων δέντρων του 2017, κάτι που δεν έγινε ποτέ, καθώς έγινε διαγωνισμός, αλλά ο ανάδοχος (ένας δασικός συνεταιρισμός από Μαγνησία, ουδέποτε εμφανίστηκε και το κράτος μας «ξέχασε» να συνεχίσει τη διαδικασία. Μάλιστα και οι προσωρινές άδειες κοπής δένδρων δίπλα σε δρόμους, που ήταν επικίνδυνα για ατυχήματα, έγιναν σε περιορισμένο βαθμό  και μετά από συνεχείς παραστάσεις στους αρμοδίους του Δασαρχείου, ενώ όσοι επιχείρησαν να κόψουν σε καμένα αντιμετώπισαν απειλές κυρώσεων! Στο θέμα των αντιπυρικών ζωνών επικεντρώθηκε και μεγάλο μέρος της κριτικής, αφού η σχετική ανάθεση γι΄ αυτές ολοκληρώθηκε μόλις 4 μέρες πριν την πυρκαγιά  και, φυσικά, δεν ήταν δυνατόν να γίνουν. Παράλληλα, έφθασε μετά τη φωτιά ειδικό ερπυστριοφόρο του στρατού και έκανε αντιπυρικές ζώνες σε διάφορες περιοχές και αυτές για ενδεχόμενες νέες φωτιές, καθώς ήταν και αυτή η ενέργεια κατόπιν εορτής! Εδώ οφείλουμε να παρατηρήσουμε ότι πάντα μετά τις φωτιές μιλούν οι αρμόδιοι για αντιπυρικές ζώνες, αλλά μετά λίγο καιρό το ξεχνάμε όλοι και πρώτοι αυτοί. Εξάλλου, είναι τοις πάσι γνωστόν ότι οι αντιπυρικές ζώνες χρειάζονται συντήρηση, καθώς σε λιγότερο από ένα χρόνο η βλάστηση ανακάμπτει και δημιουργεί νέες κατάλληλες συνθήκες για εξάπλωση της φωτιάς. Και δώστουπάλι εξαγγελίες για αντιπυρικές….

Εθελοντές, κινητοποίηση, ηλεκτρικό ρεύμα.

Από την φετινή καταστροφή έχουν ληφθεί και κάποια συμπεράσματα για την αυταπάρνηση ιδιωτών. Τα βυτία έφθασαν γρήγορα και τροφοδοτούσαν άμεσα τα πυροσβεστικά, δεκάδες νέοι έσπευσαν επιτόπου και βοήθησαν σημαντικά όπου μπορούσαν,  οι αρμόδιοι αντιδήμαρχοι δεν έπαψαν να συμμετέχουν στην προσπάθεια μαζί με τους πολίτες, ενώ συγκινητική ήταν η προσέλευση Αλβανών και άλλων αλλοδαπών, που άφησαν τις δουλειές τους κι έτρεξαν όπου μπορούσαν. Στον τομέα της τροφοδοσίας με νερό, πάντως, είχαμε μία παρατήρηση σχετικά με τη μη χρησιμοποίηση  των (19 συνολικά) δεξαμενών για πυρόσβεση, καθώς, ενώ ήταν γεμάτες, δεν είχαν συντηρηθεί  και δεν λειτούργησαν οι βάνες, με αποτέλεσμα να χρησιμοποιείται νερό από το δίκτυο και να κινδυνεύσει να μείνουν από νερό περιοχές. Για την κρατική μηχανή -και πέραν της προλήψεως, που ήταν όπως πάντα ελλιπής- αλλά και της 3ωρης, αλλά σε πολύ κρίσιμο χρονικά σημείο απουσίας εναέριων μέσων, όπως προαναφέραμε,  είχαμε μία γενική εικόνα κινητοποίησης με δύο υπηρεσίες εδώ να κινούνται σωστά, την Πυροσβεστική, που έστειλε άμεσα δυνάμεις και τον ΔΕΔΔΗΕ, του οποίου η ενίσχυση σε μέσα, προσωπικό και υλικό ήταν από τις ευχάριστες εκπλήξεις αυτή τη φορά. Τόσο το τοπικό κλιμάκιο φρόντισε να είναι μικρής διάρκειας οι διακοπές, όσο όμως και οι δυνάμεις και τα μέσα που έστειλαν ήταν πολλές. Μεγάλες γεννήτριες για κάλυψη, κολώνες για αντικατάσταση των δεκάδων καμένων, μεγάλα μηχανήματα και πολύ προσωπικό έκαναν εδώ τη διαφορά, γιατί οφείλουμε, μαζί με την όποια -δικαιολογημένη- γκρίνια, να λέμε όσα διαπιστώνουμε. Φυσικά έτυχε να βρίσκεται στα Κύθηρα ο αρμόδιος Γ.Δ. Πελοποννήσου κ. Σάσαλος για διακοπές, ο οποίος ηγήθηκε των προσπαθειών. Εδώ θα πρέπει να τονισθεί και πάλι η ετοιμότητα του τοπικού πλοίου «Πορφυρούσα» που, για μία ακόμη φορά, έδειξε το καλό πρόσωπο της άμεσης ανταπόκρισης για βοήθεια. Σημαντική ήταν και η συμβολή των πλωτών μέσων που απομάκρυναν όσους είχαν λάβει ειδοποίηση να καταφύγουν στον Λιμνιώνα Μυλοποτάμου (149 άτομα), καθώς είχαν απειληθεί οι οδοί διαφυγής. Μάλιστα υπήρχε και ένας κάτοχος τουριστικού σκάφους, το οποίο έπαθε σημαντική ζημιά μέσα στην τουριστική περίοδο.

Να ολοκληρώσουμε την παράγραφο αυτήν με την αιφνίδια αδιαθεσία του Δημάρχου Κυθήρων κ. Ε. Χαρχαλάκη κατά τη συνεδρίαση του Συντονιστικού Κέντρου Πολιτικής Προστασίας, όταν υπέστη λιποθυμικό επεισόδιο και μετεφέρθη στην Καρδιολογική Κλινική του Νοσοκομείου «Ευαγγελισμός» όπου του έγιναν εξετάσεις, του δόθηκε αγωγή και αναρρωτική άδεια αντικατασταθείς στα καθήκοντά του από τον κ. Γ. Κομηνό.

Επιπτώσεις στην τουριστική κίνηση.

Εκτός από τη μεγάλη καταστροφή στο φυσικό περιβάλλον, μεγάλο μέρος της οποίας έτυχε για άλλη μία φορά στο πανέμορφο Μυλοπόταμο, σοβαρές, αλλά πρόσκαιρες, επιπτώσεις είχαμε και στην τουριστική κίνηση, όμως εδώ δεν έχουμε, φυσικά, αριθμούς, κάτι που θα δούμε στις αρχές Οκτωβρίου συνολικά. Από πληροφορίες από τις επιχειρήσεις αναφέρθηκε ότι έφυγε πολύς κόσμος, όμως μεγαλύτερες ήταν οι επιπτώσεις στις ακυρώσεις αφίξεων κάτι όμως που δεν κράτησε για πολλές μέρες. Η μεγάλη δημοσιότητα που δόθηκε έπαιξε κι εδώ το ρόλο της, ήταν όμως φυσικό μετά την καταστροφή-καρμπόν μέσα σε μόλις 8 χρόνια από την προηγούμενη, αλλά και το ρόλο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, που παίζουν, ακούσια πολλές φορές, το ρόλο πολλαπλασιαστή στην εικόνα που φθάνει στον κόσμο που βρίσκεται μακριά, ειδικά δε σε όσους είχαν ετοιμαστεί να απολαύσουν ένα καλοκαίρι στο νησί. Κι αυτό παρά την προσπάθεια πολλών επωνύμων και μη να μιλήσουν με αισιοδοξία για το μέλλον του τόπου.

Και μία καταστροφή χωρίς καμία ελπίδα…

Αν πολλοί ελπίζουν ότι η φύση θα βρει τον τρόπο να ανακάμψει, εδώ είχαμε και μία καταστροφή χωρίς καμία ελπίδα ανατροπής. Με τη φωτιά να εισέρχεται στο κτήριο της Οικοκυριικής Σχολής στο Μυλοπόταμο, κάηκε το αρχείο της σχολής, το μαθητολόγιο και όσα έγγραφα ήταν σχετικά με τη λειτουργίας της, τις μαθήτριες που πέρασαν από εκεί, τις δασκάλες και τις δραστηριότητες της σχολής. Κάτι που χάθηκε για πάντα στις φλόγες και αποτελούσε σημαντικό μέρος της εκπαιδευτικής ιστορίας του τόπου. Επισημαίνεται ότι το αρχείο είχε μεταφερθεί σχετικά πρόσφατα από το σχολείο στο κτήριο της Οικοκυρικής, που πριν λίγα χρόνια, κατά μία τραγική ειρωνεία, φιλοξενούσε την Πυροσβεστική Υπηρεσία!

 

---

Δημοσιεύθηκε στην έντυπη έκδοση της εφημερίδας ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ στο φύλλο Σεπτεμβρίου 2025