Παντοκράτορας στον Ποταμό. Ένας ναός που δεν υπάρχει πλέον

Όπως έχουμε γράψει αρκετές φορές πολλοί ναοί στο νησί μας εξαφανίστηκαν, είτε γιατί χτίστηκαν νέοι στη θέση τους, είτε γιατί κατέρρευσαν, είτε, τέλος, γιατί κατεδαφίστηκαν για άλλους λόγους. Ένας από τους ναούς αυτούς, ήταν ο ναός του Παντοκράτορος στον Ποταμό, ο οποίος βρισκόταν στο πάνω μέρος της πλατείας, εκεί που είναι σήμερα ο στεγασμένος χώρος, πίσω από την προτομή του Στρατηγού Πάνου Κορωναίου.

Ο ναός του Παντοκράτορος είχε βρεθεί στο στόχαστρο πολλά χρόνια πριν, καθώς βρισκόταν σε καίρια θέση για την επέκταση και τον εξωραϊσμό της πλατείας του Ποταμού στην οποία  στήθηκε αργότερα -1912- η προτομή του Π. Κορωναίου. (Διακρίνεται καθαρά περίπου στο κέντρο της φωτογραφίας). Μάλιστα ο υποψήφιος Δήμαρχος Ποταμίων Μ. Μεγαλοκονόμος είχε θέσει μεταξύ των στόχων του προεκλογικού του προγράμματος στις εκλογές του 1907 την κατεδάφιση του ναού. Έγραφε χαρακτηριστικά :

Advertisement

«Θα ενεργήσω όπως κατεδαφισθεί ο εν τη πλατεία Ποταμού ναός του Παντοκράτορος και να κατασκευάσωμεν υπόστεγον υπό το οποίον να δύνανται οι βουλόμενοι να πωλώσι τα προϊόντα των και  να προστατεύονται από τον καύσωνα του θέρους και τας βροχάς του χειμώνος»[1].

Τελικά τότε δεν έγινε η κατεδάφιση και η προεκλογική υπόσχεση δεν τηρήθηκε, καίτοι, ως φαίνεται, είχε την υποστήριξη μεγάλης μερίδος του κόσμου. Αυτό έγινε στη δεκαετία του 1930 (ή το 1930 ή το 1933) οπότε όμως υπήρξε και σφοδρή αντίδραση πολλών Ποταμιτών. Ο ναός ήταν χτισμένος πάνω σε ένα βράχο ύψους 1,20μ, αναφέρεται δε ότι είχε χτισθεί τον 11ο αι, κάτι το οποίο δεν είναι δυνατόν να επιβεβαιωθεί ή να διαψευσθεί. Επρόκειτο πάντως για παλαιότατο ναό αναφερόμενο στις πηγές από το 18ο αι, όμως η παλαιότατη ιστορία του Ποταμού, που χάνεται μέσα στα σκοτεινά χρόνια μεταξύ του 10ου και 13ου αι. δεν αποκλείει τίποτε.

Εκείνο που είναι γνωστό από την κατεδάφιση είναι ότι υπήρχε ένα τέμπλο, το οποίο το διέσωσαν τότε ο Ευ. Καβιέρης και ο Νικ. Κορωναίος-Αγαθοεργός τοποθετώντας το αργότερα στο ναό του Σωτήρος. Άλλα δύο περιστατικά από την κατεδάφιση έχουν σημασία. Πρώτον ότι με τα μπάζα του ναού μπάζωσαν ένα δρόμο και οι άγιοι από τις τοιχογραφίες ήταν για πολύ καιρό μέσα στα χώματα μέχρι που κατεστράφησαν τελείως βέβαια. Ίσως κάποια πράγματα να είχαν να πουν για την ιστορία του ναού. Δεύτερον ότι ένας εργάτης που εκλήθη να συμμετάσχει στην κατεδάφιση με το παρωνύμιο Καβεζός αρνήθηκε τελικά με αποτέλεσμα την κατεδάφιση να αρχίσει ο ίδιος ο ιερομόναχος του ναού ή άλλου παρακειμένου και του οποίου το όνομα δεν γνωρίζουμε!

Στη φωτογραφία, που δημοσιεύθηκε στην έντυπη έκδοσή μας του Ιουλίου-Αυγούστου 1993, φ. 62, φαίνεται μέρος του ναού, το οποίο είναι σε καλή κατάσταση την εποχή που έχει ληφθεί και την οποία έδωσε στην εφημερίδα τότε ο αείμνηστος  Αναστ. Τριφύλλης. Το απόσπασμα του προεκλογικού προγράμματος του Μιχ. Μεγαλοκονόμου είναι από άρθρο του Κοσμά Μεγαλοκονόμου στο ίδιο φύλλο.

Ε.Π.ΚΑΛΛΙΓΕΡΟΣ

[1] Εδώ έχουμε μία ακόμη έμμεση, αλλά σαφή επιβεβαίωση ότι στις αρχές του 20ού αι. το παζάρι υπήρχε και ήταν ζωντανό για να γίνεται χειμώνα καλοκαίρι.