Οι επιπτώσεις της νέας κρίσης στον τουρισμό

Η εν εξελίξει σύρραξη στο Ιράν διαμορφώνει ένα νέο, ρευστό τοπίο και εισάγει ένα νέο επίπεδο αβεβαιότητας για τον εισερχόμενο ελληνικό τουρισμό το 2026. Οπως προκύπτει από τα πρώτα συμπεράσματα και τις εκτιμήσεις κορυφαίων παραγόντων της ελληνικής τουριστικής αγοράς και οικονομίας, το κοινό μήνυμα που εκπέμπεται είναι η ανάγκη για ψυχραιμία. Οι εκτιμήσεις συγκλίνουν στο ότι η κρισιμότητα της κατάστασης εξαρτάται άμεσα από τη διάρκεια και την ένταση των πολεμικών επιχειρήσεων. Μια σχετικά σύντομη κρίση επιτρέπει την ταχεία διόρθωση της αγοράς και τη σταδιακή αποκλιμάκωση του ενεργειακού κόστους, ενώ μια παρατεταμένη σύγκρουση απειλεί να επιδεινώσει τον πληθωρισμό, να πλήξει τη διεθνή εφοδιαστική αλυσίδα και να δημιουργήσει σημαντικά προβλήματα στην ευρύτερη οικονομία. Αυτά αποτελούν κοινή συνισταμένη των εκτιμήσεων κορυφαίων παραγόντων της τουριστικής βιομηχανίας στους οποίους απευθύνθηκε η «Καθημερινή» επιχειρώντας να ιχνηλατήσει τα επόμενα βήματα για τον ελληνικό τουρισμό μέσα στην κρίση.

Στο πεδίο, οι πρώτες επιπτώσεις είναι ήδη ορατές. Τουριστικοί φορείς αλλά και ιδιώτες πελάτες από το εξωτερικό απευθύνουν καθημερινά ερωτήσεις σε Ελληνες ξενοδόχους και πράκτορες για την κατάσταση που επικρατεί στην Ελλάδα. Αρκετές αεροπορικές εταιρείες έχουν σταματήσει τις πτήσεις από τους περισσότερους προορισμούς της Μέσης Ανατολής προς την Αθήνα, όπως και προς άλλες ευρωπαϊκές πόλεις. Αλλάζουν, δε, δυναμικά το πρόγραμμά τους καθώς παρακολουθούν και ανταποκρίνονται στις εξελίξεις. Αν και δεν καταγράφεται κύμα ακυρώσεων παρά μόνο μεμονωμένες περιπτώσεις για το πρώτο δεκαπενθήμερο του Μαρτίου, η αγορά κινείται σε ρυθμούς αναμονής. Κρατήσεις που αναμενόταν να αποκτήσουν δεσμευτικό χαρακτήρα αυτή την περίοδο μετακυλίονται σε δεύτερο χρόνο, καθώς οι περισσότεροι ταξιδιώτες επιλέγουν να αξιολογήσουν πρώτα την εξέλιξη της κατάστασης. Αποτελεί επίσης κοινό τόπο πως στο απευκταίο σενάριο που θα εκδηλωθούν ασύμμετρες επιθέσεις από εξτρεμιστές σε ευρωπαϊκές και άλλες πόλεις, η κατάσταση θα λάβει ακόμη σοβαρότερες και δύσκολο να εκτιμηθούν διαστάσεις. Σε δεύτερο επίπεδο διατυπώνεται ανησυχία κατά πόσον η έστω και βραχυπρόθεσμη εκτόξευση του ενεργειακού κόστους θα επηρεάσει τους ταξιδιωτικούς προϋπολογισμούς, συρρικνώνοντας τη ζήτηση για ταξίδια.

Επί του παρόντος πάντως η άμεση προσοχή παραμένει στραμμένη σε ενδεχόμενες εξελίξεις, όπως ταξιδιωτικές οδηγίες από μεγάλες αγορές από τις οποίες η Ελλάδα αντλεί επισκέπτες. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται επίσης στο κατά πόσον θα υπάρξει εμπλοκή ελληνικών προορισμών, και βασικά της Κρήτης λόγω της αμερικανικής βάσης στη Σούδα, στη δημόσια συζήτηση και επικαιρότητα, κάτι που θα μπορούσε να δημιουργήσει πρόβλημα στην εικόνα της χώρας ως ασφαλούς ταξιδιωτικού προορισμού. Παρ’ όλα αυτά, η επιτυχής διαχείριση κρίσεων του πρόσφατου παρελθόντος, με προεξάρχουσα αυτή της πανδημίας, λειτουργεί θετικά στην εμπιστοσύνη που υπάρχει για την Ελλάδα.

Αυτή η ισχυρή γεωπολιτική σταθερότητα και η εικόνα ασφάλειας δημιουργούν μια συγκρατημένη αισιοδοξία σε ορισμένους κύκλους. Εκτιμάται ότι, υπό προϋποθέσεις, η Ελλάδα θα μπορούσε να βγει ακόμη και «κερδισμένη», προσελκύοντας επισκέπτες που αξιολογούσαν άλλους προορισμούς (όπως το Ντουμπάι, η Αίγυπτος και η Τουρκία), οι οποίοι τώρα αντιμετωπίζουν άμεσο θέμα λόγω του πολέμου. Μετά και τη χρονιά-ρεκόρ του 2025, ο ελληνικός τουρισμός διαθέτει αποδεδειγμένη δομική ανθεκτικότητα. Για να θωρακιστεί όμως οριστικά απέναντι σε μελλοντικές κρίσεις απαιτούνται πλέον βαθιές μεταρρυθμίσεις σε τομείς ζωτικής σημασίας, όπως οι υποδομές, η χωροταξία, η ενεργειακή αυτονομία και η βέλτιστη διαχείριση των προορισμών.

Είμαστε σε καλή θέση εκκίνησης

Του Ανδρέα Α. Ανδρεάδη, συνιδρυτή και διευθύνοντος εταίρου Sani/Ikos Group

Με δεδομένο ότι ο πόλεμος στο Ιράν είναι σε πλήρη εξέλιξη, κάθε εκτίμηση είναι παρακινδυνευμένη. Θα επιχειρήσω εντούτοις να αναλύσω τις επιπτώσεις του πλέον πιθανού για εμένα σεναρίου, με βάση και τις εξαγγελίες του προέδρου Τραμπ και του Ισραήλ αλλά και σειράς αναλυτών. Με βάση αυτό το σενάριο, οι πολεμικές επιχειρήσεις θα ολοκληρωθούν σε μεγάλο βαθμό σε τέσσερις έως έξι εβδομάδες και στη συνέχεια θα υπάρξει προσπάθεια συνεννόησης με το όποιο καθεστώς, κάτι εξαιρετικά αβέβαιο. Ασχετα εάν αυτό δεν συμβεί και εκδηλωθεί εμφύλιος ή άλλες εσωτερικές εξελίξεις, δύσκολα το Ιράν θα συνεχίσει να χτυπάει με drones και πυραύλους τις γειτονικές χώρες πέραν αυτού του διαστήματος. Υπό αυτό το σενάριο, θα προχωρήσω σε μια πρώτη εκτίμηση για τις συνέπειες στον τουρισμό της χώρας μας.

Πρώτα από όλα πρέπει να υπάρχουν ψυχραιμία και καθαρό μυαλό. Οφείλω να αναγνωρίσω ότι η κυβέρνηση ενήργησε με εξαιρετικά αντανακλαστικά και σωστές κινήσεις στην κρίση αυτή, αντίστοιχα θετικές με την κρίση στον Εβρο. Αυτό μας τοποθετεί σε πολύ καλή θέση εκκίνησης, ως μια χώρα ασφαλή με πολύ ενισχυμένη εικόνα στα μάτια των Ευρωπαίων και των Αμερικανών. Πιστεύω ότι η εικόνα status και ασφάλειας της χώρας είναι ίσως καλύτερη από ποτέ. Επομένως όσον αφορά τον τουρισμό και τις προοπτικές του, η θέση μας πρέπει να είναι business as usual, χωρίς φοβίες, να μη βγάλουμε μόνοι μας τα μάτια μας. Παράλληλα, ένα σημαντικό κομμάτι των ανταγωνιστών μας στην Ανατολική Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή, ακόμη και υπό το θετικό σενάριο, θα δει αναμφίβολα ακυρώσεις και τη ζήτηση για τους επόμενους μήνες να υποχωρεί σημαντικά. Αυτό θα συμβεί σε δύο επίπεδα: στο πρώτο είναι Ντουμπάι, Αμπου Ντάμπι, Κατάρ, Αίγυπτος και στο δεύτερο Τουρκία και δυστυχώς Κύπρος. Επομένως, λογικά πρέπει να αναμένουμε ότι κερδισμένες θα είναι οι εντός Ε.Ε. χώρες της Μεσογείου (ίσως με εξαίρεση την Κύπρο), με πρώτο επίπεδο τις Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Πορτογαλία και δεύτερο την Ελλάδα και μικρότερους προορισμούς όπως η Κροατία.

Τι πρέπει να κάνουμε εμείς; Πρέπει πολιτεία, τοπική αυτοδιοίκηση και ο ευρύτερος τουριστικός τομέας, εργαζόμενοι και επιχειρηματίες, να δώσουμε τον καλύτερο εαυτό μας, προσφέροντας εξαιρετικές υπηρεσίες σε λογικό κόστος, κινητροδοτώντας έτσι και προσελκύοντας την αυξημένη ζήτηση και το κύμα ακυρώσεων από κάποιους από τους ανταγωνιστές μας. Επισκέπτες που δεν θα διάλεγαν τη χώρα μας υπό άλλες συνθήκες, έχουμε την ευκαιρία να τους κάνουμε δικούς μας. Φυσικά κανείς δεν εύχεται να συμβαίνουν τέτοιες τραγωδίες, ούτε μπορεί να χαίρεται για την τραγωδία του Ιράν και τα προβλήματα των ανταγωνιστών μας. Εντούτοις, υπό αυτές τις συνθήκες παρουσιάζεται μια ευκαιρία όχι μόνο για ακόμη μία θετική χρονιά το 2026, αλλά και για τα χρόνια που έρχονται. Οφείλουμε να την αξιοποιήσουμε.

Ενα σημαντικό κομμάτι των ανταγωνιστών μας στην Ανατολική Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή, ακόμη και υπό το θετικό σενάριο, θα δει αναμφίβολα ακυρώσεις και τη ζήτηση για τους επόμενους μήνες να υποχωρεί σημαντικά. Αυτό θα συμβεί σε δύο επίπεδα: στο πρώτο είναι Ντουμπάι, Αμπου Ντάμπι, Κατάρ, Αίγυπτος και στο δεύτερο Τουρκία και δυστυχώς Κύπρος. Επομένως λογικά πρέπει να αναμένουμε ότι κερδισμένες θα είναι οι εντός Ε.Ε. χώρες της Μεσογείου (ίσως με εξαίρεση την Κύπρο), με πρώτο επίπεδο τις Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Πορτογαλία και δεύτερο την Ελλάδα.

Ανθεκτικός ο κλάδος σε εξωγενείς κρίσεις

Του Γιάννη Χατζή, προέδρου Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ξενοδόχων

Η σύγκρουση που έχει ξεκινήσει στο Ιράν είναι ακόμη σε πρώιμη φάση και γι’ αυτό απαιτείται ψυχραιμία στις εκτιμήσεις. Κάθε γεωπολιτική ένταση στη Μέση Ανατολή επηρεάζει αναπόφευκτα το διεθνές κλίμα ασφάλειας, το κόστος λειτουργίας και την ψυχολογία των ταξιδιωτών, αλλά την ίδια στιγμή έχει οδυνηρές συνέπειες για τους αμάχους, που πληρώνουν πάντοτε το βαρύτερο τίμημα. Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι μόνο η σημερινή στρατιωτική διάσταση, αλλά η πιθανότητα κλιμάκωσης ή εμπλοκής περισσότερων περιφερειακών δυνάμεων. Εκεί θα κριθεί το πραγματικό εύρος των επιπτώσεων.

Η Ελλάδα, ως χώρα της Ανατολικής Μεσογείου, βρίσκεται γεωγραφικά πιο κοντά στις εξελίξεις σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, χωρίς να αποτελεί μέχρι σήμερα άμεσο μέρος της σύγκρουσης. Κάθε κρίση έχει το δικό της αποτύπωμα στην οικονομία και στην κοινωνία. Ωστόσο, η πρόσφατη εμπειρία της Ουκρανίας υπενθύμισε ότι πέρα από το τεράστιο κόστος σε ανθρώπινες ζωές εντείνονται και οι διεθνείς πληθωριστικές πιέσεις, υπάρχουν διαταραχές στις αλυσίδες εφοδιασμού και ενισχύεται η αβεβαιότητα στις αγορές.

Η Ουκρανία είναι πράγματι πιο κοντά στην Ελλάδα από ό,τι το Ιράν σε όρους χιλιομέτρων. Παρ’ όλα αυτά, σε ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον η πραγματική «απόσταση» δεν μετριέται μόνο γεωγραφικά, αλλά και με βάση τις οικονομικές και γεωπολιτικές αλληλεξαρτήσεις, ιδίως όταν μια αντιπαράθεση λαμβάνει χαρακτηριστικά σύγκρουσης δι’ αντιπροσώπων, όπου οι συνέπειες ξεπερνούν κατά πολύ τα φυσικά σύνορα των εμπλεκόμενων χωρών.

Παρά τις προκλήσεις, ο ελληνικός τουρισμός έχει αποδείξει διαχρονικά σημαντική ανθεκτικότητα απέναντι σε εξωγενείς κρίσεις, μέσα από ορισμένες εκ των οποίων έχει μάλιστα βγει κερδισμένος. Μετά από περιόδους έντονης αβεβαιότητας, όπως η χρηματοοικονομική κρίση της προηγούμενης δεκαετίας, η πανδημία και οι επιπτώσεις του πολέμου στην Ουκρανία, ο κλάδος κατόρθωσε να ανακάμψει, κυρίως μέσω της προσαρμοστικότητας των επιχειρήσεων, της διαφοροποίησης των αγορών-στόχων και της διατήρησης της διεθνούς ελκυστικότητας της χώρας. Η γεωπολιτική σταθερότητα της Ελλάδας και η συμμετοχή της σε ευρωπαϊκούς και διεθνείς θεσμούς παραμένουν βασικοί παράγοντες εμπιστοσύνης για επισκέπτες και επενδυτές. Ωστόσο, η ανθεκτικότητα αυτή δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη, ούτε αυτονόητη.

Στόχοι επιβίωσης οι μεταρρυθμίσεις

Του Γιάννη Ρέτσου, αντιπροέδρου και CEO Electra Hotels, προέδρου ∆.Σ. ΙΟΒΕ

Οι σειρήνες ήχησαν και οι βομβαρδισμοί ξεκίνησαν στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής, πιο έντονα και βίαια από ό,τι εδώ και πολλά χρόνια. Μια νέα Συνθήκη της Γιάλτας ίσως προετοιμάζεται, με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ να προσπαθούν να ανατρέψουν το σκληρό, θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν, ενώ την ίδια στιγμή οι περισσότερες χώρες του Κόλπου που δέχονται επιθέσεις από αέρος δεν αντιδρούν, περιφερειακές υπερδυνάμεις όπως η Τουρκία και το Πακιστάν κοιτάζουν αλλού, ενώ Ρωσία και Κίνα τηρούν εκκωφαντική σιωπή. Η Ευρώπη φαίνεται αμήχανη και διχασμένη, μη καταφέρνοντας για ακόμη μία φορά να δείξει πυγμή, ισχύ και ενιαία δράση.

Η Ελλάδα μέχρι στιγμής δείχνει ωριμότητα και αποφασιστικότητα, σπεύδει να στηρίξει έμπρακτα την Κύπρο και δηλώνει παρούσα στην υπεράσπιση των ανατολικών συνόρων της Ευρώπης. Αυτά βέβαια δεν αμβλύνουν τις συνέπειες αυτής της γεωπολιτικής κόλασης στην οικονομία μας. Το πόσες και ποιες θα είναι αυτές, θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια του πολέμου. Αν λήξει σχετικά σύντομα, εντός δύο – τριών εβδομάδων, οι επιπτώσεις θα μπορέσουν να αμβλυνθούν. Η δεδομένη και κατακόρυφη αύξηση του ενεργειακού κόστους θα αποκλιμακωθεί σταδιακά, οι αγορές, έχοντας προεξοφλήσει και ενσωματώσει τις επιπτώσεις στις αξίες των εταιρειών, θα ανακάμψουν, ενώ ευάλωτοι σε τέτοιες συνθήκες τομείς, όπως ο τουρισμός και οι μεταφορές, θα έχουν χρόνο ανάκαμψης και ανάκτησης απωλειών. Αν βέβαια εξελιχθεί σε μεσομακροχρόνια σύγκρουση, τότε μιλάμε για μια απολύτως διαφορετική κατάσταση, δύσκολο να αναλυθεί αυτή τη στιγμή.

Ο τουρισμός βιώνει στο παρόν τις αναμενόμενες αναταράξεις. Οι Ισραηλινοί είναι σε πόλεμο και εξαφανίζονται από Αθήνα και Θεσσαλονίκη, οι Κύπριοι αναστέλλουν προσωρινά τις επισκέψεις τους στο εξωτερικό, οι περισσότερες συνδέσεις με αεροδρόμια των αραβικών χωρών έχουν προσωρινά ανασταλεί και γίνονται ερωτήσεις από τις αγορές για την κατάσταση στην Ελλάδα. Ολα αυτά διορθώνονται γρήγορα, υπό την προϋπόθεση της σύντομης διάρκειας. Επιπλέον η αγορά των ΗΠΑ, που μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα, δείχνει μια λογική ανησυχία, αλλά το σύντομο πλέον «booking window» κάτω των δύο μηνών μάς επιτρέπει να αισιοδοξούμε.

Ο τουρισμός βιώνει στο παρόν τις αναμενόμενες αναταράξεις. Οι Ισραηλινοί είναι σε πόλεμο και εξαφανίζονται από Αθήνα και Θεσσαλονίκη, οι Κύπριοι αναστέλλουν προσωρινά τις επισκέψεις τους στο εξωτερικό, οι περισσότερες συνδέσεις με αεροδρόμια των αραβικών χωρών έχουν προσωρινά ανασταλεί και γίνονται ερωτήσεις από τις αγορές για την κατάσταση στην Ελλάδα. Ολα αυτά διορθώνονται γρήγορα, υπό την προϋπόθεση της σύντομης διάρκειας. Επιπλέον η αγορά των ΗΠΑ, που μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα, δείχνει μια λογική ανησυχία, αλλά το σύντομο πλέον «booking window» κάτω των δύο μηνών μάς επιτρέπει να αισιοδοξούμε.

Πριν από λίγες εβδομάδες, σε παρουσίαση του ΙΟΒΕ, μίλησα για επερχόμενη θύελλα και ανάγκη συνέχισης μεταρρυθμίσεων για να θωρακιστεί όσο γίνεται περισσότερο η οικονομία μας. Προφανώς και δεν είμαι μάντης, αντιλαμβάνομαι όμως πως εδώ και καιρό τα «ανέμελα» χρόνια αποτελούν παρελθόν. Η χώρα έχει κάνει τεράστια βήματα τα τελευταία χρόνια, είναι δημοσιονομικά υγιής, αναπτύσσεται ταχύτερα από την Ευρώπη, έχει μειώσει την ανεργία. Επειδή όμως οι κρίσεις θα συνεχιστούν και θα είναι σκληρές, πρέπει να γίνουν περισσότερα. Η γεωπολιτική και οικονομική ισχύς της Ελλάδας θα ενισχυθεί με περισσότερες επενδύσεις. Και για να φθάσουν οι επενδύσεις στον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 22% από το 17% σήμερα, χρειάζονται τομές σε Δικαιοσύνη, περιβάλλον και υποδομές. Ασφάλεια δικαίου, χωροταξία, ενεργειακή αυτονομία. Δεν αποτελούν πλέον επιθυμίες. Αποτελούν στόχους επιβίωσης σε υπερβολικά ταραγμένους καιρούς.